هشدار! روستاهای مرزی متروكه نشوند

در این میان سیستان‌وبلوچستان وضع به مراتب بدتری دارد و تقریبا یک‌سوم روستاهای خود را از دست داده و چیزی نزدیک به نیمی از جمعیت شهرنشین این استان حاشیه‌نشین شده‌اند طبق اعلام مرکز آمار ایران در حال حاضر از ٩‌هزار و ٩٤٨ آبادی سیستان‌وبلوچستان ٧‌هزار و ١٤٨ واحد آنها دارای سکنه و ٢هزار و ٨٠٠ واحد دیگر حالا خالی از سکنه هستند. استان خراسان جنوبی هم حدود نیمی از روستاهای خود را از دست داده است؛ به‌گونه‌ای که استان خراسان جنوبی سه‌هزار و ٥٦٠ آبادی طبق سرشماری‌ سال ٩٥ دارد که یک‌هزار و ٧٨١ روستا دارای سکنه بوده و جمعیت حدود ٣١٥‌هزار نفری را در خود جای داده‌اند و یک‌هزار و ٧٧٠ روستای دیگر نیز تخلیه شده‌اند. آن‌گونه که معاون رئیس‌جمهوری اعلام کرده، از هفت‌هزار و ٣٩١ آبادی که در خراسان‌رضوی وجود دارد، چهار‌هزار و ١١٠ تای آنها تخلیه شده‌اند و درحال حاضر یک‌میلیون و ٧٣٣‌هزار نفر در آنها زندگی می‌کنند و در واقع چیزی بیشتر از نیمی از روستاهای خراسان‌رضوی هم خالی از جمعیت شده‌اند. خشکسالی، کسب‌و‌کار از رونق افتاده ماهیگیران و نبود توسعه صنعتی و توزیع نامناسب امکانات ازجمله دلایلی است که جمعیت را از نوار شرقی کشور رانده است.
نبود اشتغال پایدار در روستاها
همان‌طور که یک فعال محیط زیست به «آرمان ملی» می‌گوید: ما در بخش توسعه روستایی هیچ‌ نگاه پایداری به ظرفیت‌های سرزمین‌مان نداشته‌ایم، یعنی فارغ از این موضوع که چه منابعی در روستاها وجود دارد و میزان تاب آوری طبیعت آن مناطق چقدر است، یک جمعیت‌ چند‌هزار نفری را در روستاها ساکن کرده‌ایم و متناسب با توسعه جمعیت، نتوانستیم توسعه اشتغال پایدار را داشته باشیم و اکثر آنها به شغل سنتی که همان کشاورزی و دامداری است، مشغول شده‌اند. هومان خاکپور در ادامه خاطرنشان کرد: این مشاغل سنتی به شدت شکننده‌ و آسیب‌پذیر هستند و زمانی‌که خشکسالی بر زمین‌های کشاورزی ما سایه انداخت، این شکندگی در ابعاد وسیعی خود را نشان داد و بخش زیادی از جمعیت روستایی با مشکل معیشت و شغل مواجه شدند. او با اشاره به اینکه اگر می‌خواهیم جمعیتی که امروزه در روستاها ساکن هستند را نگه داریم و مهاجرت معکوس را افزایش دهیم، باید معیشت‌های متناسب با ظرفیت‌های مناطق روستایی را باز تعریف نماییم، ‌افزود: این یک واقعیت است که معیشت‌های وابسته به سرزمین و روستا مانند باغداری، کشاورزی و دامداری با توجه به کمبود آب در کشور دیگر جوابگوی نیاز و معیشت مردم نیست. زمانی‌که بارگزاری‌ها و اشتغال روی عرصه‌های زمین و آب بیش از توان تولید این عرصه‌ها صورت گرفت و ما بهره‌برداری بی‌رویه روی این منابع داشتیم، کم کم با افت شدید آب‌های زیرزمینی، تخریب پوشش گیاهی، افزایش فرسایش خاک و کاهش درآمد در واحدهای سطح در بخش‌های کشاورزی و دامداری مواجه شدیم و همه این عوامل باعث شد روند تخریب طبیعت و تخریب منابع روستایی افزایش پیدا کند و معیشت‌های سنتی با مشکل مواجه شد. حالا به‌دلیل کاهش درآمد و افزایش بیکاری بخش عمده‌ای از جمعیت روستایی مخصوصا قشر جوان برای فرار از این بحران به شهرهای بزرگ مهاجرت کردند. این فعال محیط زیست معتقد است ما باید در بخش معیشت روستایی یک بازنگری جدی انجام دهیم و معیشت‌های پایدار روستایی باید طوری طراحی شوند که کمترین وابستگی را به سرزمین، آب و عرصه‌های طبیعی داشته باشد، او در ادامه صحبت‌هایش خاطرنشان کرد: امروزه ما ظرفیت‌های گردشگری، اکوتوریستی و توسعه صنایع دستی را در روستاهایمان فراموش کرده‌ایم. از سوی دیگر وقتی جمعیت در کشور روز به روز افزایش پیدا می‌کند و این جمعیت نیازمند گندم، میوه و گوشت است، باید الگوهای کشت و آبیاری را بنا به کمبود منابع آبی تغییر دهیم و به گونه‌های کم‌آب‌بر روی بیاوریم.
260 كیلومتر مرز بدون سكنه با افغانستان داریم
بر اساس آمارها، اکنون نزدیک به ۷۴‌درصد از جمعیت کشور در مناطق شهری و تنها ۲۶درصد در مناطق روستایی کشور زندگی می‌کنند. مهاجرت از روستاها باعث گسترش حاشیه نشینی و توسعه ناهنجاری‌های اجتماعی می‌شود. روستاییانی که به شهرها مهاجرت می‌کنند اکثر آنها چون قدرت مالی ندارند در حاشیه شهرها ساکن می‌شوند و عدم مهارت‌های لازم برای کسب درآمد در شهر باعث می‌شود که مشاغل متناسب با شرایط اجتماعی‌ شهر پیدا نکنند و اغلب به سمت ناهنجاری‌های اجتماعی در حاشیه شهرها می‌روند. از سوی دیگر حضور روستاییان در روستاهای مرزی به لحاظ امنیتی بسیار موثر است و خالی‌شدن روستاهای مرزی از سکنه می‌تواند امنیت بیش از ٣٠٠ کیلومتر نوار مرزی شرق کشور را به خطر بیندازد. نماینده نهبندان و سربیشه در مجلس از خالی شدن 260 كیلومتر از مرز كشورمان با افغانستان خبر می‌دهد و به «آرمان ملی» می‌گوید: اگر به روستاها توجه ویژه‌ای نشود آهنگ توسعه‌نیافتگی هر روز شدید‌تر می‌شود.نظرافضلی در ادامه افزود: اگر به روستاها توجه ویژه‌ای نشود آهنگ توسعه‌نیافتگی هر روز شدید‌تر خواهد شد. بر اساس آمار سرشماری سال گذشته، تنها در بخش نهبندان بیش از 7‌هزار نفر از جمعیت طی چهار سال گذشته كم شده است، طبق بررسی صورت گرفته در منطقه نهبندان اگر بخواهیم به توسعه مطلوب برسیم نیاز به اعتبار 2‌هزار‌میلیارد تومانی است.