چقدر برای موج دوم کرونا در پاییز و زمستان آماده‌ایم؟

حالا که مقامات بهداشتي در کشور و سراسر جهان از احتمال موج جديد اپيدمي کرونا در پاييز و زمستان خبر مي‌دهند، يک عضو ستاد مقابله با کرونا در تهران بزرگ مي‌گويد، از همين حالا بايد براي بازگشايي مدارس در سال تحصيلي جديد برنامه‌ريزي کنيم تا آن زمان غافلگير نشويم و اقدامات خلق‌الساعه انجام ندهيم. بنا بر اظهارنظرهاي سازمان بهداشت جهاني و مسئولان وزارت بهداشت احتمال شيوع شديدتر اپيدمي کوويد 19 در زمستان و پاييز بالاست. غيرقابل پيش‌بيني بودن رفتار ويروس کرونا در آينده باعث شده تا نگراني‌هاي جديدي درباره هجمه سنگين اين بيماري همزمان با شيوع آنفلوآنزا در فصول سرد در جهان ايجاد شود. چندي پيش بود که وزير بهداشت گفته بود؛ خيال نکنيم اين ويروس چموش ما را رها مي‌کند و ممکن است موج جديد اين اپيدمي را در پاييز و زمستان داشته باشيم. بنابراين بايد خودمان را براي روزهاي به مراتب سخت‌تر آماده کنيم. با اين حال وي اين احتمال را نيز مطرح کرده بود که ممکن است کرونايي که در نيمه دوم سال مي‌آيد، نجيب‌تر و آرام‌تر از ويروس فعلي باشد. نمکي با اشاره به اينکه حتي در صورت ساخته شدن واکسن کرونا هم اين واکسن تا دو سال ديگر به ايران نخواهد رسيد، گفته است: کساني که بتوانند واکسن توليد کنند، اگر خيلي هنرمند باشند براي خودشان توليد مي‌کنند. ما هم بايد در اين مسيرتلاش کنيم اما نمي‌توانيم با نگاه خوشبينانه کار کنيم. اين صحبت‌هاي وزير بهداشت نشان داد شرايط در آينده چه‌بسا سخت‌تر است و بايد مطابق با تغيير رفتار ويروس و شرايط جديد اپيدمي به ويژه در پاييز و زمستان رويکرد و استراتژي‌هاي بهتري براي کنترل و خاموشي کوويد 19 در دستور کار قرار گيرد؛ به ويژه آنکه در اين دو فصل، کشور با شيوع آنفلوآنزا نيز دست به گريبان است. البته صحبت‌هاي چند روز پيش ايرج حريرچي معاون کل وزارت بهداشت درباره پيش‌بيني سازمان بهداشت جهاني از اوضاع کرونا در پاييز بار ديگر همه را نگران کرد؛ چرا‌که به گفته وي براساس اين پيش‌بيني شيوع اپيدمي در پاييز بدتر از خرداد و تابستان خواهد بود. به گفته وي اين مطرح‌ترين پيش‌بيني با شانس 50 الي 70 درصدي است که البته ممکن هم هست به وقوع نپيوندد.

کرونا تاريخ خاتمه مشخصي ندارد

حميد سوري اپيدميولوژيست و عضو ستاد مقابله با کرونا مي‌گويد: اپيدمي کرونا مثل ساير اپيدمي‌هاي حاد پيش رونده و نوپديد که ما انسان‌ها سابقه تماس با آن را در گذشته نداشتيم، تاريخ خاتمه مشخصي ندارد.آنچه مي‌دانيم اين است که در شرايط طبيعي يا بايد مداخلاتي از طرف جامعه بشري رخ دهد که مهمترين آن کشف واکسن عليه اين بيماري است يا اينکه روند طبيعي اپيدمي طي شود تا تعداد افراد مقاوم در برابر بيماري افزايش يافته و اپيدمي خاموش شود. آن هم زماني است که به‌طور متوسط در يک دوره بيماري که براي کوويد 19 دو هفته است، يک نفر نتواند حداقل يک نفر را مبتلا کند. به گفته سوري با توجه به اينکه هنوز واکسن اين بيماري توليد نشده و درمان اختصاصي نيز براي آن وجود ندارد، تا مدت زمان نامشخصي مهمان ما است. بنابراين ما وقتي مي‌توانيم خود را در کنترل اپيدمي کوويد 19 موفق بدانيم که بتوانيم حداقل مرگ و مير و حداقل عوارض اقتصادي و اجتماعي ناشي از آن را در جامعه داشته باشيم و تلاش همه کشورها هم در همين راستا است تا بار اين بيماري را به حداقل برسانند.

