باید به سمت مدارا و گفت‌و‌گو حرکت کرد

 نوع کنشگری حاکمیت در مقابل اعتراضات چگونه باید باشد؟ «آرمان ملی» برای پاسخ به این سوالات با دکتر زهرا نژادبهرام فعال سیاسی گفت‌و‌گو کرده است. نژادبهرام معتقد است: «استفاده از قدرت در برابر واکنش‌های اعتراضی شهروندان نه به صلاح کشور و نه به صلاح حاکمیت است. از آنجا که انتظار خودداری از مسئولان بیش از شهروندان است نمی‌بایست راهی جز صبوری را انتخاب کنند. برخی واکنش‌ها می‌تواند موید کم‌صبری و بی‌توجهی به معترضین باشد. به همین دلیل ضروری است برای کاهش آلام شهروندان و جلوگیری از گسترش رفتار‌های خشونت‌آمیز راهی متفاوت را جست‌و‌جو کرد. استفاده از تجارب گذشته و نگاه به تجربه‌های دیگر در مورد مسائل اجتماعی و اعتراضات شاید بتواند در انتخاب راه موثر باشد». در ادامه ماحصل این گفت‌و‌گو را می‌خوانید.

*ارزیابی شما از اعتراضاتی که در روز‌های اخیر در کشور رخ داد چیست؟

من فکر می‌کنم مدارا، شفافیت و پاسخگویی می‌تواند دراین مقطع اعتماد اجتماعی را بازگرداند. اگر اعتراضات در چارچوب قانون و با حمایت نیرو‌های انتظامی برگزار شود، زمینه‌ها برای بروز خشونت به حداقل می‌رسد و فرصت‌طلبان ناکام می‌مانند. ایرانیان خواهان زندگی در آرامش‌اند و این آرامش تنها با احترام به مطالبات و پرهیز از خشونت ممکن می‌شود. پس از افزایش بی‌ضابطه قیمت‌ها، تورم افسارگسیخته و واکنش شهروندان و اصناف به این رشد غیر قابل تحمل، درکنار افزایش مالیات‌ها و فشار بر اقتصاد کشور اعتراضاتی شکل گرفت که آثار آن همچنان قابل مشاهده است. این اعتراضات پاسخی از سر درد و رنج مردمی است که با استقامت در جنگ دوازده روزه میزان تحمل خود را نشان داده‌اند و در عین حال بیانگر نوعی نگرانی برای ادامه زندگی است. هنر حکمرانی در چنین شرایطی اصلاح وضعیت مورد اعتراض در کنار شفافیت در عملکرد به همراه ایجاد فرصت برای شنیدن است. حکمرانی که منطبق بر ایجاد ثبات در رفتار سیاسی و پاسخگویی به شهروندان باشد نیازمند هنرمندی از جنس مدارا و رواداری است. واکنش‌های تند و بی‌توجهی به خواست معترضین بستری برای گسترش مطالبات بر زمین مانده ایجاد می‌کند. البته حساب مواجهه با کسانی که نظم اجتماعی را بهم می‌زنند و موجب خسارت می‌شوند، جداست.

*دولت چگونه می‌تواند با بهبود وضعیت معیشتی مردم شرایط کاهش تنش‌های اجتماعی را فراهم کند؟

واقعیت این است که به‌رغم تلاش رئیس‌جمهور پزشکیان برای پاسخگویی به اعتراضات اقتصادی اصناف، اما عدم شنیده شدن صدای شهروندان نتوانسته گره کار را بگشاید. اگر چه تنوع خواسته‌ها و مطالبات متعدد بر زمین مانده امکان جمع شدن همه موارد دریک بستر را ممکن نمی‌کند، اما باید راهی برای گفت‌و‌گو یافت. شدت گرفتن اعتراضات به معنی عدم دریافت پاسخ مناسب است لذا گشودن راه از سوی حاکمیت الزامی و جدی است. این مهم فارغ از تلاش دشمنان بیرونی برای گل‌آلود کردن فضا و تشدید تعارضات و به خشونت کشیدن آن است. دشمن همیشه درمقام دشمنی گام برمی‌دارد، اما هنر حاکمیت این است که با صبوری در همه سطوح به شنیدن عادت کند. این در حالی است که فشار تورم افسارگسیخته گام به‌گام زندگی را درسخت‌ترین شرایط قرار می‌دهد و دست اندرکاران دولت و مجلس با نوعی سکوت همراه هستند که برای شهروندان عجیب است.

*چرا برخی اعتراضات به خشونت کشیده شد؟

من در این زمینه یک سوال مطرح می‌کنم، اگر دامنه اعتراضات در برخی موارد به خشونت راه پیدا می‌کند نبایستی به دنبال روش‌های صلح‌آمیز و گفت‌وگویی روان شد؟ البته همانطور که گفته شد، مساله کسانی که سعی دارند اعتراض مردم را به خشونت بکشند جداست و باید با آنها برخورد کرد، اما وقتی سخن از اعتراض مردم است، مگر نه آنکه مسئولان در نقش نماینده مردم وظیفه دارند پاسخگو باشند؟ به هیچ کس نباید اجازه خشونت‌ورزی داده شود. استفاده از قدرت در برابر واکنش‌های اعتراضی شهروندان نه به صلاح کشور و نه به صلاح حاکمیت است. از آنجا که انتظار خودداری از مسئولان بیش از شهروندان است نمی‌بایست راهی جز صبوری را انتخاب کنند. برخی واکنش‌ها می‌تواند موید کم‌صبری و بی‌توجهی به معترضین باشد. به همین دلیل ضروری است برای کاهش آلام شهروندان و جلوگیری از گسترش رفتار‌های خشونت‌آمیز راهی متفاوت را جست‌و‌جو کرد. استفاده از تجارب گذشته و نگاه به تجربه‌های دیگر در مورد مسائل اجتماعی و اعتراضات شاید بتواند در انتخاب راه موثر باشد. مثلا در برخی از کشور‌ها هر هفته معترضین به رغم خواست حاکمان در محکومیت جنایت اسراییل در غزه به خیابان می‌آیند. در همه دنیا صنوف و برخی شهروندان در اعترض به شرایط زندگی خود به خیابان می‌آیند، اما همه آنها در چتر حمایتی نیرو‌های حافظ امنیت و پلیس قرار می‌گیرند. برای آنکه اجازه نفوذ به صف مردم معترض داده نشود و اعتراضات به خشونت کشیده نشود. اگر پلیس با توجه به اصل ۲۷ قانون اساسی که اجازه تجمع را برای همه ایرانیان فراهم کند و با ایجاد چتر حمایتی در کنار آنها باشد یقینا بروز خشونت به حداقل می‌رسد. برای پیشگیری از خشونت‌های آتی و آرام‌سازی شرایط، می‌توان با فراهم ساختن بستر حمایتی برای اعتراضات، فضای امنی برای شهروندان ایجاد کرد تا فرصت برای فرصت طلبان به حداقل برسد. احتمالا مسئولان متوجه شده‌اند که اگر تجمع اعتراضی از کنترل خارج شود، فرصت برای ستیزه جویان و دشمنان ایجاد خواهد شد. راه مواجهه با اعتراض مردم این است که با پرهیز از خشونت و احترام به خواست معترضین، فضا برای کسانی که می‌خواهند تجمع مسالمت آمیز مردم را به بیراهه و خشونت بکشند، مسدود شود. در عین حال نمی‌توان به این واقعیت بی‌توجه بود که برای کاهش اعتراضات راهی جز شنیدن صدای مردم، شفافیت و حمایت قانونی از اعتراضات نیست.