رتبه‌بندی قرار است روابط بانک مرکزی با بانک‌ها را تنظیم کند

آرمان‌ملي- زينب مختاري: بانک مرکزي قرار است پروژه رتبه‌بندي بانک‌ها را به‌زودي آغاز کند. گفته مي‌شود اين اقدام مي‌تواند در بهبود سيستم بانکي و شيوه‌هاي بانکداري اثرگذار باشد. در عين حال خبرها حاکي از آن است که نتايج اين رتبه‌بندي قرار نيست به صورت عمومي انتشار يابد و به نظر مي‌رسد قرار است تنها کارکرد آن در زمينه اصلاح روابط بانک مرکزي با بانک‌ها و موسسات مالي و اعتباري کشور تعريف شود تا در همين راستا، اعطاي خطوط اعتباري به بانک‌ها با دقت بيشتري صورت گرفته و بانک‌هايي که استحقاق دريافت ذخاير بيشتري دارند از بانک‌هايي که ناترازي‌هاي مالي افزون‌تري دارند، شناخته شوند. «آرمان‌ملي»‌در گفت‌وگو با کامران ندري- رئيس پژوهشکده پولي و بانکي- به بررسي اين عمليات پرداخته است که در ادامه مي‌خوانيد:

رتبه‌بندي بانک‌ها چه کمکي به بهسازي سيستم بانکي مي‌کند؟

بانک مرکزي پيش از اين نيز از بانک‌ها رتبه‌بندي داشته است. اما از آن استفاده آنچناني نمي‌کرده است. حدس من اين است که در جريان اجراي بخشنامه عمليات بازار باز، بانک‌ها بايد در ازاي خطوط اعتباري که از بانک مرکزي دريافت مي‌کنند، تامين وثيقه کنند. اين تامين وثيقه براي همه بانک‌ها به يک شکل نيست. بانک‌هايي که رتبه اعتباري خوبي دارند طبعا مي‌توانند وثيقه کمتري را تامين کنند و آنهايي که رتبه اعتباري ضعيفي دارند، بايد وثيقه بيشتري را تامين کنند و بانک‌هايي که رتبه اعتباري خوبي دارند، مي‌توانند تا 90 درصد ارزش وثيقه‌اي که گذاشته‌اند از خطوط اعتباري بانک مرکزي استفاده کنند و آنهايي که رتبه اعتباري ضعيف‌تري، دارند خيلي کمتر از ارزش وثيقه‌شان ممکن است که بانک مرکزي به آنها اعتبار دهد. بنابراين، اين رتبه‌بندي که الآن حرفش زده مي‌شود به احتمال خيلي زياد به همان اجراي بخشنامه عمليات بازار باز مربوط مي‌شود.

اين رتبه‌بندي معمولا بر اساس چه معيارهايي انجام مي‌شود؟

براي سنجش اعتبار بانک‌ها معيارهاي استانداردي وجود دارد. البته اين يک کار بسيار حرفه‌اي‌ست. اينکه تا چه اندازه ما دانش اين کار را داريم تا بتوانيم به صورت صحيح و درست انجام دهيم و اينکه اطلاعاتي که بانک‌ها افشا مي‌کنند تا چه اندازه قابل استناد هستند و مي‌توانيم به اعتبار آن اطلاعاتي که در صورت‌هاي مالي خود افشا کرده‌اند يا ساير اطلاعاتي که به هر صورت منتشر کرده‌اند اين اعتبارسنجي را انجام دهيم، همه محل سوال است. بايد از بانک مرکزي اين سوال را پرسيد. قطعا روش و ميزان دسترسي به اطلاعات، از مواردي است که بايد از بانک مرکزي پرسيد که براي اين رتبه‌بندي از چه روشي مي‌خواهند استفاده کنند. آيا اطلاعاتي که از بانک‌ها دريافت مي‌کنند، به لحاظ روايي و صحت قابل اتکا هستند يا خير. روش‌هاي متعددي وجود دارد که استاندارد هم هستند. ولي به هر حال بانک‌هاي مرکزي دنيا اين کار را انجام مي‌دهند؛ زيرا اکثر بانک‌ها متقاضي هستند که از منابع بانک مرکزي استفاده کنند، از خطوط اعتباري بانک مرکزي بهره‌مند شوند و براي اينکه بانک‌ها همه به لحاظ اعتباري در يک سطح نيستند، حتما بايد اين رتبه‌بندي انجام شود. لذا حدس من اين است که اين خبري که منتشر شده به احتمال زياد يکي از آن اقداماتي است که بانک مرکزي در راستاي عملياتي‌کردن بخشنامه عمليات بازار باز انجام مي‌دهد.

