از مذاکرات مخفیانه تهران و ابوظبی تا «نه» کنگره به جنگ با ایران
آرمان ملي - محمدحسين لطفالهي: پيروزي دونالد ترامپ در انتخابات رياست جمهوري سال 2016 و وعدههاي انتخاباتي او از جمله خروج از برجام، کار توافق هستهاي را به جايي رساند که پس از چند ماه فشار کاخ سفيد عليه ايران براي پذيرش محدوديتهاي بيشتر و دائمي، رئيسجمهور آمريکا رسما خروج اين کشور از برنامه جامع اقدام مشترک را اعلام کند. از پاييز 97، دولت ترامپ با وضع و اعمال تحريمهايي جديد و اتخاذ رويکرد «فشار حداکثري» عليه ايران کوشيد جمهوري اسلامي را وادار به آغاز مذاکراتي در موضوعات هستهاي، موشکي و منطقهاي کند. در مقابل ايران نيز با اتخاذ راهبرد «مقاومت حداکثري» تلاش کرد تا ضمن پاسخگويي به تهديدات آمريکا، بتواند توان اقتصادي خود را براي مقاومت در برابر تحريمها افزايش دهد. اين شرايط به شکل گيري وضعيتي در منطقه خاورميانه منتهي شد که طي آن هر اتفاق کوچک و بزرگي ميتوانست زمينههاي آغاز جنگي جديد و پايان ناپذير را فراهم کند. به همين دليل نيز کشورهاي زيادي تلاش کردند با استفاده از روابط حسنه خود با تهران و واشنگتن، نقش ميانجي را ايفا کرده و از بيشتر شدن تنشها جلوگيري کنند. اين ميانجيها را ميتوان به دو گروه رسمي و غير رسمي تقسيم کرد. تلاشهاي «آبه شينزو» براي بهرهبردن روابط خوب ژاپن با آمريکا و ايران و همچنين سفر او به تهران در خرداد 98، نقش مکرون در سلسله مذاکرات نيويورک و کوشش او براي دستيابي به توافقي جديد ميان ايران و ايالات متحده و همچنين سفرهاي مداوم يوسف بن علوي، وزير امورخارجه عمان به تهران و واشنگتن براي جلب رضايت مقامات دوکشور به منظور آغاز مذاکراتي جديد اصليترين تلاشهاي ميانجيهاي رسمي و علني براي کاهش تنش محسوب ميشوند. با اين وجود با توجه به ادامه تنشها، کشورهايي نيز به طور پنهان تلاش داشتند تا راهي براي ممانعت از آغاز جنگ بيابند؛ ميانجيهايي که پيشتر نقش بسزايي در تشديد تنشها و بغرنج شدن روابط تهران و واشنگتن داشتند.
تلاش پنهاني امارات
«اواخر سپتامبر 2019 (مهرماه 98) هواپيمايي حامل يک ديپلمات ارشد ايراني در ابوظبي، پايتخت امارات متحده عربي فرود ميآيد»؛ خبري محرمانه که نيويورک تايمز، گزارش خود پيرامون مذاکرات محرمانه ميان ايران و امارات را با روايت آن آغاز ميکند. پس از مشاهده وقايع تابستان سال جاري و تشديد فزاينده تنشها در منطقه خليج فارس که به سرنگوني پهپاد آمريکايي از سوي ايران و هدف قرار گرفتن تأسيسات نفتي آرامکو از سوي نيروهاي انصارا... يمن منتهي شد، مقامات اماراتي تصميم گرفتند تا ديدارهايي را با مقامات ايراني برگزار کرده و از اين طريق در راستاي کاهش تنشها بکوشند. تلاشي که شايد آن را بتوان تلاش يک کشور کوچک حاشيه خليج فارس براي کسب احترام و دوري از خطرهاي منطقهاي توصيف کرد. به نوشته روزنامه نيويورک تايمز، برگزاري اين ديدارهاي مخفيانه زنگ خطري را در کاخ سفيد به صدا در آورد و مسئولان سياست خارجي ايالات متحده از طريق جاسوساني که در امارات داشتند، دريافتند که متحد قديمي آنها که نقش ويژهاي در سوق دادن سياستهاي ايالات متحده به سوي دشمني با ايران داشت، اکنون مخفيانه در حال مذاکره با ايران است. يک عضو شوراي امنيت ملي آمريکا در اين باره ميگويد: «اين طور به نظر ميرسيد اتحادي که دونالد ترامپ دو سال براي سازماندهياش در مقابل ايران تلاش کرده بود، اکنون در حال فروپاشي است».
