استقبال از مذاکره

این مهم را می‌توان از نوع نگاه طرفین به این مذاکرات برداشت کرد. چرا که در نخستین اقدام طرفین رضایت به ادامه مذاکرات داده و از آن استقبال کردند و این نشان می‌دهد که به یک اشتراک و چارچوب کلی در مذاکرات رسیده‌اند و در ادامه می‌توانند بر روی مسائل جزئی‌تری نیز به اشتراک و تفاهم‌نظر برسند و توافقی را رقم بزنند. چه اینکه نگاهی به صحبت‌های سیدعباس عراقچی، رئیس هیأت مذاکره‌کننده ایرانی که در اولین اظهاراتش پس از مذاکرات اظهارداشت: «فضای حاکم بر مذاکرات مثبت بوده و می‌توان آن را «شروعی خوب» توصیف کرد» نیز موید چنین رویکردی است. نکته مهم اینکه بر خلاف برخی اطرافیان ترامپ از جی. دی. ونس؛ معاون وی گرفته تا مارکو روبیو وزیر امور خارجه‌اش که بر طبل جنگ می‌کوبند افرادی مثل جرد کوشنر، داماد ترامپ و استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در خاورمیانه که هر دو به عنوان هیأت مذاکره‌کننده آمریکایی در مسقط حاضر شدند معتقد به مذاکره و توافق با ایران هستند و در مذاکرات اخیر نیز به نظر می‌رسد پالس‌های مثبتی را در جهت رسیدن به توافق از خود نشان داه‌اند. با این حال، اما نمی‌توان به قطع و یقین گفت ایران و آمریکا به توافق خواهند رسید چرا که میان خواسته‌ها و انتظارات طرفین با طرف مقابل فاصله بسیاری است. هر چند که محدودشدن مذاکرات صرفا به مساله هسته‌ای امکان توافق را بیشتر می‌کند. با این حال باید دید در جریان مذاکرات چه اموری مطرح شده و بر روی چه مسائلی صحبت شده است. قدر مسلم مسائلی، چون حق غنی‌سازی، میزان غنی‌سازی یا خروج یا عدم خروج اورانیوم از کشور یا نوع تعاملات با آژانس و بازرسان و... از مسائلی است که می‌تواند مورد بحث بوده باشد و در خلال این مباحث ایران نیز خواسته‌های خود به ویژه رفع موثر تحریم‌ها را مطرح کند. حال باید دید با توجه به استقبال طرفین از ادامه مذاکرات در دوره‌های بعدی در نهایت این امیدواری‌ها به شکل‌گیری توافقی میان تهران و واشنگتن خواهد رسید یا روال دیگر طی خواهد شد. 

* دو نگاه به مذاکرات

بسیاری حتی پیش از شکل‌گیری این دور از مذاکرات میان ایران و آمریکا بر این باور بودند که این دور از مذاکرات با ادوار گذشته تفاوت خاص و معناداری دارد. اینکه هم تهران و هم واشنگتن در این مذاکرات به‌دنبال رسیدن به وجوه اشتراک زیاد در جهت رسیدن به توافق هستند. حمایت کشور‌های منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای از این مذاکرات نیز مؤیدی بر این مساله است. چه اینکه «جاسم البدیوی» دبیرکل شورای همکاری خلیج‌فارس ضمن تقدیر از میزبانی عمان از مذاکرات ایران و آمریکا در جهت تسهیل گفت‌و‌گو‌ها براز امیدواری کرد این رایزنی‌ها به نتایج مثبتی منجر شود و به کاهش تنش‌های منطقه‌ای کمک و پایه‌های امنیت و ثبات را تقویت کند. همچنین آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد نیز از احیای گفت‌و‌گو‌های ایران و آمریکا بر سر پرونده هسته‌ای ایران استقبال کرد. اما شاید مهم‌تر از این اظهارنظر‌ها مواضع مقامات ایران و آمریکا در خصوص مذاکرات انجام شده بود که همگان منتظر شنیدن آنها بود. چنانکه روزگذشته وزیر خارجه کشورمان در گفت‌و‌گو با الجزیره بیان داشت: «روند مذاکرات باید عاری از هرگونه تهدید یا فشار باشد و امیدواریم این رویکرد را در سیاست آمریکا ببینیم. باید اعتمادسازی کنیم تا مذاکرات واقعی برای رسیدن به نتیجه‌ای عادلانه و مبتنی بر منافع متقابل انجام شود.» سیدعباس عراقچی گفت: «مساله هسته‌ای ایران فقط از طریق مذاکره حل خواهد شد و میزان غنی‌سازی به نیاز‌های ما بستگی دارد و اورانیوم غنی‌شده از ایران خارج نمی‌شود». وی تصریح کرد: «در حال حاضر هیچ تاریخ مشخصی برای دور دوم مذاکرات تعیین نشده است، اما ما و واشنگتن معتقدیم که این مذاکرات باید به‌زودی برگزار شود». دونالد ترامپ نیز طی اظهاراتی در واکنش به مذاکرات صورت گرفته، گفت: «ما برای توافق با ایران زمان کافی داریم و اوایل هفته آینده دوباره ملاقات خواهیم کرد. ما مذاکرات بسیار خوبی درباره ایران داشتیم و به نظر می‌رسد که ایران به‌شدت تمایل به دستیابی به توافق دارد.» رئیس‌جمهور آمریکا مدعی شد: گفت‌و‌گو‌های خوبی با ایران داشتیم. آنها واقعا توافق می‌خواهند. چیزی که لازم است با ایران از ابتدا اتفاق بیفتد نداشتن سلاح هسته‌ای است. اگر ایرانی‌ها همان اول چیزی که الان پیشنهاد می‌دهند را پیشنهاد می‌دانند با آن موافقت می‌کردیم». 