اين عمليات چگونه مي‌تواند از اعطاي سودهاي موهومي جلوگيري کند؟

ترکيب دارايي‌هايي که بانک‌ها نگهداري مي‌کنند، حتما در رتبه‌بندي بانک‌ها موثر است. اگر دارايي‌هايي که بانک‌ها نگهداري مي‌کنند از آن کيفيت مناسب برخوردار نباشد به احتمال زياد رتبه اعتباري آنها کاهش پيدا مي‌کند و به همان نسبت دسترسي آنها به منابع بانک مرکزي و خطوط اعتباري بانک مرکزي محدود مي‌شود. همان‌ طور که گفتم رتبه‌بندي کار درستي است و بانک مرکزي حتما بايد اين کار را انجام دهد و قبلا هم اين کار را انجام مي‌داده و به نظر مي‌رسد که الآن مي‌خواهد با جديت بيشتري آن را انجام دهد. رتبه‌بندي بانک‌ها قبلا هم در بانک مرکزي انجام شده و کار جديدي نيست ولي خيلي موثر نبوده است. اکنون به حسب ظاهر در راستاي اجراي عمليات بازار باز، اين رتبه‌بندي را مي‌خواهند اثربخش کنند. قطعا روش‌هاي خود را بهبود مي‌بخشند. در رابطه با اطلاعاتي که از بانک‌ها مي‌گيرند بايد ببينيم اين اطلاعات قابل اتکاست يا نيست؛ اينکه بانک‌ها در دارايي‌هايشان چه نوع دارايي‌هايي را نگهداري مي‌کنند، آيا از آن کيفيت لازم برخوردار است يا خير همگي در رتبه اعتباري که بانک‌ها مي‌گيرند، موثر است. مثلا بانکي که مطالبات معوق خيلي بالايي دارد يا بخش عمده‌اي از دارايي‌هايش غيردرآمدزاست و نقدپذيري ندارد، قطعا نمي‌تواند رتبه اعتباري بالايي اخذ کند. اين کار قبلا هم انجام مي‌شده اما الآن بايد به احتمال خيلي زياد با دقت و کيفيت بالاتري صورت بگيرد و از آن مهم‌تر بايد رتبه‌بندي موثر واقع شود. يعني صرف يک کار مطالعاتي و يک رتبه‌بندي که بخواهد بلااستفاده باقي بماند کمکي نمي‌کند. قبلا هم به همين دليل، خيلي در تنظيم روابط بانک‌ها با بانک مرکزي موثر نبوده است. يعني بانک‌هايي بوده‌اند با رتبه اعتباري پايين که از منابع بانک مرکزي به ميزان قابل توجهي استفاده کرده‌اند. طبعا الآن ما انتظار داريم که اگر اين رتبه‌بندي انجام شود و به شکل صحيح و درست هم انجام شود، بانک‌هايي که رتبه اعتباري پاييني دارند نتوانند به همان اندازه‌اي که بانک‌هاي سالم، از منابع بانک مرکزي استفاده مي‌کنند آنها هم به همين نسبت استفاده کنند.

کارکرد آن در ارتباط با سپرده‌گذاران چگونه خواهد بود؟

فکر نمي‌کنم اين کارکرد در حال حاضر مد نظر بانک مرکزي باشد. وقتي رتبه‌ اعتباري بانکي مشخص مي‌شود اگر اين را اعلام کنند به صورت رسمي اين مي‌تواند در تصميم مردم در اينکه در آن بانک سپرده‌گذاري بکنند يا خير، اثر بگذارد. اما فکر نمي‌کنم اين کارکرد اکنون مد نظر بانک مرکزي باشد. اگر هم رتبه‌بندي اتفاق بيفتد احتمالا رتبه‌بندي محرمانه است، فقط کارکرد داخلي دارد يعني در واقع رابطه بانک مرکزي را با بانک‌ها تنظيم مي‌کند. در حقيقت اين روند ارتباطي به سپرده‌گذاران ندارد. اگر قرار است موسسات مالي رتبه‌بندي شوند به آن شکلي که شرکت‌هاي تجاري در کشورهاي توسعه‌يافته رتبه‌بندي مي‌شوند، اين را بايد موسسات ديگري انجام دهند که معمولا ارتباطي هم با بانک‌هاي مرکزي ندارند.