منطق را جايگزين مناقشه کنيم
مجادله و منازعه در نگاه و فرهنگ ديني مسلمانان مطلوب شمرده نميشود، مگر جدال احسن باشد. جدال احسن شامل طيف وسيعي از گفتوگوها براي روشن شدن حقيقت مطلب مورد مناقشه است. امور يک جامعه متکثر صرفا بر اساس چارچوبهاي منطقي و عقلايي ميتواند سامان پيدا کند. اينکه تا کسي نظري را اظهار ميکند، مخالفان فکري او هجمه کنند تا هزينه اظهارنظر وي را بالا ببرند، موجب به انزوا کشيده شدن جامعه است و در يک جامعه منزوي عملا افکار عمومي، آشکارا و به سرعت به پستوها و فضاهاي مجازي غيررسمي سوق داده ميشود و شکلگيري اين جريانات به مصلحت يک نظام پوياي مردمي نيست. روش گفتوگو و آداب تخاطب را بايد بياموزيم، همه بايد ياد بگيرند اولين گام عملي در اصلاح مناسبات اجتماعي، تحمل نظرات و ديدگاههاي متفاوت و حتي مخالف است. تا سخنها گفته نشود چگونه ميتوان به احسن و بهترين شيوه دست يافت؟!آيه صريح قرآن کريم نيز مويد اين نکته است که ميفرمايد: فَبَشِّرْ عِبَادِ الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ: بشارت بده بندگاني را که سخنان و اقوال مختلف را ميشنوند و از نيکوترين آنها تبعيت ميکنند. سياست، تيغ دو لبهاي است که اگر با اخلاق درنياميزد علاوه بر زخمي کردن رقيب ميتواند حتي شخص استفادهکننده و صاحب قدرتش را از پا درآورد. همه کساني که حرف حسابي براي گفتن دارند بايد بتوانند ايدهها و نظرات خود را در فضايي به دور از نگرانيها و قضاوتهاي مغرضانه مطرح کنند و همه کساني که حرف حسابي در رد آن نظرات دارند بايد بتوانند با دلايل متقن و مستحکم و نه با جدل و از روي اغراض شخصي، در مقابل آن استدلال کنند. بستن فضاي گفتوگوي سالم و انديشيدن هدفمند، يکي از مخاطرات اساسي بر سر راه تحقق مباني جمهوري اسلامي است که بر اساس وفاق و علاقه مشترک ايرانيان شکل گرفته است. استفاده از واژههاي بيمقدار در مناظرات انتخاباتي و متهم کردن يکديگر، از ديگر نشانههاي فقدان آموزش آداب گفتوگو و شيوههاي اصولي بيان عقايد است. هنوز آثار و تبعات سنگين استفاده از واژههاي بيارزش در مناظرههاي انتخاباتي گذشته و تلاش براي نشان دادن برتري خود از طريق متهم کردن يکديگر، در شبکههاي مجازي و اذهان عمومي رژه ميرود. آيا وقت آن نرسيده است که همه ادب تخاطب را بياموزيم و به همديگر صرفنظر از عقايد و جريانهاي سياسيمان، به صرف انسان بودن احترامي درخور و شايسته بگذاريم؟! آيا هنگامه آن فرا نرسيده است که در گفتار و رفتارهاي سياسي خويش منش اخلاقي و شرايط امر به معروف و نهي از منکر را وجهه همت قرار دهيم؟! تا معضلات اجتماعي با هنر گفتوگو و خيرخواهي حل و فصل شود. آنچه در متون ديني تحتعنوان «نصيحه ائمه المسلمين» با آن مواجه هستيم ناظر بر اين است که همه زمامداران و تصميمگيران امور در جامعه، بايد در معرض خيرخواهي مردم قرار بگيرند و از اشکالات و انتقادات مطروحه از سوي مردم بهرهمند شوند تا منتهاي تعامل و همسويي ميان حکومت و مردم محقق شود. اما شيوه بيان، ادب تخاطب، زمان گفتوگو، اينکه سخن در خفا گفته شود يا در عيان و دهها ملاحظه ديگر همه و همه موضوعاتي هستند که آزادي بيان را مقيد به اثربخشي آن خواهند ساخت.
