محور آسودگي
چرا مشارکت ايران با روسيه پابر جا باقي مانده است؟
محور آسودگي
در ژوئيه 2022 ميلادي زماني که تهاجم روسيه عليه اوکراين در جريان بود و مسکو با کمبود تسليحات مواجه شد «جيک ساليوان» مشاور امنيت ملي ايالات متحده موضوع مهمي را مطرح کرد: ايران در حال ارائه يا آماده شدن براي ارسال پهپادها به روسيه بود. تهران اين اتهام را رد کرد. ايران و روسيه در حال حاضر هر دو از سوي اکثر قدرتهاي بزرگ جهان تحت فشار قرار گرفتهاند و بنابراين به کمک نياز دارند. روابط کنوني ايران و روسيه هنوز دقيقا گرم نيست. اين رابطه بيشتر شبيه يک شراکت تجاري است تا يک دوستي واقعي. با اين وجود، به رغم آن که هنوز فاصله زيادي تا ايجاد اتحاد رسمي بين ايران و روسيه وجود دارد همکاري دو کشور با يکديگر ميتواند بسيار موثر باشد. دو کشور در تقسيم بندي جنبههاي مختلف روابط خود مهارت پيدا کردهاند تا اطمينان حاصل کنند که ميتوانند هر زمان که مناسب است با يکديگر شراکت داشته باشند. روابط دو کشور در حوزههاي اقتصادي، سياسي و نظامي است. ايران و روسيه هر دو دريافتهاند که طرف مقابل چيزهاي زيادي براي ارائه دارند. روسيه و ايران به رغم تفاوتهاي ايدئولوژيک هر دو دشمن مشترکي به نام ايالات متحده دارند و همين موضوع به آنان انگيزهاي براي همکاري ميبخشيد. با فروپاشي اتحاد جماهير شوروي روابط ايران و روسيه تعميق يافت. در سال 1995 ميلادي روسيه موافقت کرد که راکتور آب سبک نيروگاه هستهاي ايران در بوشهر را تامين کند. دو دولت همچنين روابط نظامي خود را تقويت کردند و تا سال 2000 ميلادي ايران سومين بازار بزرگ تسليحات روسي بود. روسيه در سال 2007 ميلادي وعده داد سامانه دفاع موشکي اس -003 را به تهران بفروشد. روابط تجاري، سياسي، مبادلات در سطح بالا و همکاريهاي امنيتي بين دو کشور به ويژه پس از الحاق کريمه توسط روسيه در سال 2014 ميلادي در حال افزايش بودند. با اين وجود، دو کشور کماکان شرکاي محتاط يکديگر باقي ماندند. ايران باور داشت که روسيه در تحويل تجهيزات نيروگاه بوشهر و تحويل سامانه اس -300 اين کار را با تعويق انجام داده است. بااين حال طي چند سال اخير دو کشور روابط اقتصادي خود را تعميق بخشيدند. براي مثال، طي ده ماه نخست سال 2022 ميلادي صادرات روسيه به ايران 27 درصد و واردات روسيه از ايران ده درصد افزايش يافته است. دو کشور حذف دلار از تجارت دوجانبه شان را آغاز کردند و يادداشت تفاهمي را امضا نمودند مبني بر آن که روسيه 40 ميليارد دلار در پروژههاي گازي ايران سرمايه گذاري خواهد کرد که 6.5 ميليارد دلار آن پيشتر تا ماه نوامبر منعقد شده بود. روابط نظامي ايران و روسيه نيز اهميت ويژهاي يافته است.
دشمن دشمن من
مشارکت جديد و فشردهتر ايران و روسيه هنوز محصول شرايط است. بسيار بعيد به نظر ميرسد که اگر جنگ اوکراين رخ نداده بود مسکو تمايلي براي نزديک شدن به ايران به ويژه از نظر تسليحاتي از خود نشان ميداد. در هر صورت بعيد به نظر ميرسد که شرايط مشارکت دو کشور از بين برود. جنگ روسيه در اوکراين قرار است ادامه يابد. همچنين، دو کشور چيزهاي زيادي براي عرضه به يکديگر دارند. براي مثال، ايران ميتواند نحوه دور زدن تحريمها را به روسيه بيان کند. ايران ميتواند معاملات تسليحاتي با روسيه داشته باشد. همچنين روسيه از حق راي در شوراي امنيت سازمان ملل متحد برخوردار است که ميتواند براي ايران در صورتي که بار ديگر بحران هستهاي ايران در آن شورا مطرح شود کمک کننده باشد. براي ايران چرخش به سوي مسکو آسان نبوده است. تهران مدتها در عرصه رويکرد «نگاه به شرق» از جمله به روسيه ترديد داشت و به دنبال شکست توافق هستهاي افکار عمومي و جناحهاي سياسي ايران به دو اردوگاه تقسيم شدند. برخي از ايرانيان از ايجاد روابط با روسيه حمايت کردند در حالي که برخي ديگر به مخالفت با آن ادامه دادند. با اين وجود، اکنون اصولگرايان که عموما خواهان بهبود روابط با مسکو هستند در راس کار قرار دارند. البته اين بدان معنا نيست که مشارکت ايران و روسيه روان خواهد بود. هنوز اختلافات زيادي وجود دارد که روابط دو کشور را پيچيده ميسازد. روسيه بايد روابط خود با ايران و روابط گرم اش با اسرائيل و همچنين روابط خود را با رقباي عرب حوزه خليج فارس تهران متوازن و متعادل سازد. همچنين، ايران و روسيه در زمينههايي مانند بخش انرژي به رقابت ادامه خواهند داد. براي مثال، پس از تشديد تحريمهاي غرب بر روسيه مسکو نفت خود را به چين انتقال داد و فروش نفت ايران کاهش يافت. تهران مجبور شد در واکنش به اين وضعيت قيمت فروش نفت خود را کاهش دهد. با اين وجود، دو کشور سابقه عملگرا بودن در روابط خود را دارند و در جايي که ميتوانند با يکديگر همکاري ميکنند در حالي که زمينههاي بروز اختلاف را ناديده ميگيرند. روسيه و ايران ميدانند چگونه به روشهايي همکاري کنند که در ساليان آينده براي شان مفيد باشد.
