«دارو» مشکلی کهنه با تَرکش‌های جدید جنگ

 زمزمه اقلام مختلف دارویی از سوی دلالان در خیابان‌های شهر به خصوص پایتخت در اوج جنگ و کمبود و گرانی دارو به خصوص برای بیماران خاص، از مصادیق عینی شرایط و بحران‌های پساجنگ است. برخی از مسئولان و کارشناسان دلیل اصلی این امر را حملات دشمن به تعداد زیادی از مراکر تولید دارو می‌دانند و در عین حال مشکلاتی که برای تامین ارز و واردات دارو‌های خارجی برای بیماران است، باعث شده تا برخی از دارو‌ها نایاب، کمیاب یا با قیمت‌های بسیار گران و محدود در داروخانه‌ها و یا سطح خیابان‌ها فروخته شود، اما گروهی نیز مشکل عدم تسویه حساب برخی شرکت‌های بیمه با داروخانه‌داران را در ایجاد این مشکلات در دوران پساجنگ بی‌تاثیر نمی‌دانند. 

کمبود دارو از ابتدای جنگ

به گزارش «آرمان ملی»، چالش‌های موجود در دوران پساجنگ تاثیر خود را به شکل کاملا ملموس در زنجیره تامین دارو گذاشته است و گرانی و کمبود شدید بی‌سابقه‌ای در بازار دارو ایجاد کرده است و در بسیاری از موارد خیابان‌های شهر‌های مختلف به خصوص پایتخت، به صحنه‌ای از نابسامانی در عرصه درمان و دارو تبدیل شده است. مردم که برای درمان یا آرام‌بخش‌های روزمره به داروخانه‌ها مراجعه می‌کنند، با قیمت‌های سرسام‌آور و کمبود‌های محسوس روبه‌رو می‌شوند و در جست‌وجوی نسخه‌ای که بتواند درد را تسکین دهد، با ناامیدی و سردرگمی مواجه می‌شوند. جنگ رمضان و حملات دشمن به برخی از مراکز تولید دارو، چون انستیتو پاستور و... از یکسو و همچنین چالش‌های تامین منابع ارزی و مشکلات دیگر برای واردات دارو، به شدت بر ظرفیت تولید و توزیع دارو اثر گذاشته است، اما به گفته برخی از کارشناسان؛ واقعیت کمبود دارو تنها به این عامل محدود نمی‌شود. بازار دارو در بسیاری از نقاط کشور، و به ویژه در مراکز استانی، با پدیده‌هایی، چون احتکار، سودجویی دلالان که حتی به توزیع غیررسمی دارو‌های تاریخ گذشته مشغول هستند، بازار دارو و درمان را به شدت متلاطم کرده است. این رفتار‌ها نه تنها به قیمت‌های غیرمنصفانه می‌انجامد، بلکه سلامت عمومی را به مخاطره می‌اندازد و اعتماد مردم به نظام بهداشتی را به مخاطره می‌کشاند. 

نسخه‌هایی که نقد نمی‌شوند

کمبود عجیب برخی از دارو‌ها در روز‌های نخست جنگ مانند قرص آسنترا یا برخی از دارو‌های اعصاب که هنوز خبری از حمله به مراکز تولید دارو و... نبود، باعث ایجاد موجی از شگفتی در میان مردم شد که حتماً خبری جز محدودیت‌های ناشی از جنگ باعث ایجاد این مشکلات شده است. از طرف دیگر ماندن نسخه‌های دارویی پزشکان روی دست بیماران که نگران و سرگردان از داروخانه‌ای به داروخانه دیگر می‌روند، گاهی راحت‌تر، اما گران‌تر و البته نامطمئن از تاریخ اعتبار داروها، در سطح خیابان‌های برخی از شهر‌ها یافت می‌شود. این مسأله به خصوص برای برخی از افراد که کیلومتر‌ها دورتر از شهرستان‌ها برای دریافت دارو به پایتخت یا مراکز بزرگ‌تر سفر می‌کنند، حکایتی دیگر دارد. قطعا هزینه‌های جانبی خرید دارو، زمان و سفر و همچنین احتمال از دست رفتن فرصت درمانی، فشار زیادی بر خانواده‌ها وارد می‌آورد. این وضعیت، به ویژه برای گروه‌های آسیب‌پذیر مانند سالمندان و بیماران با بیماری‌های مزمن، بحرانی‌تر است و به تشدید فشار روانی و اقتصادی منجر می‌شود. این در حالی است که بسیاری از افراد حتی موفق به دریافت نسخه دارو‌های خود برای بیماران خاص یا معمولی نمی‌شوند و فقط موفق به دریافت یک یا دو عدد از مجموع مثلاً ۴ بسته دارویی که پزشک تجویز کرده‌اند می‌شوند. 

