دغدغه کتابفروشان در اتحادیه فعلی پیگیری نمی‌شود

در انتخابات اتحادیه که به خاطر نرسیدن به حد نصاب رای‌دهندگان به دور دوم کشیده شد، دو موضوع مهم در حاشیه طرح شد. یکی درخواست کتابفروشی‌ها برای تشکیل اتحادیه مستقل و تخصصی کتابفروشان و دیگری توصیف جدا شدن دو بخش ناشران و کتابفروشان به «تجزیه طلبی» که این مفهوم، عمدتا کاربردی سیاسی دارد. خبر مستقل شدن کتابفروشی‌ها اولین‌بار از زبان دکتر احمدوند، معاون فرهنگی وزارت ارشاد طرح شد و موضوع «تجزیه طلبی» در یادداشت و نقد یکی از مسئولان اتحادیه. اگر به آمار اعضای اتحادیه ناشران و کتابفروشان تهران و نتایج انتخابات و سنوات گذشته نگاهی بیندازیم متوجه چند نکته می‌شویم: 1-اکثریت اعضا شامل کتابفروشان است. 2- اکثریت نامزدها از ناشران بوده‌اند. 3- گروه خاصی از ناشران در اکثر مواقع هیأت مدیره را در اختیار داشته‌اند و طیفی از ناشران، دوره‌های زیادی هیچ وزنی در اتحادیه نداشته‌اند.
این ناهمگونی وضعیت هیأت مدیره اتحادیه، محل بحث است و باعث شده اتحادیه در دوره‌های مختلف، تنها دغدغه‌ گروهی از ناشران را دنبال کند؛ نه دغدغه کتابفروشان یا عموم جامعه‌ ناشران را. در واقع کتابفروشان در طول این سال‌ها، با اینکه با رای‌شان سرنوشت اتحادیه را رقم می‌زدند؛ نفع چندانی از اتحادیه نمی‌بردند؛ پس تلاش‌شان برای مستقل شدن، امر عجیبی نیست. از سوی دیگر این اتحادیه از دو بخش متفاوت از جامعه‌ نشر تشکیل شده است: یک گروه تولیدکنندگان هستند که دغدغه‌هایشان متفاوت است و یک گروه هم فروشندگان که با گروه اول هم تضاد منافع و قواعد دارند و هم چالش. زمانی که این اتحادیه شکل گرفته است، برای رسیدن به حدنصاب چاره‌ای جز همراهی این دو بخش با هم نبوده، اما اکنون که هم کتابفروشان تعدادشان زیاد شده و هم ناشران تعدادشان بیشتر شده است، جا دارند که هر کدام از این گروه‌ها به صورت تخصصی اتحادیه خودشان را داشته باشند تا به مسائل صنفی آنها بپردازد.
تخصصی شدن اتحادیه ناشران باعث شکل‌گیری ائتلاف بین گروه‌های نشر خواهد شد. ناشران عمومی، ناشران آموزشی، ناشران دانشگاهی، ناشران انقلاب اسلامی، ناشران کودک و ناشران دیجیتال، گروه‌هایی هستند که هرکدام وزنی در جامعه‌ نشر دارند. رسیدن به رای بیشتر باعث گفت‌وگوی این بخش‌ها با یکدیگر خواهد شد که قبل از این شاهدش نبودیم. در این شرایط، پرداختن به موضوعات جدید نشر که حاصل تحولات فناوری است؛ فرصت ظهور و بروز خواهد داشت که تا قبل از این مغفول مانده است. همچنین نقش‌آفرینی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که پیشران فرهنگ در کشور است، پیش از این در همکاری با این اتحادیه خیلی کم بود و با تحولات جدید، شاید این همکاری بیشتر و بهینه شود.
این واقعیت را در نظر داشته باشیم که تخصصی شدن دو بخش اصلی نشر با مخالفت‌هایی هم همراه خواهد بود. به‌خصوص از سوی آنها که وضعیت موجود برایشان منفعت دارد اما تخصصی شدن باعث منفعت نمی‌شود. زنجیره ارزش نشر شامل بخش‌های دیگر هم هست که پیش‌تر اتحادیه‌های مستقلی شکل داده‌اند. مثل چاپخانه‌داران، چاپ دیجیتالی‌ها، لیتوگراف‌ها. فروشندگان اینترنتی کتاب هم در قالب اتحادیه کسب‌و‌کارهای اینترنتی، ساختار صنفی گرفته‌اند. اینکه کتابفروشان از ناشران مستقل شوند، موضوعی عجیب نیست و اطلاق کردن اصطلاح «تجزیه» به این خواسته از سوی هیأت مدیره کنونی اتحادیه، درست نیست.