اردوغان از سر خيرخواهي به ايران هشدار نميدهد
نصرتا... تاجيک در گفتوگو با «آرمان ملي»:
اردوغان از سر خيرخواهي
به ايران هشدار نميدهد
دموکراسي عراق بدون احزاب مدرن معني ندارد
آرمان ملي: محمد الحلبوسي، رئيس پارلمان عراق روز يکشنبه ضمن قبول استعفاي عادل عبدالمهدي، نخست وزير عراق خطاب به برهم صالح، رئيسجمهوري عراق از او خواست براساس ماده 76 قانون اساسي اين کشور نخست وزير جديد معرفي کند. جلسه فوقالعاده روز گذشته پارلمان عراق براي بررسي استعفاي عادل عبدالمهدي از سمت نخستوزيري، قانون انتخابات و درگيريها و کشتههاي استانهاي جنوبي به خصوص شهر ناصريه مرکز استان ذيقار تشکيل شده بود. گمانهزنيها در خصوص اعتراضات در عراق بسيار است، اما تحليلگران به دو عامل نارضايتي عمومي و دخالت خارجي به عنوان اصليترين دلايل اشاره ميکنند. «آرمان ملي» در گفتوگو با نصرتا... تاجيک به بررسي اين موضوع پرداخته است که در ادامه ميخوانيد:
مدتهاست که دولت عراق درگير اعتراضاتي است که وضعيت اين کشور را معلق کرده است. به نظر شما ريشه اين اعتراضات در کجاست؟
معتقدم اعتراضات عراق محصول دو عامل نارضايتي عمومي در داخل و دخالت خارجي بوده با اين تفسير که سهم نارضايتي عمومي بيشتر از دخالت خارجي است. آشوب يا دخالت خارجي را نميتوان همه آن چيزي که عراق را به اين روز انداخته دانست؛ چرا که اين کشور از مشکلات ساختاري رنج ميبرد. حکومت ناکارآمد، جامعه چندپاره، تقسيم نادرست قدرت، تصميم سازيها و تصميم گيريهاي غيراصولي و همچنين پخش شدن قدرت در کشور از جمله معضلاتي است که عراق به آن دچار است. تقسيم حکومت در سه منطقه جغرافيايي کردي، مرکزي و جنوبي نيز معضل ديگري است که نبايد از آن غافل شد. از سوي ديگر ساختار طايفهاي و مذهبي در عراق به صورتي که نخست وزير، رئيسجمهور و رئيس مجلس هر کدام متعلق به يکي از قدرتهاي مذهبي يا نژادي است، سبب شده تا اين کشور از شايسته سالاري گذر کرده و دچار فساد سياسي شود. نهادهاي دولت - ملت مدرن هنوز در عراق شکل نگرفته است. فساد سيستماتيک و نهادينه شده نيز موجب ميشود منابع اين کشور از بين برود و عملا مردم سهمي از درآمدهاي انبوه ارزي نداشته باشند. اين فساد در کنار مديريت ناصحيح در تخصيص منابع به اولويتها سبب شده زيرساختهاي تخريب شده در سال 2003، هنوز جايگزين نشوند. پروژههاي عمراني نيز که توسط دولتهاي مختلف کليد خورده، هنوز معطل است و به دليل عدم تخصيص بودجه کافي، امکان کامل شدن اين پروژهها وجود ندارد. يکي از دلايل بالا بودن نرخ بيکاري در عراق، همين است که اساسا دولتها ارادهاي به کليد زدن پروژههاي بزرگ يا زيرساختي ندارند و در اين راه هزينه نميکنند. نبود شغل براي جوانان عراقي آنان را عصبي کرده و عامل ايجاد يک نارضايتي عظيم در کشور عراق بوده است.
نقش خارجيها را اينقدر کمرنگ ميدانيد؟
من اين نارضايتيها را بسيار پررنگتر از مسائلي چون جنگ نيابتي ميان ايران و عربستان يا دخالت آمريکا در امور عراق ميدانم و معتقدم اگر نارضايتيهاي عميق اقتصادي و سياسي در اين کشور وجود نداشت، عامل خارجي نميتوانست عراق را به اين حال و روز بيندازد.
