حسین معافی، پژوهشگر هوش مصنوعی نوشت:جهان امروز با یکی از مهمترین چالشهای اقتصادی و زیستمحیطی خود، یعنی مدیریت منابع انرژی، روبهروست. افزایش جمعیت، توسعه شهرنشینی، گسترش صنایع، رشد مصرف برق و گاز و پیامدهای تغییرات اقلیمی، ضرورت بازنگری در شیوه تولید، توزیع و مصرف انرژی را بیش از گذشته آشکار کرده است. در چنین شرایطی، دیگر نمیتوان با روشهای سنتی و تصمیمگیریهای مبتنی بر اطلاعات محدود، مصرف انرژی را به شکل اثربخش مدیریت کرد. فناوریهای نوین، بهویژه هوش مصنوعی، میتوانند مسیر تازهای برای عبور از این چالش پیش روی دولتها، شهرها و سازمانها قرار دهند.
هوش مصنوعی در حال تبدیل شدن به یکی از ابزارهای کلیدی مدیریت انرژی است؛ ابزاری که میتواند با تحلیل حجم عظیمی از دادهها، الگوهای مصرف را شناسایی کند، تقاضای آینده را پیشبینی کند، تجهیزات را به شکل هوشمند کنترل کند و از اتلاف منابع جلوگیری به عمل آورد. به بیان دیگر، در آینده شهرها و سازمانها، هوش مصنوعی فقط یک فناوری پشتیبان نخواهد بود، بلکه میتواند به نوعی «مدیر هوشمند انرژی» تبدیل شود؛ مدیری که بهصورت مستمر وضعیت مصرف را بررسی میکند و برای استفاده بهینه از منابع پیشنهادهای عملیاتی ارائه میدهد.
در نظام سنتی مدیریت انرژی، معمولاً اطلاعات مصرف پس از وقوع ثبت و بررسی میشوند. مدیران زمانی متوجه افزایش غیرعادی مصرف میشوند که هزینهها افزایش یافته یا منابع انرژی بیش از حد انتظار مصرف شده است. اما هوش مصنوعی این رویکرد را تغییر میدهد.
سامانههای هوشمند با استفاده از دادههای کنتورهای دیجیتال، حسگرها، تجهیزات کنترلی و سوابق مصرف، میتوانند رفتار انرژی یک ساختمان یا سازمان را بهصورت لحظهای تحلیل کنند. برای مثال، یک سامانه هوشمند در یک ساختمان اداری میتواند تشخیص دهد که در ساعات مشخصی از روز، مصرف برق بیش از نیاز واقعی است و با تنظیم خودکار سیستمهای روشنایی، سرمایش و گرمایش، از هدررفت انرژی جلوگیری کند. این قابلیت در ساختمانهای بزرگ، بیمارستانها، مراکز تجاری، دانشگاهها و کارخانهها اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا حتی کاهش چند درصدی مصرف انرژی در چنین مجموعههایی میتواند در مقیاس سالانه به صرفهجویی اقتصادی قابلتوجهی منجر شود.
نکته مهم آن است که هوش مصنوعی صرفاً مصرف را کاهش نمیدهد، بلکه تلاش میکند مصرف را با نیاز واقعی هماهنگ سازد؛ یعنی انرژی در زمان، مکان و شرایطی استفاده شود که بیشترین بازده را داشته باشد. یکی از مهمترین عرصههای تحول مدیریت انرژی، شهرهای هوشمند هستند. در شهر آینده، شبکه برق، حملونقل عمومی، ساختمانها، روشنایی معابر و زیرساختهای شهری میتوانند در قالب یک سامانه هوشمند و یکپارچه با یکدیگر ارتباط داشته باشند.
همچنین هوش مصنوعی میتواند در مدیریت شبکههای هوشمند برق نقش مهمی ایفا کند. این فناوری با پیشبینی تقاضا و تحلیل وضعیت شبکه، به توزیع متوازنتر انرژی، شناسایی اختلالات و کاهش تلفات کمک میکند.
در کنار آن، توسعه خودروهای برقی و ایستگاههای شارژ هوشمند نیز میتواند با مدیریت زمان شارژ، فشار واردشده بر شبکه برق را کاهش دهد. سازمانها و صنایع از بزرگترین مصرفکنندگان انرژی هستند و مدیریت صحیح مصرف در این بخشها میتواند آثار اقتصادی و زیستمحیطی گستردهای داشته باشد. هوش مصنوعی میتواند در این زمینه نقشی فراتر از کنترل تجهیزات ایفا کند.
یکی دیگر از کاربردهای مهم، نگهداری و تعمیرات پیشبینانه است. در روش سنتی، بسیاری از تجهیزات پس از خرابی تعمیر میشوند یا بر اساس برنامههای زمانی ثابت مورد سرویس قرار میگیرند. اما هوش مصنوعی با بررسی دادههای عملکردی تجهیزات میتواند احتمال خرابی را پیشبینی کند.
این اقدام علاوه بر کاهش توقف خطوط تولید، از مصرف غیرضروری انرژی ناشی از عملکرد نامناسب ماشینآلات جلوگیری میکند. در بیمارستانها نیز کاربرد این فناوری بسیار قابلتوجه است. بیمارستانها به دلیل فعالیت شبانهروزی، تجهیزات پزشکی، سیستمهای تهویه و سرمایش و گرمایش، از مصرفکنندگان مهم انرژی محسوب میشوند. سامانههای هوشمند میتوانند با حفظ شرایط استاندارد و ایمنی محیط درمان، عملکرد سیستمهای تأسیساتی را بهینه کنند و از مصرف غیرضروری برق و گاز بکاهند.