بی‌اعتمادی به بیمه‌ها

یکی از دغدغه‌های اصلی، بی‌اعتمادی مردم به توان پاسخ‌دهی بیمه‌ها است. نسخه‌های بیمه‌ای که به دلیل کمبود دارو یا تأخیر در تسویه با داروخانه‌ها، به ندرت به طور کامل پوشش داده می‌شوند، به فاجعه‌ای خاموش در دسترس‌پذیری دارو تبدیل شده‌اند. محمدباقر ضیاء رئیس سابق انجمن داروسازان ایران در گفت‌و‌گو با «آرمان ملی» گفت: من به عنوان یک داروخانه‌دار با قدمتی بیش از شصت سال در حال حاضر با چالش‌های بسیاری روبه‌رو هستم، چراکه بسیاری از شرکت‌های بیمه به خصوص تامین اجتماعی از تسویه حساب با داروخانه‌داران سرباز می‌زنند و به این ترتیب تمام چک‌های آنها برگشت می‌خورد و بسیاری از آنها در آستانه ورشکستگی قرار دارند. نتیجه این وضعیت، گریز از همکاری با شرکت‌های بیمه و سوقِ بازار به سوی خرید دارو به قیمت آزاد است؛ روشی که با افزایش شدید قیمت‌ها و کاهش دسترسی مواجه می‌شود. به گفته برخی از داروخانه‌داران، برخلاف وعده‌های بیمه‌ای، تسویه حساب‌ها به شکل منظم صورت نمی‌گیرد و این امر ضربه‌ای جدی به پایداری کسب‌وکار و، مهم‌تر از آن، به دسترس‌پذیری دارو برای بیماران وارد می‌کند. او افزود: در چنین شرایطی، نقش نظارتی نهاد‌های مسئول، به ویژه در زمینه کنترل بازار دارو، شفاف‌سازی زنجیره توزیع و تضمین دسترسی به دارو‌های حیاتی ضروری می‌شود. نظارت دقیق بر قیمت‌ها و جلوگیری از احتکار توسط دلالان و شبکه‌های غیرقانونی، به عنوان گام‌هایی ضروری از نظر کارشناسان مطرح است. اجرای طرح‌های کوتاه‌مدت برای تأمین دارو‌های ضروری در استان، همراه با برنامه‌های بلندمدت برای تقویت تولید داخلی، می‌تواند به تثبیت بازار دارو کمک کند و از تکرار وضعیت کنونی جلوگیری کند. 

