هویتدارشدن گدایان شهر؛ خط پایان تجارت گریه؟
قرار است در آيندهاي نزديک، مشخصات افراد متکدي در سامانه جامع آسيبديدگان کشور ثبت شود. به اعتقاد کارشناسان، اين اتفاق گامي براي جلوگيري از گسترش آسيبهاي اجتماعي در آينده است و ميتواند کمک موثري براي خود فرد متکدي، جامعه و دولت براي ساماندهي آنها باشد. اخيرا فرزانه مروستي، مديرکل اجتماعي و فرهنگي استانداري تهران گفته است که در آينده نزديک، اطلاعات متکديان در سامانه جامع آسيبديدگان کل کشور ثبت خواهد شد تا از اين به بعد تکديگري در سابقه افراد ثبت شود و وضعيت آنها قابل پيگيري باشد. البته سابقه راهاندازي سامانه براي ثبت اطلاعات متکديان به سال 96 برميگردد. آن زمان رضا محبوبي، قائممقام وزير کشور اعلام کرده بود که راهاندازي اين سامانه دسترسي به آمار و اطلاعات صحيح، منظم و مستمر درباره متکديان کشور را ميسر ميکند و با استفاده از اطلاعات اين سامانه ميتوان برنامهريزي بهينهاي براي ساماندهي متکديان و رفع تنگناها و مشکلات به وجود آمده، داشت و از ورود مجدد متکديان به چرخه تکديگري جلوگيري کرد. ايرنا نوشت؛ در اين ميان، کارشناسان هم معتقدند توسعه نامتوازن، موازيکاري و همچنين خلأ در ارائه خدمات توسط دستگاههاي متولي مبارزه با آسيبهاي اجتماعي در کنار ويژگيهاي اجتماعي- سياسي و جغرافيايي کشور و گستردگي جامعه هدف ساماندهي متکديگران را دشوار کرده است. از همين رو، شايد شناسايي آنها و ثبتشان در سامانهاي جامع، گام خوبي براي ساماندهي آنها باشد. حالا هم به گفته مديرکل اجتماعي و فرهنگي استانداري تهران با استقرار و بهکارگيري اين سامانه کل اطلاعات در کشور از متکديان در سامانه ثبت شده و ذخيره ميشود. در حقيقت 31 استان به اين سامانه متصل ميشوند و فردي که يکبار در مرکز نگهداري وارد ميشود، اطلاعاتش ثبت ميشود. در اين شرايط اگر فردي از تکديگري در استاني نااميد شود و به استان ديگري مهاجرت کند، استان مقصد متوجه ميشود فرد متکدي سابقهدار است. البته اين کار قبلا براي معتادان متجاهر انجام شده و قرار است براي متکديان نيز انجام شود و تا هفته آينده مراکز استانها هم به اين سامانه مجهز خواهند شد. بر اين اساس، هويت افراد از طريق اسکن قرنيه چشم و اثر انگشت ثبت ميشود. عبدالرضا عزيزي، رئيس کميسيون اجتماعي مجلس شوراي اسلامي در گفتوگو با «ايرناپلاس» درباره تاثير راهاندازي اين سامانه در ساماندهي متکديان ميگويد: تکديگري يک شغل نيست که قرار باشد شناسايي شده و بهعنوان يک شغل به رسميت شناخته شود يا اينکه در چارچوب متکديان با آنها برخورد شود. در حال حاضر هر لحظه ممکن است به تعداد متکديان اضافه شود و اين سامانه جامع براي شناسايي متکديان حرفهاي مناسب است.
مشکل اصلي، متکديان خارجياند
عزيزي با اشاره به اينکه اکثر متکديان کشور، خارجي هستند، ميافزايند: مشکل اصلي، متکديان خارجي هستند و با متکديان ايراني تقريبا مشکلي وجود ندارد. متکديان ايراني پس از شناسايي، طبقهبندي ميشوند و اگر کودک باشند به مراکز تعليم و تربيت نوجوانان فرستاده ميشوند، اگر معلول باشند، تحت پوشش بهزيستي قرار ميگيرند و اگر نيازمند باشند به کميته امداد معرفي ميشوند. اما مساله اصلي، متکديان خارجي هستند، چون نميتوان آنها را بهآساني مديريت کرد. به همين دليل، اگر اين سامانه مشخصات آنها را ثبت کند، بهراحتي ميتوان آنها را پيگيري کرد. سياوش شهريور، کارشناس مسائل اجتماعي و معاون اسبق اجتماعي و فرهنگي استاندار تهران در گفتوگو با «ايرنا پلاس» ميگويد: طرح اين موضوع بيشتر ناظر به گروهها و اشخاصي است که فاقد هويت هستند يا هويت خود را پنهان ميکنند يا از بين ميبرند يا جعل هويت ميکنند. اين موضوع بيشتر در حوزه معتادان متجاهر و کودکان کار بوده تا به طرح تحقيق مشخصي براي ساماندهي آنها برسيم. شهريور در ادامه ميافزايد: در حال حاضر برخي کودکان متکدي شناسنامه ندارند. مشخص نيست برخي از آنها از کجا آمدهاند و اغلب آنها خارجياند. اين کودکان در آينده بزرگ ميشوند. اگر هويت آنها اينگونه باقي بماند چه کسي در آينده ضامن اين هويتهاي ساختگي است؟ اعتقاد بر اين است که اين افراد حتي اگر يک هويت برنهاده داشته باشند و اسکن قرينه و اثر انگشت آنها ثبت شود، در آينده نميتوانند هويت خود را تغيير دهند و بهراحتي ميتوان هويت آنها را رديابي کرد.
