شیب تند کاهش نرخ باروری در ایران
مشاور وزير بهداشت در امور مامايي ضمن اعلام افزايش سن اميد به زندگي در مردان و زنان ايراني، در عين حال نسبت به کاهش نرخ باروري در کشور هشدار داد و برنامههاي وزارت بهداشت جهت مراقبت جمعيت و افزايش نرخ باروري ايمن را تشريح کرد. شهلا خسروي به بهانه روز ملي جمعيت با تاکيد بر اينکه تحقق سياستهاي ابلاغي جمعيت از سوي مقام معظم رهبري نيازمند برنامهريزيهاي لازم براي رشد همهجانبه کشور در ابعاد مختلف اجتماعي، اقتصادي و فرهنگي، متناسب با سياستهاي جمعيتي است که فقط معطوف به موضوع باروري مندرج در بند يک و برنامههاي اجرايي وزارت بهداشت نيست، بلکه ساير دستگاههاي اجرايي نيز در آن نقش دارند، گفت: با توجه به تداوم سياستهاي جمعيتي تحديد مواليد که منجر به بروز چالشهاي جمعيتي از جمله روند کاهشي باروري منجر به کاهش نيروي کار جوان و حرکت جامعه به سمت سالمندي ميشد، مقام معظم رهبري جهت جبران کاهش نرخ رشد جمعيت و نرخ باروري در سالهاي گذشته، اين سياستها را ابلاغ کردند. البته روند اجرايي برنامهها تا به حال کند بوده است که بخشي از آن ناشي از کندي روند اصلاح نگرشهاي قبلي و بسترسازي و نهادينهسازي برنامههاي مرتبط با سياستهاي فعلي است. وي افزود: يکي از اقدامات در وزارت بهداشت در اين زمينه رويکرد برنامههاي ارتقاي نرخ باروري به عنوان يک شاخص بسيار مهم است. بايد بدانيم بيش از سه دهه برنامههاي تحديد مواليد، موضوع کاهش جمعيت مطرح ميشد و حتي برخي سازمانهاي جهاني مانند سازمان بهداشت جهاني در اين زمينه به کشور کمک ميکرد؛ اکنون براي اصلاح اين نگرش نياز هست تا اقدامات گستردهاي انجام دهيم. جمعيت ما در حال پير شدن است به شکلي که سير پير شدن در ايران نسبت به دنيا خيلي سريعتر بوده است و درحالي که حدود 60 سال گذشته جمعيت دنيا 5 سال پير شده، جمعيت ايران 10 سال پيرتر شده است. خسروي در خصوص نرخ باروري در کشور، تصريح کرد: سازمانهاي جهاني برآوردهايي از نرخ باروري ايران داشتند، اما اکنون ترديدهايي وجود دارد که اعداد اعلام شده آيا واقعا نرخ باروري ايران بوده يا خير؛ در حال حاضر عددي که درمورد نرخ باروري مطرح ميشود، به ازاي هر زن در سن باروري 8/1 فرزند است. برخي منابع نيز اين عدد را به ازاي هر زن در سن باروري 2 فرزند اعلام کردهاند، البته سازمان آمار ايران بايد ميزان واقعي را اعلام کنند. وي در پاسخ به اين سوال که نرخ باروري کشور نسبت به سالهاي پيش از پيروزي انقلاب چه تغييراتي داشته است، بيان کرد: پيش از انقلاب تسهيلات مراقبت از زنان خيلي وسيع نبوده و شايد حتي برخي مناطق روستايي خدماتي دريافت نميکردند، در نتيجه ميزان مرگومير کودکان کمتر از يک سال يا مادران باردار بالا بوده که اکنون اين شاخصها بهبود يافته است. البته اين نرخ در سالهاي پيش از انقلاب بالاتر از اين ميزان بوده است. به طور مثال نرخ باروري در سالهاي 55 تا 65 بسيار افزايش يافت؛ به شکلي که در برخي منابع اين نرخ را به ازاي هر زن در سن باروري تا 6 فرزند نيز قيد کردهاند. اما، در طي 30 سال گذشته بدنبال اجراي برنامههاي تنظيم خانواده، بالا رفتن سن ازدواج، به تعويق افتادن اولين تولد در خانواده و طلاق و ساير عوامل، نرخ باروري با شيب تندي کاهش داشته است، البته اين روند نزولي باروري در تمام دنيا اتفاق افتاده است اما بررسي ها حاکي از سرعت زياد و شيب زياد آن در ايران است.
