مراقب کودکان در فضاي مجازي باشيم
مسئوليتهاي والدين در دنياي ديجيتال
مراقب کودکان در فضاي مجازي باشيم
کودکان امروزي در دنياي ديجيتال رشد ميکنند و بنابراين لازم است کمک کنيم تا شيوه بهرهگيري سالم از اينترنت و شبکههاي اجتماعي را فرابگيرند و بازيهايي پيدا کنند که به رشد مغزيشان کمک کند. ما به فرزندانمان کمک ميکنيم تا بند کفش خود را ببندند، از خيابان رد شوند و در بوستان بازي کنند. به همين ترتيب در فضاي ديجيتال نيز کودکان به همراهي و کمک پدر و مادرها نياز دارند. مهر نوشت؛ اگر خانواده را رکن بنيادين پرورش رواني و همزيستي اجتماعي بدانيم، رسانههاي گروهي و شبکههاي اجتماعي هم بايد در خدمت منافع و ارزشهاي خانواده باشند. استفاده نادرست از رسانههاي گروهي و اينترنت، بسياري از جنبههاي مهم زندگي مثل همنشيني خانواده، بازي گروهي بيرون از خانه، ورزشکردن و از همه مهمتر خواب را با چالش همراه ميکند.
استفاده هدفمند از رسانهها
ابوالفضل محمودي کارشناس فضاي مجازي تاکيد ميکند که بهرهگيري از دنياي ديجيتال جز جداييناپذير زندگي امروز است، بنابراين رويکرد سلبي بهمعناي پاککردن صورت مساله است، وي ميگويد: ما ميتوانيم از امتيازات و قابليتهاي فضاي مجازي در رشد و پرورش کودکان بهره بگيريم اما براي در امان ماندن از آسيبها لازم است والدين رويکرد هدفمندي را پيش بگيرند. در اين زمينه اصولي وجود دارند که کارشناسان تعليم و تربيت پيشنهاد ميکنند. براي استفاده هدفمند از رسانهها، زمانهايي را بايد تعيين کنيم تا خانواده با هم به تماشاي تلويزيون يا فيلم سينمايي بنشينند، با هم گيم بازي کنند. با اين رويکرد رسانهها پيوند خانوادگي را مستحکم ميکنند و به پيشگرفتن رفتار ديجيتالي مسئولانه و آگاهانه در تربيت کودک کمک ميکنند. با اين کار پدر و مادر فرصت پيدا ميکنند راهنماييها و توصيههاي خود را به فرزند خود منتقل کنند و از گرايشهاي فرزند در فضاي مجازي آگاهي شوند. پدر و مادر بايد دوستان آفلاين و آنلاين فرزندان خود را بشناسند و از برنامههاي نرمافزاري و سايتهاي مورد استفاده فرزندشان خبر داشته باشند. البته جاسوسي از فعاليتهاي فرزند در دنياي ديجيتال هزينهبر و بينتيجه است. والدين اگر ميخواهند از فعاليتهاي فرزند خود خبردار شوند، بهتر است او را همراهي کنند.
تعامل سازنده با کودک
فرزندان بهويژه کوچکترها، شايد حرف والدين خود را گوش نکنند اما آنها را الگوي خود قرار ميدهند. اگر والدين پيوسته سرشان در گوشي تلفن همراه است، نبايد انتظار داشته باشند که فرزندشان تبلت خود را کنار بگذارد. کودکان رفتاري همسان با بزرگترها از خود نشان ميدهند و آنچه را ميبينند، ياد ميگيرند. اگر والدين همواره با کودک تعامل داشته باشد و پيوسته با کودک گفتوگو کند، کودک ترغيب ميشود مسائل روزمره خود (چه آنلاين و چه آفلاين) را با والدين در ميان بگذارد. در چنين شرايطي کودکان توصيهها و راهنماييهاي آنها را نيز ميپذيرند.
