گفت‌وگو بر لبه پرتگاه جنگ

جلال خوش‌چهره، تحلیلگر مسائل بین‌الملل نوشت:  گفت‌وگوهای تهران و واشنگتن بر لبه پرتگاه جنگ صورت می‌گیرد و طرفین به رغم اینکه از گفت‌وگو و رسیدن به یک نقطه تعادل صحبت می‌کنند، اما هر دو دست بر ماشه و با کمال بی‌اعتمادی نسبت به یکدیگر این گفت‌وگوها را با میانجیگری دولت پاکستان و عین حال برخی دولت‌های منطقه‌ای دنبال می‌‌کنند.

 اینکه این گفت‌وگوها بر لبه پرتگاه جنگ صورت می‌گیرد، از آن روست که هر دو طرف وقتی از شرایط خود برای قبول یک تفاهم برای رسیدن به توافق بحث می‌کنند، در عین حال هر دو بر مطالبات حداکثری خود تاکید می‌کنند. این در حالی است که اگر بخشی از آنچه را که طرفین مطرح می‌کنند به عنوان رجزخوانی برای تقویت بازدارندگی به حساب بیاوریم، بخش دیگر می‌تواند از این قرار باشد که گفت‌وگوهایی در پس پرده جریان دارد که برخلاف آنچه که در رسانه‌ها مطرح می‌شود، در وضعیتی پیش می‌رود که هر دو طرف را بر ادامه آن ترغیب کرده است.

از همین رو است که دولت پاکستان به رغم شکست گفت‌وگوها در اسلام‌آباد همچنان به نتیجه بخشی این گفت‌وگوها امیدوار است. همینطور دولت‌های عربی منطقه نیز تلاش خود را می‌کنند که این گفت‌وگوها به فرجام روشنی برسد. اگر بپذیریم که دو طرف روی مطالبات حداکثری و خطوط قرمز خود بایستند نمی‌شود خیلی امیدوار بود به اینکه گفت‌وگوها نتیجه روشنی ختم شود. اگر آنچه که در پس پرده در جریان است و اگر نیم نگاهی بیندازیم به آنچه که دولت عربستان یا شبکه العربیه در یک توافق چند بندی طی روزهای اخیر مطرح کرده، شاید این طرح بتواند امکانی برای رسیدن به نقطه تعادل را فراهم کند.

 اما به نظر می‌رسد خطوط قرمز دو طرف چنان محکم است که عقب نشینی از آن برای هر یک از طر‌ف‌ها برای اینکه بتوانند بعد از امضای توافق آن را به افکار عمومی خود عرضه کنند بسیار سخت است. پیدا کردن یک فرمول برای این موضوع سخت‌ترین کاری است که دیپلمات‌ها باید در انجام آن شجاعت و درایت داشته باشند تا حداقل عزت دو طرف حفظ شود. این گفت‌وگوها در وقت تلف شده انجام می‌شود و هر لحظه می‌تواند به شکست رسیده و دوباره جنگ شعله‌ور شود.

مهم‌تر از همه این که یک متغیر را در گفت‌وگوهای تهران واشنگتن نباید از نظر دور داشت و آن سیاست‌های تل‌آویو است که همواره طی همه سال‌های گذشته کوشیده هر وقت تهران و واشنگتن در گفت‌وگو‌ها به هم نزدیک شده‌اند خود را بین تهران و واشنگتن قرار داده و نقش تخریبگر دیپلماسی را به عهده داشته است. حال باید دید که دو طرف تا چه اندازه با هوشیاری می‌توانند نقش تخریب‌گری تل‌آویو را خنثی کنند. به هر جهت چنین تصور می‌شود که دو طرف بر لبه پرتگاه جنگ در حال گفت‌وگو هستند و هر لحظه هر محاسبه غلط در آنچه که در میز مذاکرات قرار دارد، می‌تواند دوباره آتش جنگ را شعله‌ور کند.

 چون ما نمی‌دانیم چه چیزی در پشت پرده بین دیپلمات‌ها می‌گذرد. لذا جدای از آنچه که در رسانه‌ها گفته می‌شود نمی‌توان با اطمینان گفت که این گفت‌وگوها به نتیجه خواهد رسید یا خیر. کما اینکه سخنگوی وزارت خارجه و سخنگوی هیات مذاکره کننده ایران یعنی آقای بقایی در آخرین اظهار نظر خود گفت هنوز اختلافات به قوت خود باقی مانده است. به همین دلیل آنچه که در حال انجام است در واقعی‌ترین شکل ممکن گفت‌وگو بر لبه پرتگاه جنگ است. جنگی که شروع آن قاعدتاً نمی‌تواند با پیامدهای مثبتی همراه باشد، بلکه می‌تواند شعله‌ها و دامنه آن را برای کل منطقه و حتی جامعه جهانی گسترده کند.