چه بايد کرد؟

اما سوال اينجاست که در اين مدت زمان نامشخص که امکان طولاني بودن آن هم وجود دارد، چه اقداماتي بايد در دستور کار قرار گيرد تا افراد کمتر آسيب ببينند و هزينه‌هاي اقتصادي و اجتماعي اين اپيدمي به حداقل برسد؟ سوري با اشاره به اينکه يکي از مهم‌ترين شاخصه‌هاي کاهش بار اپيدمي کاهش مرگ‌و‌ميرها و کاهش موارد بستري است که اغلب در موارد شديد بيماري اتفاق مي‌افتد، مي‌افزايد: در شرايطي که اپيدمي تمام شهرها را دربرگرفته و مردم يا اکثر مبتلايان در معرض خطر جدي هستند، اگر بخواهيم اقدام موثري انجام دهيم بايد قرنطينه داشته باشيم. در حال حاضر با گذشت 3 ماه از شيوع اپيدمي تحمل رواني مردم کاهش پيدا کرده و نگاه داشتن مردم در خانه سخت‌تر شده است. به گفته وي در حال حاضر با وجود اجراي فاصله‌گذاري اجتماعي هوشمند از سوي دولت، مردم به کسب و کار و زندگي عادي برگشته‌اند و با وجود برخي محدوديت‌ها، اين روزها شرايط براي مردم، عادي تداعي مي‌شود.

مقابله جدي با توهم عادي شدن شرايط

سوري ادامه مي‌دهد: نخستين کاري که بايد انجام داد، هشدار دادن به مردم است که شرايط عادي نشده و بايد مراقبت‌ها و کنترل‌ها به صورت جدي انجام شود. بنابراين توهم عادي شدن شرايط نکته مهمي است که بايد با آن مقابله کرد. نکته دومي که سوري به آن اشاره مي‌کند اين است که با وجود گذشت سه ماه از شيوع اپيدمي، هنوز آمار دقيقي از تعدا مبتلايان، افراد در معرض خطر يا مقاوم شده نسبت به بيماري نداريم تا استراتژي‌هاي خود را بر مبناي آن تدوين کنيم. به گفته سوري تا ميزان ابتلاي 70 درصدي که مقاومت نسبي و مقاومت جامعه را به دنبال دارد و خاطر ما را آسوده خواهد کرد، همچنان فاصله داريم. با شرايط فعلي تنها در اين صورت گسترش اپيدمي محدود شده و رو به خاموشي است.

انجام تست‌هاي انبوه، به شکل تصادفي

اين اپيدميولوژيست معتقد است بايد به شکل تصادفي، تست‌هاي انبوه در جامعه انجام دهيم. تست انبوه به شکل تصادفي باعث مي‌شود متوجه شويم چه سهمي از مردم به بيماري حساس هستند و احتمال ابتلاي آنها به کرونا وجود دارد. سوري ادامه مي‌دهد: نکته بعدي که بايد به آن توجه کرد بحث مربوط به افراد پرخطر است. افراد پرخطر مثل سالمندان و افراد داراي بيماري زمينه‌اي شناسايي شده و مشخص هستند. چون احتمال ابتلا به بيماري به شکل شديد آن و مرگ ناشي از بيماري در اين افراد بالاست، بايد مورد توجه ويژه قرار گيرند. اين توجه ويژه هم بايد توسط خود و اطرافيانشان و هم دولت انجام شود.

