ظریف با سفر به مسکو به دنبال چیست؟
آرمان ملي - اميد کاجيان: محمدجواد ظريف وزير خارجه کشورمان روز گذشته به مسکو رفت. موضوع اصلي رايزنيها با سرگئي لاوروف وزير امور خارجه روسيه هم برجام بود. البته راجع به روابط دوجانبه و سوريه گفتوگو شد. وزير امور خارجه کشورمان در اينباره ميگويد: متعاقب گفتوگوهاي آقاي روحاني و آقاي پوتين گفتوگوهايي اينجا انجام شد. وي تاکيد کرد که روابط ايران و روسيه راهبردي است و در شرايط کنوني که تحولات عمده در سطح بينالمللي در جريان است، نياز است اين گفتوگوها مرتب همينطور با ساير دوستان مثل چين انجام شود و اين سفر با همين هدف انجام شده است. ظريف افزود: موضوعات منطقهاي و برجام از جمله موضوعات موردبحث در اين سفر است و انشاءا... نتايج خوبي داشته باشد. ظريف در خصوص پايان يافتن توافق جامع همکاري 20ساله ايران و روسيه در مارس سال آينده ميلادي گفت: تمديد توافق 20 ساله با روسيه در دستورکار قرار دارد.
يک رابطه
رابطه ايران و روسيه در دهههاي گذشته اگرچه همواره از رابطه مستحکمي لااقل در مقابل دوربينهاي رسانهاي همراه بوده است اما قطعا با فراز و نشيبهاي زيادي هم توامان. به عقيده بسياري بدعهدترين دوران روسيه مربوط به دولت احمدينژاد است. سال 2008، روسيه و آمريکا روابطشان را اصطلاحا «ريست» کردند. همين اقدام روي کاهش روابط ايران با روسيه در زمان مدودف تاثير گذاشت.در دولت احمدينژاد در امر سياست خارجه و تعامل با روسيه موفق نبوديم چون اساسا درک حقوقي در برخي زمينهها وجود نداشت، مثلا در بحث کوزوو و در ديوان بينالمللي دادگستري همراه با روسيه و چين و صربستان پروژه آنها را تاييد کرديم ولي در عوض اين همراهي با روسها، قطعنامهاي 10 مادهاي با آنها امضا شد که روسيه تماما از آن سود ميبرد. بنا به تحليل برخي روسيه بارها در آن دوره از ما استفاده ابزاري کرده در شوراي حکام و امنيت همسو با کشورهاي غربي راي داد و در ازايش امتيازاتي هم گرفت، مثلا درباره سپر دفاع موشکي که قرار بود در لهستان و جمهوري چک باشد که روسيه آن را برنميتابيد حرفش را تا حد زيادي به کرسي نشاند يا وقتي روسيه، جريانات جداييطلب در قفقاز جنوبي را حمايت ميکرد همراهي غرب را با اين کار براي خود موجب شد. در دوران گذشته روسها در مورد مسائلي چون نيروگاه اتمي بوشهر، ارسال سامانه موشکي اس 300 ، سوخو 30 نيز به وعدههاي خود عمل نکردند. بسياري از اين بدقوليها با رويکارآمدن دولت روحاني نيز به عنوان چالش مطرح بود. البته در آن دوره ساير کشورهاي شرقي که آنها را دوست خود ميپنداشتيم هم بهتر از اين عمل نکردند هندوستان 5ميليارد دلار ايران را در دوره تحريمها بلوکه کرد، چينيها هم در دولت احمدينژاد جلوي حدود 20 تا 30ميليارد دلار ايران را گرفته بودند. ناگفته نماند روسيه در دوره روحاني نيز بدعهديهايي کرد. مثلا وقتي آمريکا نفت ايران را تحريم کرد و برخي کشورها براي جايگزين شدن نفت اظهار آمادگي کردند روسها نيز در کنار سعوديها قرار گرفتند و از افزايش توليد حمايت کردند. بهعلاوه اينکه ماجراي اس 300 و سوخو هم تداوم يافت و البته درباره ماجراي استفاده از پايگاه هوايي نوژه هم روسها خلف وعده کردند.