کهنه بودن مشکلات دارویی

همایون نجف‌آبادی، عضو کمیسیون بهداشت و درمان مجلس شورای اسلامی، در این باره کمبود دارو در داروخانه‌های خصوصی و هلال احمر گفت: بسیاری از دارو‌هایی که ضروری بوده و پیش‌تر تهیه آنها خیلی ساده بود و مانند خاک فراوان پیدا می‌شد، اکنون متاسفانه حتی یک عدد از آنها موجود نیست. در حال حاضر متاسفانه با کمبود خیلی شدید دارو‌های قلبی، چشمی و اقلام تزریقی مواجه هستیم. وی در رابطه با علت افزایش بعضا صددرصدی قیمت دارو‌ها افزود: در وهله اول علت اینکه دارو گران شده است، به مصوبه برنامه بودجه برمی‌گردد؛ در بودجه تصویب شد که تمام یارانه‌ها برداشته شود یعنی دیگر ارز ترجیحی حذف شود و دارو‌ها با قیمت دلار آزاد ولی یک مقدار پایین‌تر از آنچه ثبت می‌شود، تهیه شوند. مساله دیگر در مورد مواد اولیه است، قبلا مواد جانبی حالا چه در مورد بسته‌بندی و چه در مورد تولید دارو، به‌صورت آزاد خریداری می‌شد؛ اما مواد اولیه با ارز ترجیحی ۴۰ و خرده‌ای گرفته می‌شد؛ ولی اکنون دیگر ارز ترجیحی حذف شده و مواد اولیه هم با قیمت ارز آزاد تهیه می‌شود و قیمت دارو بالا می‌رود. نجف‌آبادی افزود: قولی که داده شده، این است که توسط بیمه‌ها این مساله رفع شود تا به بیمار فشار نیاید؛ البته بنده بعید می‌دانم. این نماینده مجلس در پاسخ به این سوال که چطور می‌شود دارو در داروخانه‌ای نباشد و در ناصرخسرو پیدا شود، گفت: وقتی کسی دارویی لازم دارد بالاخره باید آن را استفاده کند. شخصی بیماری اعصاب دارد و باید مثلا ماهی دو عدد از یک آمپولی تزریق کند، در غیر این صورت حالش بسیار بد می‌شود. وقتی دارو وجود ندارد، به ناصرخسرو رجوع می‌کند؛ اما باید در نظر داشته باشید الان بسیاری از دارو‌هایی که نایاب هستند در ناصرخسرو هم وجود ندارند. در حال حاضر توزیع بسیاری از دارو‌ها قطع شده و شرکت پخش موجودی ندارد. اگر دارویی را در ناصرخسرو پیدا می‌کنید، دارویی است که از قبل از دوران کمبود به هر دلیلی، مانده بوده و اکنون دارند می‌فروشند. نجف‌آبادی در رابطه با عدم همکاری بیمه‌ها توضیح داد: اکنون در اردیبهشت‌ماه هستیم؛ اما تامین اجتماعی مطالبات آبان‌ماه سال قبل را پرداخت کرده است؛ یعنی پنج ماه است که بیمه پولشان را نداده است. داروخانه یک محل اقتصادی هم هست؛ دارو گران است و داروخانه باید اکنون دارو را با ۵۰درصد افزایش قیمت تهیه کند و پول ۵ ماه پیش خود را که با قیمت نصف خریده بود، دریافت نکرده است. 

تامین زنجیره دارو.

اما هادی احمدی، دبیر انجمن داروسازان بر این باور است که سال‌ها تحریم و تجربه جنگ، صنعت دارویی کشور را به سطحی از تاب‌آوری رسانده تا بتواند در شرایط سخت نیز پاسخگوی نیاز‌ها باشد. او در توضیح بیشتر به همشهری می‌گوید: تا امروز هیچ کمبود گسترده دارویی گزارش نشده و اگر هم کمبود‌های مقطعی وجود دارد، موضوع تازه‌ای نیست و در شرایط عادی هم رخ می‌دهد. به‌گفته احمدی، شبکه گسترده داروخانه‌ها نقش مهمی در این پایداری ایفا کرده‌اند: «حدود ۱۸هزار داروخانه در سراسر کشور به‌صورت مویرگی فعالیت می‌کنند و هر یک نوعی ذخیره استراتژیک کوچک محسوب می‌شوند. این داروخانه‌ها به شکل ۲۴ساعته در حال خدمت‌رسانی هستند و حتی در صورت آسیب به برخی واحد‌ها روند ارائه خدمات متوقف نمی‌شود. 
به گزارش «آرمان ملی»، بسیاری از تحلیلگران در این باره معتقدند؛ آینده این بحران به تصمیم‌های عملی و هم‌افزایی میان بخش‌های مختلف بستگی دارد و قطعا تقویت زنجیره‌های تامین دارو از طریق سرمایه‌گذاری در تولید داخلی و ایجاد ذخایر استراتژیک دارو‌های حیاتی، تسهیل فرآیند‌های بیمه‌ای و پرداخت‌ها، و برخورد قاطع با فعالیت‌های سوداگرانه در بازار دارو، از جمله گام‌های ضروری محسوب می‌شوند که می‌توانند به بازگرداندن اطمینان مردم به سلامت و پایداری نظام بهداشت کمک کنند. علاوه بر این، افزایش شفافیت در توزیع دارو و ارائه گزارش‌های منظم به جامعه، می‌تواند اعتماد عمومی را بیشتر تقویت کند و موجب شود تا بیماران بدون ترس از آینده‌ای بی‌پناه، به درمان خود دسترسی بیابند، هرچند شرایط جنگ می‌تواند بر شرایط سلامت تاثیر بگذارند، اما با اراده‌ای جمعی و سیاست‌هایی هوشمند، می‌توان از این بحران عبور کرد و به آینده‌ای امن‌تر و عادلانه‌تر برای درمان مردم رسید.