روحاني ديپلماسي فعال را به نمايش گذاشت
آرمان ملي- مرتضي رفيعي:
حسن روحاني پس از بازگشت از نيويورک و در بدو ورود به تهران گفت: «مانع مذاکره آمريکا است و کسي که نميخواهد مساله حل بشود آمريکا است و گرنه ايران به خاطر منطق و استدلال خود هيچ زمان از مذاکره فرار نميکند ترسي هم از مذاکره ندارد. آنها به صراحت گفته بودند که ما کل تحريم را برميداريم اما شکل اين کار قابل قبول نبود، اينکه در بقاي تحريم و در فضاي مسموم فشار حداکثري، حتي در قالب 1+5 بخواهيم مذاکره کنيم کسي نميتواند پيشبيني کند پايان و نتيجه اين مذاکره چه خواهد بود». به منظور بررسي اين موضوع، «آرمان ملي» گفتوگوي کوتاهي با عبدالرضا فرجيراد، سفير اسبق ايران در مجارستان انجام داده که در ادامه ميخوانيد:
سفر دکتر روحاني و دکتر ظريف به نيويورک چه دستاوردي براي کشورمان داشت؟
رئيسجمهور کشورمان موفق شدند با شخصيتهاي متعددي در سطح جهان ديدار داشته باشند. ايشان با مقامهاي عاليرتبه کشورهايي از جمله ژاپن، پاکستان، آلمان، فرانسه، بريتانيا و... ديدار و رايزنيها ديپلماتيک داشتند. بسياري از مقامهاي کشورهاي مختلف که با دکتر روحاني ديدار داشتند اصرار داشتند که ايشان با طرف آمريکايي مذاکره داشته باشند. اما چنين دستور کاري را طرف ايراني با وجود تحريمها دنبال نميکرد. از چنين منظري اين سفر داراي دستاورد بود، اما افکار عمومي در داخل و خارج کشور انتظار داشتند گفتوگوهاي متمرکزي صورت گرفته تا در نتيجه بخشي از مشکلات اقتصادي کشور حل و فصل گردد. هرچند رئيسجمهور کشورمان در سخنراني و مصاحبه مطبوعاتي خودشان متذکر شدند که صحبتهايي با ايشان صورت گرفته است اما انتظارات برآورده نشد. نبايد فراموش کنيم که آمريکاييها تبليغ ميکردند ايران در انزوا قرار گرفته و نادرستي اين سخن روشن شد. هيات ديپلماتيک توانست در چند موضوع مواضع ايران را کاملا روشن کند. اول مساله آرامکو که تبليغات زيادي پيرامون اين موضوع ازسوي عربستان، آمريکا و انگلستان در متهمسازي ايران صورت گرفته بود. در چنين چارچوبي هيات ايراني توانست افکار عمومي را تحت تاثير قرار داده و آن جوسازيها را خنثي نمايد. دوم مساله برجام و نارضايتي ايران از عدم همکاري طرف اروپايي در عمل به تعهداتشان در چارچوب توافق هستهاي بود. نکته مهم ديگري که بهوقوع پيوست و از ديد تحليلگران دور نماند، مواضع تازه طرف ايراني بود. ايران صراحتا اعلام نمود اگر آمريکا از نام برجام راضي نيست ميتواند به برجام بازنگردد اما به قطعنامه 2231 شوراي امنيت سازمان ملل متحد متعهد بماند. در مجموع با توجه به فشارهايي که وجود دارد و با وجود يکدندگي آمريکاييها هيات ايراني تلاش خوبي از خود نشان داد. طرف ايراني يک اميدواري را نيز از اين سفر باقي گذاشت.
