همسویی اروپا و کاخ سفید

برنامه جامع اقدام مشترک به حساس‌ترين روزهاي خود نزديک مي‌شود. در فرايندي که اين توافق در حال تضعيف شدن است، اقدام اروپا سرعت اين تضعيف را افزايش و توافق هسته‌اي را در شرايط حساسي قرار داد. در چنين شرايطي تصميمات بازيگران فعال در اين عرصه، بسيار بر آينده برجام موثر خواهد بود. اقدام اخير تروئيکاي اروپايي در فعالسازي مکانيسم حل اختلاف نيز جاي تعبير و تفسير بسياري دارد. به نظر مي‌رسد فرانسه، انگلستان و آلمان که مشترکاً اقدام به فعال‌سازي اين مکانيسم کرده‌اند، تصميم دارند به اين وسيله جمهوري اسلامي را به اجراي تعهدات برجامي وادارند. اين اقدام نمادين کشورهاي اروپايي در حالي است که به رغم مخالفت کلامي و سياسي اروپا با اقدامات دونالد ترامپ در مسأله برجام، آنها هرگز اقدامي عملي در راستاي ممانعت از فروپاشي برجام نداشته‌اند و نتوانسته‌اند به تعهدات 11گانه خود در توافق هسته‌اي پايبند باشند. ايران پس از خروج ايالات متحده از برنامه جامع اقدام مشترک و اجراي سياست فشار حداکثري از سوي کاخ سفيد، خسارت‌هاي زيادي را متحمل شد. براي ادامه حضور جمهوري اسلامي در اين توافق و حفظ موازنه آن نياز بود که اروپا نيز گام‌هايي بردارد و در جبران اين خسارت‌ها بکوشد. اما ناکام ماند و همين سبب شد که ايران روند کاهش تعهدات را آغاز کند. در ميان اروپايي‌ها از يک سو جوزپ بورل، مسئول سياست خارجي اتحاديه اروپا هدف از فعال‌سازي اين مکانيسم را «حفظ برجام» عنوان کرده و از سوي ديگر نخست وزير انگلستان از لزوم حرکت به سوي «توافق ترامپ» سخن گفته است. به طور کلي حرکت اروپا به سمت مکانيسم حل اختلاف، اقدامي است در راستاي مجبور کردن ايران به عقب نشيني اما فعال‌سازي اين مکانيسم را نمي‌توان در شرايط فعلي مقارن با بازگشت تحريم‌هاي جهاني دانست. با اين وجود طبيعي است اين رفتار از سوي تروئيکاي اروپايي، به تشديد تنش ميان تهران و بروکسل و همچنين نزديک‌تر شدن مواضع اروپايي‌ها به کاخ سفيد تعبير شود. اينکه برخي اروپايي‌ها از بازگشت به برجام سخن مي‌گويند و برخي ديگر نظير جانسون از تغيير مسير به سمت سياست‌هاي ترامپ حرف مي‌زنند، مساله‌اي فرعي است؛ اصل آن است که موضع واحد سه کشور اروپايي به مواضع دولت دونالد ترامپ در ايالات متحده نزديک شده است. بايد منتظر ماند و ديد پاسخ ايران چه خواهد بود. در صورت بازگشت قطعنامه‌هاي پيشين، کمترين واکنش مي‌تواند خروج از پروتکل الحاقي باشد که اگر اين اتفاق بيفتد بايد بگوييم برجام به پايان رسيده است. اين در شرايطي است که کشورهاي اروپايي بخواهند به همکاري و همسويي با ايالات متحده ادامه دهند و همگام با ترامپ به افزايش فشار عليه ايران بپردازند. تا پيش از وقوع اين اتفاق يا خروج احتمالي ايران از پروتکل الحاقي مي‌توان تصريح کرد که برجام زنده است، اما موقعيت مناسبي ندارد.