تلاش کنگره براي ممانعت از جنگ
شطرنج پنهان سياستمداران منطقهاي ادامه يافت اما بهرغم اميدبخش بودن اين مذاکرات در مراحل اوليه، با اقدام دولت ترامپ مبني بر ترور سردار سليماني و همراهانش در عراق، اوضاع مجددا متشنج شد. يک هفته بعد از اين اتفاق، ايران طي حملهاي موشکي پايگاه آمريکايي عينالاسد را در عراق هدف قرار داد که اين حمله به گزارش رويترز بيش از 100 سرباز آمريکايي را دچار آسيب مغزي کرد. ادامه اين وضعيت بار ديگر خطر جنگ را تشديد کرد و تلاشها براي کاهش تنش و ممانعت از آغاز جنگ شدت يافت. در همين راستا برخي سناتورهاي آمريکايي اعم از جمهوريخواه و دموکرات در قالب طرحي ضد جنگ، قطعنامهاي را پيرامون موضوع اختيارات رئيسجمهور براي اعلام جنگ به تصويب رساندند. اين قطعنامه که از سوي سناتور دموکرات «تيم کين» ارائه شده بود، روز پنجشنبه با حمايت جمهوري خواهاني نظير «سوزان کولينز»، «تاد يانگ»، «مايک لي»، «راند پاول» در سناي آمريکا به تصويب رسيد و بر اين اساس اختيارات ترامپ براي اعلام جنگ عليه ايران محدودتر از قبل شد. لازم به ذکر است که اين مصوبه در حالي بهعنوان قانون شناخته خواهد شد که از سوي رئيسجمهور وتو نشود. اگر دونالد ترامپ اين مصوبه را وتو کند، بايد دست کم دو سوم اعضاي هر دو مجلس يعني مجلس نمايندگان و مجلس سنا مجددا قطعنامه را تصويب کنند تا به صورت قانون درآيد و لازم الاجرا شود. اين تلاشها نشان ميدهد که سياست فشار حداکثري آمريکا نه تنها تاکنون نتوانسته اين کشور را به خواستههايش برساند، بلکه سبب شده تا ايالات متحده دستکم تا زمان برگزاري انتخابات آتي، سايه جنگ را بالاي سر خود احساس کند.
فشار حداکثري تا کجا؟
مقامات دولت ترامپ همچنان به استفاده از راهبرد بينتيجه فشار حداکثري ادامه ميدهند و آن را «موفقيتآميز» ميخوانند. مايک پمپئو در گفتوگو با NPR در اين باره ميگويد: «سياستهاي ما توانسته هزينه ايران براي اقدامات ماجراجويانه در منطقه را افزايش دهد». به گفته او، اکنون ايران با دو «انتخاب واقعي» روبهرو است و ميتواند ميان تقابل با آمريکا يا پذيرش شروط اين کشور دست به انتخاب بزند. با اين وجود سياست ايران مبني بر مقاومت در برابر فشار آمريکا به گونهاي بوده است که تحليلگران بسياري سياست آمريکا را شکست خورده ارزيابي کرده و نتيجه آن را چيزي جز ادامه وضعيت تنشزا در منطقه نميدانند؛ تنشي که فروکش کردن آن منوط به پايان فشار حداکثري است.