سوئيس اعلام کرده که نسبت به ميزباني مذاکرات احتمالي ميان ايران و آمريکا آماده است. اين موضع سوئيسيها حائز چه نکاتي است؟
اين خبر بيشتر در چارچوب باز بودن دريچه ديپلماتيک ميان دو طرف قابل تحليل و ارزيابي است. با توجه به تاکيدي که مقامات عاليرتبه کشورمان مبني بر عدم مذاکره با طرف آمريکايي بدون برداشتن تحريمها ابراز ميدارند، بعيد به نظر ميرسد اتفاق خاصي بهوقوع بپيوندد. مگر آنکه به واسطه ميانجيهايي همچون سوئيس، ژاپن، پاکستان، عمان، فرانسه و... مسير جديدي باز شود. از سوي ديگر اين احتمال وجود دارد که آمريکاييها زمينههايي مبني بر نزديکي به خواستههاي تهران ايجاد کرده باشند و به همين دليل ممکن است اتفاق جديدي بيفتد و رايزنيها دامنه گستردهتري پيدا کند. اما بهصورت مشخص در مقطع فعلي بعيد به نظر ميرسد ملاقات و مذاکره صورت گيرد.
گاردين به نقل از اروپاييها گزارش داده که اگر ايران گامهاي بعدي کاهش تعهدات برجامي را عملياتي کند، آنها نيز از برجام خارج خواهند شد. طرف اروپايي از تهديد ايران به خروج از برجام چه اهداف احتمالي را دنبال ميکند؟
اروپاييها به دنبال آنند تا ايران در درجه اول در گام سوم باقي بماند. سپس تهران به سمت گام اول عقبگرد داشته باشد. البته اين نکته را بايد در نظر داشته باشيم که با ورود ايران به گام چهارم عملا چيزي از برجام باقي نميماند. در حال حاضر تقريبا هيچ يک از کشورهاي عضو برجام به تعهدات خودشان عمل نکردهاند و برجام دچار خدشه شده است. در چنين چارچوبي احتمال خروج طرف اروپايي از برجام وجود دارد.
آيا اين احتمال وجود دارد تا تروئيکاي اروپايي در همکاري نانوشته با واشنگتن، به نوعي ايران را به لبه خروج از برجام سوق داده تا با خروج احتمالي همه طرفين از برجام به نوعي زمينهسازي براي توافق ديگري صورت پذيرد؟
بعيد به نظر نميرسد که چنين سناريوي احتمالي امکان پذير باشد. چون مقامات ارشد کشورمان تاکيد داشتهاند که اگر آمريکاييها خواهان هرگونه توافقي با ايران هستند بايد به برجام بازگردند. چرا که در چارچوب برجام امکان مذاکرات احتمالي وجود دارد. اگر بهصورت احتمالي ساير طرفين عضو برجام از اين توافق خارج شوند، برنامهريزي شده نيست بلکه از سر اجبار است.
اگر تروئيکاي اروپايي عضو برجام به تعهداتشان در قبال ايران عمل نکنند و تهران با عملياتي کردن گام چهارم کاهش تعهدات برجامي به سمت خروج از توافق هستهاي گام بردارد. مشخصا سرانجام برجام چه خواهد شد؟
صرف نظر از اروپاييها، بايد بدانيم روسها و چينيها هم کار خاصي در جهت عمل به تعهداتشان در برجام انجام نميدهند هر چند شايد کمي جلوتر از اروپاييها باشند. شايد چينيها کمي بيشتر سعي ميکنند تا با ايران همکاري داشته باشند. همچنين سطح بازرگاني ميان تهران-مسکو اصلا قابل توجه نيست. ميتوان گفت همه طرفين عضو برجام آنچنان که بايد و شايد به تعهداتشان عمل نکردهاند. از سوي ديگر نبايد فراموش کنيم که ايران آخرين کشوري است که از روي ناچاري وارد چنين فازي شد. چون در هر حال ايران ميبايستي که از خود عکسالعمل نشان ميداد. آژانس بينالمللي انرژي اتمي اعلام کرد که ايران غنيسازي اورانيومش را سرعت داده است. طبيعي است همه در تلاشاند تا چنين اتفاقي بهوقوع نپيوندد. در مجموع اين احتمال وجود دارد که در نيويورک پيش زمينهاي براي يک توافق فراهم شده باشد.
