بوی نامطبوع تهران؛ پیشزمینه زلزله است؟
بوي نامطبوع هواي پايتخت در سال گذشته و امسال در روزهاي پاياني آذر و دي ماه استشمام شده است. مسئولان ذيربط تاکنون پاسخ دقيقي براي انتشار بوي نامطبوع ندادهاند اما وجود گوگرد در هواي تهران را تاييد کردهاند. حال اين سوال مطرح است که آيا حرکات گسلها سبب خروج گازها ميشود و تهرانيان بايد منتظر زلزله بزرگ در پس انتشار بوي نامطبوع باشند؟ مهدي زارع، استاد پژوهشگاه بينالمللي زلزلهشناسي در گفتوگو با برنا در رابطه با احتمال وجود گسل و آزاد شدن گاز در جو پايتخت گفت: يکي از اتفاقاتي که هنگام و قبل از زلزله رخ ميدهد خروج برخي از گازهاست. در برخي از زلزلههاي قبلي انتشار گاز رادون يا تغييرات اين گاز مشاهده شده است. او افزود: طبق بررسيهاي انجام شده در برخي مناطق زلزلهزده در سراسر دنيا، گاز رادون در برخي مناطق ديده شده است که اين گاز البته بو و رنگ خاصي ندارد و تنها سنسورهاي مخصوص ميتوانند آن را حس کنند. زارع تصريح کرد: اتفاق ديگري که ميافتد، يونيزه شدن گازهاي پيرامون گسل است که وقتي چکانش و جرقهاي رخ ميدهد و همزمان شکستگي در گسل موجب ميشود اگر چکانش با انفجار يا اشتعال گازها همراه باشد مردم حس ميکنند که آتشفشان فعال شده و اين اتفاق به رعد و برق شباهت دارد. اين استاد زلزلهشناسي افزود: طبق بررسيهاي انجام شده، در زلزلههاي بيش از 3 ريشتر انتشار گاز را داريم ولي در زلزله کمتر از 3 ريشتر ممکن است گاز رادون منتشر نشود. او در پاسخ به اين سوال که اين امکان وجود دارد گاز خارج شود و زلزله رخ ندهد؟ گفت: ممکن است گاز خارج شود و همزمان زلزله نداشته باشيم. در کاليفرنيا در 6 درصد موارد شواهد محيطي ديده شده که گاز منتشر شده است اما حدود يک هفته بعد از انتشار گاز، زلزله رخ ميدهد. همزمان با زلزله بزرگ برخي از گازها مجددا انتشار پيدا ميکند و بعد از زلزله بين 5 تا 7 روز تا فاصله 50 کيلومتري، سنسورها انتشار گاز رادون را ميتوانند ثبت کنند. در اروپا براي 10 درصد اتفاقات سنسورها انتشار گاز رادون را ثبت کرده است. به گفته زارع در گازهاي گزارش شده هنگام زلزله، معمولا گاز گوگرد مشاهده نشده است. عضو وابسته فرهنگستان علوم در خصوص ارتباط بوي نامطبوع تهران و احتمال زلزله گفت: اگر مساله گازي که به عنوان بوي نامطبوع مطرح است با زلزله ارتباط داشته باشد بايد همزمان با آن يکسري گزارشها وجود داشته باشد. از آن جمله زلزلههاي کوچک با بزرگي 3 ريشتر است. فرض کنيم بوي نامطبوع مربوط به گسل باشد. بايد شواهد مربوط به زلزله از جمله زلزله کوچک داشته باشيم. در حالي که در تهران و اطراف آن زلزلههاي بالاي 5/2 گزارش نشده است و اين امر چيزي نيست که پنهان بماند بنابراين فقدان شواهد مربوط به گسل و زلزلهشناسي سبب ميشود احتمال انتشار بوي نامطبوع را با زلزله بزرگ تهران وابسته ندانيم. اين استاد زلزلهشناسي عنوان کرد: نيمه عمر رادون 4 روز است که مهمترين شاهد زلزله، وجود اين گاز براي پيشبيني زلزله است. زارع با اشاره به تجربه دنيا در اين زمينه افزود: يکي از مهمترين اتفاقات که اين شواهد ديده شده زلزله لاکوييلا در 16 فروردين 1388 بوده که تغييرات رادون را يکي از دانشمندان گزارش داده است. اما کميته ريسک ايتاليا نپذيرفت و گفت زلزله اتفاق نميافتد ولي زلزله رخ داد و مسائل زيادي درست کرد و کار کميته به دادگاه کشيده شد. طي 6 دهه گذشته زلزلههاي معروفي که با تغييرات گاز رادون همراه بوده است رخ داده و بهطور کلي حدود 90 زلزله همراه با انتشار گاز رادون ثبت شده که بررسي تغييرات اين گاز، رادون سنج ميخواهد و اين دستگاه در سازمان انرژي اتمي وجود دارد اما شبکهاي از ايستگاههاي رادون سنجي بايد ديده شود. اين کار امر پيچيدهاي نيست و ميتوان امکان سنجش گاز رادون را فراهم کند. استاد پژوهشگاه زلزلهشناسي و مهندسي زلزله و عضو وابسته فرهنگستان علوم در پاسخ به اين سوال که مساله بوي نامطبوع تهران با خروج گاز از گسل ارتباط دارد يا نه؟ گفت: اگر کسي به من بگويد انتشار گاز به اين موضوع ارتباط دارد به سرعت سراغ ساير شواهد موازي ميروم. ممکن است زلزله بزرگي اتفاق بيفتد. اگر رخ داد نميتوان ادعا کرد که اين زلزله مربوط به بوي بد است. از نظر علمي نميتوانيم توضيح بدهيم اما در هر صورت تهران منطقه خطرناک است و دور از ذهن نيست.
