فضاسازی برای شهردار حناچی؛ «فضَّل‌ا...» آیه قرآن است نه برند مجاهدین

شهردار حناچي در باغ هنر مجموعه اراضي عباس‌آباد گفته بود: «در شرايط سخت است که معتقدان و متظاهران از هم جدا مي‌شوند: فضَّل‌ا... المجاهدين باموالهم و انفسهم علي‌القاعدين درجه و کلا وعدا... الحسني و فضّل ا... المجاهدين علي‌القاعدين اجراً عظيماً.»اين بخش آخر همان آيه‌اي است که بنيان گذاران اوليه «مجاهدين خلق» در دهه 40 خورشيدي براي آرم خود برگزيدند تا با سازمان‌هاي مارکسيستي و کمونيستي متمايز باشند يا بگويند نام خود را از آن گرفته‌اند اما آنان مي‌گويند چون برادرش (پيمان) عضو اين سازمان است اين آيه را بر زبان آورده است! به بهانه اين فضاسازي مي‌توان نکاتي را يادآور شد. از 30 خرداد 60 که مجاهدين اعلام قيام مسلحانه کرد و رسما وارد فاز براندازي شد، در گفتارهاي رسمي «منافقين» خوانده مي‌شود. همين که از اصطلاح «منافقين» استفاده مي‌شود يعني برازنده نام «مجاهدين» نيستند چرا که مجاهدين، اصطلاحي قرآني است. حالا چه شده که اين جماعت از «مجاهدين» قرآن ياد «منافقين» افتاده‌اند؟ در سال‌هاي انقلاب و پس از پيروزي، گروه‌هاي مسلمان در آرم خود يا بالا يا ذيل لوگوي نشريه‌شان آيه‌اي از قرآن را مي‌آوردند و منحصر به مجاهدين/منافقين هم نبود. کما اين که هفته نامه «اُمت» ارگان «جنبش مسلمانان مبارز» با نماد «دکتر حبيب‌ا... پيمان» آيه 43 سوره بقره‌ ( وَكَذلِكَ جَعَلناكُم أُمَّةً وَسَطًا لِتَكونوا شُهَداءَ عَلَى‌النّاسِ وَيَكونَ الرَّسولُ عَلَيكُم شَهيدًا) را ذيل لوگوي «اُمت» درج مي‌کرد. آيه مورد علاقه ابوالحسن بني‌صدر اولين رئيس‌جمهوري ايران هم «فبشّر عباد‌الذين يستمعون القول فيتبعون احسنه»، بود که بالاي لوگوي روزنامه خود -انقلاب اسلامي- هم مي‌نوشت. حالا هيچ‌کس اين آيه را بر زبان نياورد چون شعار بني‌‌صدر بوده است؟ به اين ماجرا به گونه ديگري هم مي‌توان نگاه کرد. حناچي آيه مشهور را بار ديگر به ادبيات انقلاب بازگرداند. اگر به جاي بسم‌ا... الرحمن الرحيم مي‌گفت «به نام خدا و به نام خلق قهرمان ايران» کد آنها بود ولي آيه قرآن که برند يک گروه نيست. انتساب يک آيه به يک انديشه خاص به گونه‌اي در برخي ذهن‌ها رسوب کرده که بعضي «ليس للانسان الا ما سعي» را هم به کار نمي‌برند تا مبادا به آنها انگ کمونيست بزنند! آيه‌اي که تصريح مي‌کند: «نيست براي انسان جز آنچه به خاطر آن کوشيده است» و تفاسير مختلفي بر سر آن درگرفته است. برخي آيات وارد گفتار مردم شده و حالت ضرب‌المثل هم پيدا کرده است. مثل «لا اکراه في الدين» يا «آن مع العُسر يُسراً» و نسبت دادن به يک گروه و انديشه عين بي‌سليقگي است. اين تحليل هم وجود دارد که اين همه حاشيه‌سازي براي آن است که متن سخنان شهردار تهران درباره بدهي برجاي گذاشته شده از دوران گذشته (69 هزار ميليارد تومان) تحت‌الشعاع قرار گيرد. اگر اين فرض درست باشد با بي‌اخلاقي مضاعفي روبه‌رو هستيم. شهردار بي‌مقدمه و ناگهاني اين آيه را نخوانده و تنها اين بخش هم نيست. با استدلال منتقدان در چاپ قرآن هم لابد بايد اين آيه را کنار بگذارند يا در قرائت‌ها نخوانند تا کسي ياد منافقين نيفتد! با اين اوصاف اين همه حساسيت پرسش‌برانگيز به نظر مي‌رسد.