سن اميد به زندگي در ايران
مشاور وزير بهداشت در امور مامايي تاکيد کرد: اين شيب کاهشي فقط نرخ باروري را کاهش نميدهد، بلکه در سالهاي آتي جمعيت نيز به سمت سالمندي پيش خواهد رفت. اکنون سن اميد به زندگي بر اساس سرشماري در سال 95 در مردان 5/72 سال و در زنان 5/75 بوده است. بر اساس مطالعاتي که در جهان در سال انجام شده است 2019 نيز سن اميد به زندگي ما 5/76 سال بوده است در سالهاي پس از انقلاب افزايش سن اميد به زندگي روند بسيار خوبي داشته است؛ چراکه مرگ و مير کودکان زير 5 سال کاهش يافته و دسترسي مردم به تسهيلات و خدمات بهداشتي درماني و سواد مردم نيز افزايش يافته است. البته ما بايد در پي اميد به زندگي با کيفيت باشيم. وي در پاسخ به اين سوال که افزايش مرگوميرها بر اثر کرونا ميتواند تغييري در هرم جمعيتي ايجاد کند يا خير، اظهار کرد: مرگومير کرونا در مجموع در سه ماهي که اين بيماري در کشور شيوع پيدا کرده است به حدود 7 هزار مورد رسيده است که شايد در حال حاضرخيلي آمارها را تکان ندهد و نتواند شاخصها را جابهجا کند، اما براي آينده و اينکه آيا موجهاي بعدي کرونا وجود دارد و ميتواند آمار مرگومير را افزايش دهد يا خير فعلا نميتوان صحبت کرد. البته اقدامات لازم جهت مقابله با کرونا و کاهش مرگومير بر اثر کرونا يکي از دغدغههاي جدي وزارت بهداشت است.
تاثير کرونا بر سلامت باروري
وي با تاکيد بر اينکه هيچ مطالعهاي در ايران درخصوص افزايش تعداد بارداريهاي ناخواسته در دوران کرونا در قرنطينه خانگي، انجام نشده است، ادامه داد: اتفاقا در بحث سلامت باروري، کرونا باعث افزايش استرس و نگراني خانوادهها شده است که اين موضوع نهتنها باعث افزايش بارداري ناخواسته نميشود بلکه احتمالا شانس باروري را در اين مدت کاهش ميدهد. ما بايد بتدريج درپي سبک زندگي متناسب با کرونا باشيم و با اصلاح آن و رعايت دستورالعمل ها کمتر آسيب ببينيم. وي در خصوص بازنگري در شاخصهاي برنامه سلامت باروري به دستور شخص وزير بهداشت، گفت: شاخصها و آمارها بايد با شفافيت نشاندهنده وضعيت جمعيتي کشور باشد و ما بايد به دنبال اصلاح برخي شاخصها مبتني بر شواهد و مستندات علمي باشيم. به طور مثال متوسط فاصله ازدواج تا تولد اولين فرزند، حداقل فاصله مناسب بين بارداري ها، سن مناسب براي فرزندآوري و برنامهريزي و مراقبت بيشتر براي بارداري بالاي 35 سال و ... . خسروي درباره توسعه و تجهيز مراکز درمان ناباروري براي تحقق هدف افزايش جمعيت و فرزندآوري، تصريح کرد: وزارت برنامه جامع مراقبت جمعيت را جهت اصلاح فرآيندهاي باروري ايمن و افزايش نرخ باروري طراحي کرده است، اما تنها اقدامات وزارت بهداشت کافي نيست. يکي از بحثهايي که در طرح تحول سلامت پيگيري شده بحث درمان ناباروري بود و در ادامه آن نيز تلاش براي ايجاد تسهيلات و تجهيز مراکز جهت رفع مشکل ناباروري زوجين صورت گرفت. اين خدمات مشمول بيمه نبودند و با تلاش وزارت بهداشت بخشي از اين خدمات تحت پوشش بيمه قرار گرفت. وي در اين باره افزود: بسياري از دانشگاههاي علوم پزشکي مرکز درمان ناباروري نداشتند و گاهي افراد براي درمان ناباروري مجبور به تردد به مراکز ساير شهرها بودند که تجهيز مراکز توانست به اين موضوع کمک کند. البته در بسته ترويج زايمان طبيعي جهت خوشايندسازي زايمان و تلاش در جهت کاهش مشکلات و موانع باروري و فرآيندهاي باروري برنامه هايي اجرا ميشود. اجراي برنامههايي مانند آموزش و مشاوره قبل از ازدواج به منظور کم کردن فاصله ازدواج و تولد اولين فرزند، آموزش خانوادههاي تک فرزند در خصوص عوارض مترتب بر آن، ارائه خدمات مشاوره اي جهت حفظ بارداري و مشاوره هاي ويژه قبل و بعد از سقط، آموزشهاي آمادگي براي زايمان جهت کاهش موانع باروري ميل و رغبت جامعه به بارداري را افزايش ميدهد. استفاده از ظرفيتهاي موجود جامعه مامايي براي دستيابي به اصلاح ساختار جمعيتي از موضوعاتي است که بايد مورد توجه قرار گيرد.