راهحل چيست؟
اما با اين حال از سال 92 تا به امروز روابط ايران و روسيه دچار تغييرات اساسي شده است که اين تحولات به مجموعه تغييرات داخلي روسيه، ايران و حوادث منطقه برميگردد. رابطه ايران و روسيه طبيعتا در دولت روحاني تحت تاثير دو موضوع برجام و پديده داعش و ماجراي سوريه شکل جديدي به خود گرفت. البته بعد از مساله اوکراين و کريمه و برخي تحريمهايي که روسيه از سوي اروپا و آمريکا در معرض آن قرار گرفت، اين کشور بيش از پيش سياست نگاه به شرق را در پيش گرفته و در اين راستا چين و ايران را از اهداف اصلي نزديک کردن خود برشمرده است. اما اين نزديکي تا چه ميزان ميتواند در شرايط کنوني که به عقيده بسياري تنها پوستهاي از برجام باقي مانده است به کار آيد؟ شوراي حکام عليه ايران قطعنامه صادر کرده است. اروپاييها همگامتر از هر زمان ديگري با آمريکاييها شدهاند و اکنون تنها روسيه مانده. روسها در ماجراي برجام و البته تمديد توافق 20ساله که ظريف از آن نام برده است آن روي بدعهدشان را نمايان ميکنند يا روي همراهشان؟ و ديدارهايي مثل آنچه ظريف انجام داده ميتواند در اين بين راهگشا باشد؟ فريدون مجلسي ديپلمات سابق در اينباره به «آرمان ملي» ميگويد: در ارتباط با برجام و اينکه رايزني با روسيه تا چه اندازه ميتواند براي بقاي آن مفيد باشد، بايد گفت در حال حاضر خود ايران هم بايد به اين پرسش پاسخ دهد که در شرايط فعلي بناست تا چه واکنشهايي از خود بروز دهد و اينکه ميخواهد برجام بماند يا نه؟ بديهي است اگر سخن برخي مجلسنشينان امروز در خروج از انپيتي در اولويت باشد آن موقع ممکن است خود روسيه هم تمايلي به حفظ برجام نداشته باشد. قطعا در اين زمينه سياستهايي که ايران به کار خواهد برد نيز در اولويت است. وي ادامه ميدهد: اما ظريف در مورد تمديد توافق 20ساله روسها نيز سخن گفت. اين کلام دو معنا دارد؛ نخست اينکه تا اندازهاي ماجراي قرارداد 25 ساله با چين را تعديل کند و از سويي حرکت ايران به شرق را بيش از هميشه به نمايش بگذارد. توافق با روسيه طبيعي است؛ بزرگترين همسايه ما که خوشبختانه بدون مرز زميني با ماست. از سويي اين يک واقعيت است که روسيه اقتصاد برتر جهان تا چند سال ديگر خواهد بود و با وسعتي چهار برابر آمريکا و در همسايگيمان ارزانترين راه تقابل ايران با آمريکاست. روسيه آيندهاي درخشان دارد و در کنار چين ايران بهدنبال تبادلات اقتصادي با آنها ميگردد. هرچند تبادلات مالي با روسيه به مانند چين آسان نيست و اين موضوعي است که ميتواند چالش به شمار بيايد اما در شرايط فعلي، ايران تنها راه نجات از شرايط کنوني را روسيه و چين ميداند. هرچند که در تعاريف رابطه بينالملل چين و روسيه جهان نيستند و بايد با دنيا تعامل داشت. مجلسي ميافزايد: سفر ظريف بههرحال يک راهحل براي برجام در شرايط کنوني است و البته دفاع از قراردادهاي طولانيمدت مثل آنچه با چين بود محسوب ميشود بدين معنا که ما پيشتر هم قراردادي بيستساله با روسيه داشتيم که اکنون آن را تمديد هم ميکنيم.
بريکس
ايران ميداند که در پيش رويش دو گروه از کشورها را دارد؛ نخست کشورهاي گروه بريکس که مجموعهاي از کشورهاي برزيل، چين، آفريقاي جنوبي، روسيه و هند هستند و ديگري اتحاديه اروپا. براي روحاني مسجل شده که نبايد تمام سرمايهگذاريهاي سياسي - اقتصادياش را فقط بر مبناي اتحاديه اروپا بگذارد، چون از آنها عايدي نداشته است اما آيا ميتواند روي بريکس حساب کند آنطور که قرارداد 25سالهاي با چين و امروز به فکر تمديد قرارداد 20ساله با روسيه باشد؟