پيش از آغاز اعتراضات بنزيني در ايران، رجب طيب اردوغان هشدار داد که دامنه اعتراضات در عراق ميتواند به ايران بکشد. به نظر شما چه عاملي در اين ميان وجود داشت که رئيسجمهور يک کشور دوست و همسايه اين گونه هشدار داد؟
من معتقدم اين هشدار ناشي از اطلاعات در ميان نبود، بلکه ترکيه اعتقاد داشت بر اساس برخي تحليلها شرايط ايران نيز به همان سمت و سو ميرود. هر تحليلگري اگر نگاهي درست داشته باشد، واقف است که جامعه ايران نيز مشکلات مشترک بسياري با عراق دارد و اين مشکلات حل نشده باقي مانده است. در ايران هم فساد وجود دارد و هم ناکارآمدي ديده ميشود. درست است که مشکلات سياسي-ساختاري نظير عراق نداريم اما بيعدالتي و نگاه نادرست در تخصيص منابع، سبب شده تا اولا قشر متوسط شهري از بين برود و در ثاني سفره مردم خاليتر شده است. هرکس از بيرون به جامعه ايران نگاه کند، درخواهد يافت که اين جامعه از مشکلاتي جدي رنج ميبرد. به طور کلي من معتقدم اردوغان اطلاعات خاصي نداشته بلکه صحبتهاي او نه هشداري از سر خيرخواهي بلکه واکنشي تند به سياست ايران در قبال حمله نظامي ترکيه عليه بخشهايي از سوريه بود. چون ايران در آن زمان از تماميت ارضي سوريه حمايت کرد و راه حل نظامي را اشتباه دانست، اردوغان خواست با اين کنايه و يادآوري مشکلات داخلي، آن موضعگيري را جبران کند. البته لازم به ذکر است که ميان سياسيون دو برداشت از اظهارات اردوغان وجود داشت. عدهاي آن را هشداري از سر خيرخواهي ميدانستند و گروه ديگري چون من معتقد بودند اين کنايه براي تلافي موضع ايران است.
آيتا... سيستاني از پارلمان عراق خواست از دولت عبدالمهدي حمايت نکند و شاهد بوديم که روز يکشنبه استعفاي نخست وزير عراقپذيرفته شد. به نظر شما دلايل آيتا... سيستاني براي اين نوع موضعگيري چيست؟
مجموعه شرايط باعث شد ايشان اين گونه موضع بگيرند، تنها يک دليل مطرح نبود. اول اينکه دولت عادل عمر زيادي نداشت؛ نه توانست تأثير مثبت خاصي بر مسائل بگذارد نه ميتوان آن را بسيار مؤثر در ناآراميهاي امروز عراق تلقي کرد. از سوي ديگر آمريکاييها نيز از همان ابتدا چندان موافق حضور او در منصب نخست وزيري عراق نبودند و به همين دليل تلاش کردند که برخي موانع بر سر راه دولتش قرار دهند. همه اين شرايط به اين اعتراضات در داخل عراق منجر شد و چون اين کشور به سبب مشکلات و نارضايتي عمومي مستعد اعتراضات بود، کار به اينجا رسيد.
نقش عشاير و نگاه عشيرهاي به قدرت را چگونه ارزيابي ميکنيد؟
شما نميتوانيد از يک دموکراسي پارلماني سخن بگوييد در حالي که اثري از احزاب مدرن وجود نداشته باشد. وقتي به جاي احزاب، عشاير در ساختار سياسي يک کشور نقش آفرين باشند، ديگر نميتوان آن ساختار را يک دموکراسي مدرن دانست که ميتواند شهروندانش را راضي نگه دارد. از طرفي جدال سنت و مدرنيته در عراق جدالي ديرينه در عراق است و عامل تشديد بسياري از شکافهاي اجتماعي در اين کشور. در عراق يک عصيان و قلياني وجود دارد که همه چيز را تغيير دهد.
