راه برای خروج ایران از ان پی تی هموار است
معاهده عدم گسترش سلاحهاي هستهاي در سال 1968 منعقد، در سال 1970 لازم الاجرا و در سال 1995 بهصورت نامحدود تمديد شد. مطابق بند سه ماده هشت اين معاهده دولتهاي عضو بايد هر پنج سال يک بار به منظور بررسي عملکرد معاهده، کنفرانسي تشکيل دهند که به کنفرانس بازنگري معاهده عدم گسترش سلاحهاي هستهاي معروف شده است. تاکنون تعداد 9 کنفرانس بازنگري برگزار شده است و سال جاري نوبت به برگزاري کنفرانس بازنگري ديگري در تاريخ هشتم ارديبهشتماه بود که به علت شيوع بيماري کرونا به تعويق افتاد. کنفرانس بازنگري تاکنون نتوانسته انتظارات دولتهاي عضو را برآورده کند. اين معاهده دولتهاي ايالات متحده آمريکا، روسيه، فرانسه، بريتانيا و چين را بهعنوان دولتهاي داراي سلاح هستهاي به رسميت ميشناسد. اسرائيل، هند و پاکستان هيچگاه به اين معاهده نپيوستند و به ساخت سلاح هستهاي مبادرت ورزيدند. در دهه 90 ميلادي، کشورهاي آرژانتين، برزيل و آفريقاي جنوبي برنامه سلاح هستهاي خود را رها کردند و به اين معاهده پيوستند. پس از جنگ سرد، دولتهاي اوکراين، بلاروس و قزاقستان سلاحهاي هستهاي شوروي سابق را به دولت روسيه تحويل دادند و بهعنوان دولت فاقد سلاح هستهاي به اين معاهده ملحق شدند. کره شمالي اين معاهده را تصويب کرد اما در سال 2003 از آن خارج شد. آمريکا پيشنهاد اضافه شدن چين به مذاکرات براي انعقاد معاهده استارت جديد را به روسيه و چين داد و سرگئي لاوروف، وزير امور خارجه روسيه نيز در سفر خود به آمريکا پيشنهاد حضور بريتانيا و فرانسه را ارائه کرد. چين، بريتانيا و فرانسه تمايل چنداني به حضور در اين مذاکرات ندارند. مساله بعدي پايان دادن به پيمان منع موشکهاي هستهاي ميانبرد (INF) از طرف آمريکا به بهانه نقض آن توسط روسيه است. در واقع آنچه باعث شد که آمريکا در پي عدم تمديد معاهده استارت و پايان دادن به پيمان منع موشکهاي هستهاي ميانبرد باشد مقابله با چين است. آمريکا با خروج يکجانبه از برجام و رد درخواستهاي مکرر همپيمانان خود نشان داد که کوچکترين اهميتي براي تعهدات خود در صحنه بينالملل قائل نيست. در نتيجه از منظر ديگر کشورهاي عضو معاهده عدم گسترش سلاحهاي هستهاي، آمريکا دولت مورد اعتمادي براي عمل به تعهدات خود در اين معاهده نيست. ايران نيز با توجه به اعمال صحيح تعهدات خود در برجام و تاييد چندين باره اين موضوع توسط آژانس بينالمللي انرژي اتمي از حقوق طبيعي خود در معاهده محروم شده است و راه براي خروج اين کشور از معاهده هموارتر از گذشته بهنظر ميرسد. مساله مهم ديگر، منطقه عاري از سلاحهاي هستهاي در خاورميانه است که نخستين بار از طرف ايران مطرح شد. در سالهاي گذشته تنها مانع به رسميت شناخته شدن خاورميانه بهعنوان منطقه عاري از سلاحهاي هستهاي رژيم اشغالگر قدس بوده است. اين رژيم با اينکه عضو معاهده نيست اما حضور محسوسي در کنفرانسهاي بازنگري دارد و با اعمال نفوذ و فشار به کشورهاي مختلف از جمله آمريکا موجب شده است که خاورميانه به ديگر مناطق عاري از سلاحهاي هستهاي نپيوندد. تاريخ نشان داده است که بهرغم اختلافات متعدد، دولتهاي داراي سلاح هستهاي در مقابل دولتهاي فاقد اين سلاح از مواضع يکساني پيروي ميکنند و همين عامل مهم باعث شده است که دولتهاي فاقد سلاح هستهاي نتوانند دولتهاي دارا را به انجام تعهدات خود ذيل ماده ششم اين معاهده يعني مذاکره براي خلع سلاح هستهاي مجاب کنند. به تعويق افتادن کنفرانس بازنگري معاهده عدم گسترش سلاحهاي هستهاي، فرصت مغتنمي را براي دولتهاي عضو فراهم ميکند تا با رايزني و استفاده از ديپلماسي، مواضع خود را بيش از پيش به يکديگر نزديک کنند و بتوانند به اهداف خود از کنفرانس بازنگري دست يابند.