تحليل دلايل خروج افراد پرخطر از منزل

به گفته سوري بايد دلايل خروج اين افراد از خانه و حضور آنها در جامعه تحليل شود. به اين معني که آنها به چه دليل از منزل خود خارج مي‌شوند؛ آيا براي دريافت خدمات درماني مثل اندازه‌گيري فشار خون است يا براي تامين مايحتاج روزانه خود؟ بنابراين دلايل مختلفي وجود دارد که يک سالمند يا يک فرد آسيب‌پذير، خود را در معرض خطر قرار دهد و در جامعه حضور پيدا کند حتي با اينکه اين آگاهي را هم دارد که بيرون رفتنش، ممکن است سبب ابتلا به کرونا و عوارض ناشي از آن شود. به اعتقاد سوري بايد بهانه‌هاي خروج افراد پر خطر از منزل را از بين برد. مثلا اگر مي‌خواهند فشارخون خود را اندازه‌گيري کنند نظام سلامت ما چاره‌انديشي کند و به خانه وي مراجعه کنند و فشار خون او را بگيرند. اگر هم چون کسي را ندارد مي خواهد براي تامين مايحتاج خود بيرون بيايد، سازمان‌هاي حمايتي و افراد داوطلب اين وظيفه را به عهده بگيرند. در واقع بايد سيستم‌هاي محافظتي براي مراقبت از افراد پرخطر تعريف شود. در اين ميان البته افراد پرخطر بايد حمايت‌هاي ديگري را هم دريافت کنند مثلا کارمندان دولت که جزو گروه‌هاي پرخطر هستند مي‌توانند از مرخصي استعلاجي استفاده کنند. ممکن است دولت نتواند از چند ده ميليون نفر حمايت کند اما وقتي ما اين حمايت‌ها را محدود به گروه‌هاي پر‌خطر کنيم طبيعتا دولت از عهده حمايت آنها بهتر بر مي‌آيد. سوري با تاکيد بر اين که عمده‌ترين استراتژي که مي‌توان براي کنترل اپيدمي اتخاذ کرد کاهش بار جاني مبتلايان و کاهش بار بر بخش درمان و بيمارستان‌هاست، مي‌افزايد: با گذشت چند ماه از اپيدمي کارکنان بيمارستان‌ها خسته شده‌اند و طبيعتا تحمل اينکه مثل گذشته 24 ساعته، 7 روز هفته و تمام روزهاي يک ماه به دور از خانواده خدمت کنند براي آنها خيلي سخت است. بنابراين ما بايد به فکر سيستم درمان هم باشيم. يکي از دغدغه‌هايي که درباره افزايش شيوع بيماري کرونا در پاييز و زمستان وجود دارد بازگشايي مدارس و دانشگاه‌ها است. اين دو در طول شيوع بيماري تعطيل بودند ولي با بازگشايي آنها در زمستان و پاييز تراکم جمعيتي ايجاد مي‌شود که مطمئنا مي‌توان موجب شيوع بيشتر شود. سوري در اين باره مي‌افزايد: تغييرات اپيدمي‌هاي حادي مثل کوويد 19 در طول زمان بسيار زياد است. يعني وضعيت ثابتي ندارد و بسيار تغييرپذير است. بنابراين ما بايد شرايط را خوب ارزيابي کنيم و براساس تحليل موقعيت موجود برنامه‌ريزي کنيم. ما نمي‌دانيم تا زمان بازگشايي مدارس شرايط اپيدمي در جامعه چه خواهد شد ولي مي‌توانيم با اتخاذ يک سري از تمهيدات ويژه آن زمان در شرايط حاد و فشار قرار نگيريم تا مجبور شويم تصميمات خلق الساعه يا بدون مستندات لازم بگيريم. به اعتقاد وي بايد اقدامات لازم در اين زمينه از همين حالا برنامه‌ريزي و مهيا شود. مثلا شايد ممکن است نياز به سيستم نظارت بر دانش‌آموزان وجود داشته باشد يا بايد تغييرات فيزيکي در فضاي کلاس‌هاي درس رخ دهد، تجهيزات و مواد پاک کننده و ضد عفوني کننده مهيا شود يا اينکه تهويه کلاس‌هاي درس مورد بررسي و اصلاح قرار گيرد. بنابراين هر اقدامي که در اين حوزه لازم است بايد از الان براي آن برنامه‌ريزي کرد تا در زمان بحران غافلگير نشويم.