گام چهارم؛ راه ناگزير ايران و اروپا

برجام به سرنوشتي دچار شده که هم جمهوري اسلامي ايران و هم کشورهاي اروپايي را در معرض يک انتخاب حياتي قرار داده است. ايران نمي‌تواند و نمي‌خواهد در شرايطي که ايالات متحده به طور کامل از توافق هسته‌اي خارج شده و اروپا قادر به عمل به تعهداتش نيست، يک طرفه تعهدات خود را اجرا کند. تا امروز دولت ايران تلاش کرده تا با تعليق گام به گام بخشي از تعهدات خود در برجام، کشورهاي اروپايي را وادار کند تا تعهداتشان را عملي سازند اما متأسفانه جز در مسائل سياسي، اروپا نتوانسته منافع ايران را تأمين کند. کشورهاي اروپايي‌ در موضوع برجام نشان دادند که توان رويارويي با ايالات متحده را ندارند. در نتيجه ايران تصميم گرفته تا از راهبرد صبر استراتژيک به راهبرد مقاومت فعال گذر کند. دولت ايالات متحده نيز مسيري را در پيش گرفت که عملا برجام را زير سوال برد. در حال حاضر معتقدم ايران نه تنها بايد گام چهارم را محکم‌تر از سه گام قبلي بردارد بلکه بايد کار آخر را همين اول انجام دهد؛ فرصت دادن به اروپا هيچ‌دردي را درمان نمي‌کند و 10گام هم اگر برداريم تفاوتي ايجاد نخواهد شد. اگر اروپا معتقد است خروج از برجام اهرم فشار است، اشتباه مي‌کنند. در نامه آقاي روحاني به اروپا هشدار داده شده که اگر اروپا از برجام خارج شود و پرونده ايران را دوباره در شوراي امنيت مطرح کند، تهران ديگر پروتکل الحاقي را اجرا نخواهد کرد و اجازه دسترسي را به سايت‌هاي هسته‌اي نخواهد داد. حتي احتمال خروج از NPT هم مطرح شده که بعيد است اروپايي‌ها با تبعات آن کنار بيايند و به‌نظر من حداقل تا زماني که فاصله گريز هسته‌اي ايران به دو تا سه هفته نرسد، اروپا اقدام جدي نخواهد داشت. اين يعني حدود 1700 تا 1800 کيلوگرم اورانيوم غني شده با ‌درصد خلوص بالا داشته باشيم، تا آن زمان فاصله زيادي باقي مانده و ذخاير اورانيوم ايران تنها کمي بيشتر از 300 کيلوگرم است. در آن شرايط ممکن است پرونده به شوراي امنيت ارجاع شود. از سوي ديگر مي‌دانيم که طبق برجام و زمانبندي انجام شده در چارچوب اين توافق، ايران با پذيرش تغيير در بخشي از برنامه هسته‌اي خود قادر شده است که به يکسري از خواسته‌هاي خود دست پيدا کند که يکي از اين خواسته‌ها موضوع ملغي شدن ممنوعيت و تحريم خريد و فروش تسليحات بود که طي چهاردهه گذشته همواره در خصوص کشورمان اعمال مي‌شد. اين تحريم‌هاي تسليحاتي در چارچوب قطعنامه‌هاي سازمان ملل شکل قانوني پيدا کرده بود که پس از امضاي برجام و پشتيباني آن توسط قطعنامه 2231 همين نهاد، جمهوري اسلامي ايران موقعيت جديدي پيدا کرده است تا از اکتبر سال آينده به فضاي بهتري براي تامين توان دفاعي خود دست پيدا کند؛ هرچند که توان دفاعي ايران هيچ‌گاه به واردات سلاح محدود نبوده و ما در فضاي تحريم به اين قابليت دست پيدا کرديم. فضاي بين‌الملل بسيار از فضاي پيش از برجام متفاوت است و با توجه به تنش‌هاي سياسي جدي که ميان آمريکا و چين، آمريکا و روسيه و همچنين آمريکا و اروپا وجود دارد و تفاوت دغدغه‌هاي امنيتي اروپا با آمريکا، به نظر نمي‌رسد حتي اگر واشنگتن بخواهد پيش‌نويس قطعنامه‌اي را عليه ايران به شوراي امنيت ببرد، با اقبال مواجه شود.