دونکته درباره ثبت اطلاعات گدايان
سامان ولينوري، کارشناس و تحليلگر مسائل شهري درباره سامانه جامع آسيبديدگان و ثبت و ضبط متکديان شهري ميگويد: از دو منظر ميتوان اين موضوع را بررسي کرد. از منظر اول اين موضوع اتفاق مثبتي است؛ از اين لحاظ که آمار و اطلاعات اين آسيبديدگان ثبت و ضبط خواهد شد. به اين معني که از وضعيت آنها اطلاعاتي به دست خواهد آمد. جايگاه، پايگاه، مشخصات، مبدأ و مقصد آنها مشخص خواهد شد. اساسا براي حل هر پديدهاي در ابتدا به آمار و اطلاعات راجع به آن نياز داريم. نکته مثبت دوم، پذيرش اين بحث توسط مجموعه مديريتي است. بسياري از آسيبها و چالشهاي اجتماعي وجود دارد که گاهي ناديده يا انکار ميشوند و نگاه حداقلي به آنها بهعنوان مساله وجود دارد. زماني که ما اين موضوع را ثبت و ضبط ميکنيم، يعني آن را پذيرفته و ميخواهيم آن را حل کنيم و اين جنبه مثبت قضيه است که ميتواند کمککننده باشد.
با قشرهاي مختلف گدايان مواجهيم
به گفته ولينوري، فهم اين مکانيسم بسيار مهم است؛ زماني که بخواهيم با اين پديده مواجه شويم ميبينيم گروههاي مختلف، خانواده، همسالان، گروههاي اجتماعي و بهصورت کلي، همه جامعه در کنار هم عواملي هستند که فرد را به سمت تکديگري سوق ميدهند. در اين مساله، ما با چند قشر در درون متکديان مواجه هستيم. ما از يک سمت با گدايان حرفهاي روبهروييم که گدايي را بهمثابه يک شيوه معيشت و بر مبناي يک انتخاب عقلاني انتخاب ميکنند. به اين معني که معتقدند در شرايط موجود، بهترين کار، گدايي است. در مقابل، عدهاي ديگري هم وجود دارند که نيازمندان واقعي هستند و ممکن است معلول باشند يا ناتواني جسمي داشته باشند و چون راه ديگري برايشان باقي نمانده مجبور به تکديگري ميشوند.
تعيين پايگاه متکديان
او ميگويد: برخي محققان در زمينه تکديگري بر اين باورند که اين پديده يک ميراث خانوادگي، اجتماعي و حتي مکاني است. در واقع يک وراثتي در اين باره وجود دارد که انگار گدايي در بعضي خانوادهها، در بعضي جوامع و در برخي مکانها بهصورت ريشهاي نفوذ کرده و جزو هويت آنها شده است. اگرچه گدايي بهصورت کلي تبلور فقر و يکي از پيامدهاي آن است، اما لزوما شهري که گداي کمتري دارد، شهر ثروتمندي نيست و برعکس شهري که در آن گدايان به وفور پيدا ميشود، الزاما فقير نيست. اين باز يکي از پيچيدگيهاي اين موضوع است. به همين دليل زماني که ما آمار متکديان را ثبت کنيم اين موضوع هم روشن خواهد شد که آنها از کجا ميآيند و از کدام پايگاه خانوادگي و قشر اجتماعي هستند.
مساله مهاجرت و گدايي
در اين ميان، به اعتقاد ولي نوري مساله مهاجرت نيز با مساله گدايي به هم گره خورده است. بسياري از شهرهاي ثروتمند اروپايي پر از گداياني است که از کشورهاي ديگر آمدهاند. بسياري در اروپا معتقدند که مهاجران، نه براي کار و تحصيل، که براي گدايي به آنجا مهاجرت ميکنند و البته اعتراضات بسياري هم در اينباره وجود دارد. بنابراين بار جغرافيايي مکان در بحث ساماندهي گدايان شهري بسيار مهم است. بعضي مکانها انگار بهشت گدايان است و ما بايد اين موضوع را تجزيه و تحليل کنيم که چرا يک مکان، مطلوب تکديگري است و مکان ديگر اين ويژگيها را ندارد؟ ولي نوري ادامه ميدهد: گدايان حرفهاي در بسياري از کشورها وجود دارند و از طريق متدهاي روز و پيشرفته کار خود را جلو ميبرند. بهعنوان مثال، در چين يک گدا در يک ايستگاه مترو روزانه 10هزار يوان يعني بيش از هزار و 500دلار درآمد دارد. اين گدايان بعدازظهر در مکانهاي تفريحي و رستورانهاي گرانقيمت همراه با گوشيها و ماشينهاي مدل بالا ديده ميشوند.
تجارت گريه
او ميافزايد: گدايان حرفهاي که بهعنوان شغل به اين پديده نگاه ميکنند، پشتکار دارند و در آن تاکتيک و هوشمندي دارند. در واقع عمل مجرمانهاي انجام ميدهند که بايد با آن مبارزه کرد. موضوع دوم آسيبي است که اين گدايان به اعتماد مردم براي کمک به خيريهها يا هر نوع کمک به تهيدستان ميزنند. مردم با متوجهشدن اين موضوع که فلان گدا از اين راه ثروتي بههم زده و حساب بانکي کلاني دارد، ترجيح ميدهند به هيچ نيازمندي کمک نکنند. فکر ميکنم اگر ثبت و ضبط آمار متکديان با اين رويکرد پيش برود و گدايان حرفهاي از گدايان نيازمند مشخص شود، بسيار موثر خواهد بود. بايد بهتدريج از طريق اين آمار براي حذف گدايان حرفهاي که به شيوههاي مختلف تجارت ميکنند و برخي به آن تجارت گريه ميگويند، اقدام کنيم و از سمت ديگر، گدايان نيازمند را به سمت نهادهاي حمايتي و خيريهها هدايت کنيم.