*تمایل ترامپ به مذاکره

یک تحلیلگر مسائل بین‌الملل در خصوص مواجهه ایران و آمریکا در قبال مذاکرات اظهارداشت: برای درک بهتر موضوع باید زمینه موجود را مورد بررسی قرار داد یعنی اینکه بدانیم ایران؛ ونزوئلا، عراق صدام و افغانستان دوره طالبان نیست و شرایط خاص خود را دارد. اگر این شرایط را مدنظر قرار دهیم به‌خوبی می‌توان دریافت که گفت‌و‌گو‌ها به سمت توافق و رسیدن به نتیبجه می‌رود یا خیر. سیدجلال ساداتیان به «آرمان ملی» گفت: آن شرایط از این قرار است که اولا؛ مجموعه همسایه‌های ایران اعراب و ترکیه علاقه‌مند به جنگ نیستند و نگرانند که تنش در منطقه افزایش پیدا کند. چرا که هر کدام برای خود برنامه توسعه تعریف کردند و جاه طلبی‌های خود را دارند و اگر منطقه تنش‌آلوده باشد به آنها لطمه می‌زند. دوم اینکه گسترش نظرات اسرائیل به اینکه می‌خواهد سیطره خود را در همه کشور‌ها پیاده کند آنها را نگران می‌کند و از این‌رو به‌دنبال حفظ ایران هستند. سفیر سابق ایران در انگلیس افزود: در حقیقت ایران یک سنگر محافظ برای آنها است که اسرائیل نتواند توسعه‌طلبی‌هایش را دامن بزند؛ لذا از این طریق می‌توان یک حالت بازدارنده در جهت جلوگیری از جنگ را احصاء کرد که اینها در مقابل لابی اسرائیل (آیپک) که می‌خواهد ترامپ را وادار به حمله نظامی به ایران کند ایستادگی کنند. وی ادامه داد: ترامپ نیز ضمن توجه به لابی‌های صهیونیستی و اسرائیل در ته ذهانش مایل به جنگ نیست چرا که جنگ پرهزینه است و اگر جنگ شود و با مقاومت جدی‌تری از ناحیه ایران انجام شود و فرسایشی شود، تمام حیثیت ترامپ خواهد رفت و تمام هیمنه‌ای که با تهدید به آن دنیا را می‌ترساند فروخواهد پاشید. این تحلیلگر مسائل بین‌الملل بیان کرد: این هزینه‌ای که ترامپ بابت حرکت نیروهایش می‌دهد در مقابل شروع جنگ و هزینه‌های جنگ عددی نیست؛ لذا حاضر شده که این هزینه را بپردازد، اما آن هزینه کلان را تا جایی‌که می‌تواند با تهدید به حمله نمی‌دهد. در واقع ترامپ به‌دنبال این است که از این ابزار به‌عنوان یک چماق در جهت تهدید استفاده کند تا بتواند به توافقی که برای او ارزشمند باشد برسد. ساداتیان اظهار کرد: این هر دوطرف قضیه است البته طبیعتا اگر هیچ دستاوردی نداشته باشد ممکن است به یک جنگ محدودی دست بزند. البته باید اضافه کنم که ترامپ اگر مطمئن می‌شد که با یک جنگ ضربتی دو سه روزه حاکمیت ایران از هم فرو می‌پاشید این کار را می‌کرد، ولی می‌داند که چنین چیزی حاصل نمی‌شود. ترامپ دنبال این است که ایران را مهار کند تا بتواند گلوی چین را نیز فشار دهد. همه اینها به شرطی است که بتواند با ایران کنار بیاد و حتی‌المقدور هم بدون جنگ به این قضیه دست پیدا کند.