دستهبندي محتواي ويژه کودکانونوجوانان
در زمينه بهرهگيري کودکان از فضاي مجازي و ابزارهاي ديجيتال، يکي از مولفههاي مهم دستهبندي محتوايي ويژه کودکان و نوجوانان است، محمودي در اينباره ميگويد: ما ميدانيم که لازم است محتواي ويژه کودکان متناسب با سن و جنسيت و علايق آنها دستهبندي شود. حال آنکه محتواي عمومي اينترنت بر اين اساس دستهبندي نشده است. از همين رو در کشورهاي پيشرفته فضاي اينترنت کودکان را از اينترنت عمومي جدا کردهاند. سيمکارتهاي کودک و نوجوان، اينترنت دوستدار کودک و نوجوان دارد که براساس فهرست سفيد است و صرفا امکان دسترسي به سايتهاي مجاز براي کودکان و نوجوان فراهم است. يا مجموعههايي هستند که متناسب با سن و جنس و علائق کودکان محتوا را دستهبندي و پيشنهاد مي کنند. دستهبندي محتوايي براي سنين مختلف اهميت بالايي دارد. کودک در سن پايينتر از دوسال بايد از رسانههاي تصويري ديجيتال دور باشد تا موقعيتها را تجربه کند، محيط اطراف خود را بشناسد و مهارتهاي ارتباطي را فرابگيرد. کودکان در سنين دو تا پنجسال نبايد بيش از يکساعت در روز با فضاي ديجيتال سر و کار داشته باشند و لازم است بهرهمندي آنها از فضاي مجازي در حضور والدين باشد.
اعتياد به اينترنت و دستگاههاي هوشمند
يکي از اشتباهات مهلک برخي والدين اين است که گوشي يا تبلت را براي ساکتکردن کودک به دست او ميدهند. اين کار باعث ميشود کودکان نيازهاي اصلي خود را فراموش کرده و براي هميشه نيازمند گوشي موبايل خود باشند. ابوالفضل محمودي از اعتياد به اينترنت و دستگاههاي هوشمند بهعنوان يک آسيب رايج و فراگير نام ميبرد و در اينباره ميگويد: اين چالش البته بدون چاره نيست؛ امروزه ابزارها و سازوکارهاي خوبي براي نظارت بر رفتار کودکان در فضاي مجازي و مديريت زمان استفاده آنها از اينترنت و دستگاههاي هوشمند توليد شده است. ويژگي تبلتهاي کودک و نوجوان همين امکان نظارت و مديريت زمان توسط والدين است، بهجز آن برنامههاي کنترل والدين يا پرنتال کنترل همين امکان را در اختيار والدين قرار ميدهند.
بازيهاي کاربردي با محتواي آموزشي
اپليکيشنهاي مختلف و متنوع آموزشي که تعدادشان هم زياد است، نشان ميدهد که ميتوان گوشي يا تبلت را به يک ابزار کمکآموزشي تبديل کرد؛ اپليکيشنها و بازيهاي کاربردي که محتواي آموزشي را از طريق بازي و سرگرمي انتقال ميدهند، همچنين پلتفرمها و سايتهايي وجود دارند که محتواي متنوع درسي را به صورت ديجيتال در اختيار کاربر قرار ميدهند. اين محتواها در قالبهاي نوشتار، تصوير، عکس سهبعدي، نقشه ديجيتال، فيلم و... عرضه ميشوند.
مديريت فعاليت در شبکههاي اجتماعي
امروزه ارتباط آنلاين بخش اجتنابناپذير از پرورش اجتماعي نوجوان است. شبکههاي اجتماعي ميتوانند به نوجوانان کمک کنند تا خود، محيط پيرامون و دنيايي را که در آن رشد ميکنند بهتر بشناسند. اطمينان از اينکه نوجوانان رفتار مناسبي را چه در زندگي واقعي و چه در فضاي مجازي دارند، از وظايف والدين است. ايجاد يک ارتباط دوسويه و صحبت در مورد مسائل روزمره نوجوان و همچنين آشنايي با شبکههاي اجتماعي که فرزند در آن حضور دارد به والدين کمک ميکند تا او را بهتر بشناسند و بهتر او را در مسير درست هدايت کنند. بايد به نوجوانان گوشزد کرد که اطلاعات خصوصي خود را نشر ندهند و صفحات کاربري خود را به دوستان و خانواده محدود کنند. پدر و مادر بايد به آنها بفهمانند که فضاي مجازي جايي است مثل دنياي واقعي که آثار رفتار آنها ممکن است حتي بيشتر از دنياي واقعي باشد و رفتاري مثل چتهاي نامناسب، قلدري آنلاين يا کامنتها و ايميلهاي تحقيرآميز ممکن است تبعات جبرانناپذيري به همراه داشته باشد. رسانهها و ابزار ديجيتال بخش جدانشدني زندگي امروز ما شدهاند. اين ابزار اگر بهدرستي استفاده شوند بسيار مفيد هستند. نتايج پژوهشها نشان مي دهد که روابط خانوادگي، دوستان و آموزگاران نقش حياتي در توسعه اجتماعي و فردي کودکان و نوجوان بازي ميکنند. پدر و مادر بايد دانش خود نسبت به تکنولوژي و دنياي روز را پيوسته افزايش دهند و هميشه پاسخگوي مسائلي باشند که ممکن است براي فرزندانشان پيش بيايند.
