کشورهای عربی منطقه چگونه از ایران پیشی گرفتند؟
روز شنبه سیدابراهیم رئیسی، رئیسجمهور با منتخبی از فعالان دانشجویی، نشست مشترکی برگزار کرد. یکی از دانشجویان از رئیسی درباره زمان لغو محدودیتهای اینترنتی با توجه به خروج کشور از وضعیت امنیتی سوال کرد. رئیسی در پاسخ اعلام کرد: سیاست دولت «جلوگیری از تبدیلشدن فضای مجازی به بستری برای ایجاد ناامنی است» و به این ترتیب آب پاکی را روی دست منتظران لغو یا کاهش محدودیتهای شبکههای اجتماعی و فیلترینگ ریخت. یکی از گروههایی که بیشترین آمار مهاجرت را دارد، دانشجویان هستند. برای این گروه یک شاخصه در تعیین مقصد مهاجرت سرنوشتساز است و آن «رتبه دانشگاه مبدا» بهعنوان رزومه متقاضی است. اتفاقی که در سالهای اخیر افتاده، افت رتبه دانشگاههای برتر ایران در رتبهبندیهای معتبر بینالمللی دانشگاههاست. دانشگاه شریف یکی از مراکز اعتراضات بعد از درگذشت مهسا امینی بود. ممنوعیت ورود برخی دانشجویان به دانشگاه بعد از اعتراضات و تحصن اساتید و دانشجویان برای آزادی همکلاسیهایشان در نهایت مسئولان دانشگاه را مجبور به یک تصمیمگیری مهم کرد. شورای این دانشگاه آذرماه سال گذشته اصولی تحت عنوان «منشور اجتماعی دانشگاه صنعتی شریف» منتشر کرده که طی آن ماموریت اصلی خود را «آموزش و تربیت متخصصان شایسته و روزآمد در تراز دانشگاههای برتر جهان» و همچنین «توسعه علم و فناوری برای نیازهای آینده و پیشرفت کشور» خوانده است. بر همین اساس هم «تضارب افکار»، «پرهیز از تقابلهای غیرسازنده» و «میدان یافتن حداکثری ظرفیت افراد با سلایق متفاوت در امور دانشگاه» را بهعنوان محور «فرهنگ شریفی» به رسمیت شناخت. «علی شریفی زارچی» استاد دانشگاه شریف و یکی از استادان فعال در حمایت از دانشجویان بازداشتی این دانشگاه، منشور اجتماعی شریف را که بهتازگی به تصویب شورا رسیده متضمن عدم محرومیت دانشجویان بهدلیل اتفاقات پاییز خوانده است. او از همکاران و روسای سابق دانشگاه شریف برای «پافشاری برای اجرا و تصویب» منشور اجتماعی تشکر کرده و گفته با این منشور «هیچ دانشجویی از شریف بهخاطر اتفاقات پاییز از تحصیل در این ترم محروم نشد.»
کاهش سطح کیفی دانشجویان با سهمیهبندی ورودی
به اذعان استادان، سهمیهبندی ورودی دانشگاهها بهویژه در دوره تحصیلات تکمیلی و دکتری در سالهای اخیر بیشتر شده است بهگونهای که تعداد قابلتوجهی از کرسیهای دانشگاه با کمترین رقابت به «گروههای خاص» تعلق میگیرد. این سهمیهبندی در کنکور کارشناسی هم وجود دارد و معمولا مورد انتقاد دانشجویانی است که سالها برای ورود به دانشگاههای تراز اول تلاش میکنند. کاهش سطح کیفی دانشجویان بهدلیل اعمال سهمیهبندیها و مهاجرت دانشجویان به اندازه کافی دانشگاههای کشور را از حضور نخبگان محروم کرده است؛ هرچند این اقدام دانشگاه شریف قابل تحسین است، اما یک دلیل مهم دارد و آن عقبماندگی شدید دانشگاههای ایران در عرصه رقابتهای علمی بینالمللی است.
رتبهبندی دانشگاههای جهان
رتبهبندی دانشگاهها در جهان توسط چند موسسه معتبر انجام میشود که شاخص هر یک از آنها با دیگری متفاوت است. شاخصهای کمی از جمله مساحت دانشگاه، تعداد دانشجویان، نسبت دانشجویان خارجی به داخلی، نسبت کارکنان خارجی به داخلی در کنار شاخصهای کیفی از جمله استاندارد پژوهشهای انجام شده توسط دانشجویان دانشگاه، اعتبار استادان و اعتبار دانشگاه از جمله مواردی هستند که توسط موسسات برای رتبهبندی مورد توجه قرار میگیرند. در رتبهبندی شانگهای، دانشگاههای ایران در بین ۳۰۰ دانشگاه اول جهان هیچ جایگاهی ندارند. اولین دانشگاه ایرانی به این رتبهبندی راه پیدا کرده «دانشگاه تهران» است که در رتبه ۳۹۱ قرار گرفته است. دانشگاه علوم پزشکی تهران در رتبه ۴۵۰ و دانشگاه تربیتمدرس در رتبه ۵۵۲، امیرکبیر ۶۰۲، شریف ۶۶۰، شهیدبهشتی در ۷۵۰ دانشگاههای برتر جهان در رتبهبندی شانگهای قرار گرفتهاند. در رتبهبندی موسسه QS که دیگر موسسه معتبر بینالمللی در این حوزه است، دانشگاه شریف در رتبه ۳۸۱، دانشگاه امیرکبیر ۴۶۵، دانشگاه تهران ۵۲۱، دانشگاه علم و صنعت ۵۴۱، دانشگاه شیراز ۷۵۱ و دانشگاه شهیدبهشتی در رتبه بین ۱۰۰۰ تا ۱۲۰۰ قرار گرفتهاند. در همین
رتبهبندی، دانشگاه ملک عبدالعزیز عربستان در رتبه ۱۰۹ و دانشگاه خلیفه امارات در رتبه ۱۸۳ قرار دارند و گوی سبقت را از دانشگاههای ایران ربودهاند. موسسه THE یکی از دیگر از موسسات رتبهبندی دانشگاههاست که در ایران هم بهطور عمده بهعنوان معتبرترین موسسه رتبهبندی شناخته میشود. معاونت علمی و پژوهشی ریاست جمهوری معمولا این موسسه را بهعنوان مرجع رتبهبندی دانشگاهها به رسمیت میشناسد و جالب اینجاست که اوضاع دانشگاههای ایران در این رتبهبندی از سایر موسسات بدتر است. در این رتبهبندی دانشگاه شریف رتبه ۴۰۰، دانشگاه امیرکبیر رتبه ۵۰۰ و دانشگاههای تهران، شهیدبهشتی، شیراز و صنعتی اصفهان در بین ۸۰۰ تا ۱۰۰۰ دانشگاه برتر قرار گرفتهاند. جالبتر اینکه دانشگاه ملک عبدالعزیر عربستان در رتبه ۱۹۰ این موسسه جای دارد و دانشگاه الفیصل سعودی هم رتبهای زیر ۲۵۰ از آن خود کرده است. این نزول درجه در حالی در دانشگاههای برتر ایران اتفاق افتاده که در دو دهه گذشته دانشگاه تهران اصولا بعداز چند دانشگاه رژیم صهیونیستی بهترین دانشگاه خاورمیانه بود و در جهان در بین ۳۰۰ دانشگاه برتر قرار گرفته بود. افت رتبه در دانشگاههای ایران
همزمان با رشد دانشگاههای کشورهای عربی حاشیه خلیجفارس بوده است. در بین ۵۰۰ دانشگاه و موسسه علمی برتر شناخته شده توسط QS نزدیک به ۱۲ دانشگاه از کشورهای عربی راه پیدا کردهاند. از بین این ۱۲ دانشگاه، ۵ دانشگاه متعلق به عربستان است. همانطور که گفته شد دانشگاه ملک عبدالعزیز و دانشگاه نفت و معدن ملک فهد عربستان و همچنین دانشگاه علم و صنعت خلیفه امارات در بین ۲۰۰ دانشگاه برتر قرار گرفتهاند. توسعه سطح علمی دانشگاهها بخشی از چشمانداز ۲۰۳۰ محمد بنسلمان در عربستان بوده است.
