چالش همسایگان شمالی ایران
سیاست سنتی روسیه در سالهای گذشته در مورد مناقشه قرهباغ این بوده که از آتشبس نسبی بین طرفین حمایت کند و از تشدید درگیری گسترده جلوگیری کند، اما در جنگ دوم قرهباغ چنین اتفاقی نیفتاد و ما شاهد نوع دیگری از بازیگری از سمت مسکو بودیم. این موضوع دو علت اصلی دارد که به طرحها و برنامههای کلانی برمیگردد که روسیه در حوزه سیاست خارجی خودش دنبال میکند؛ به ویژه طرح اتحادیه اقتصادی اوراسیا و اتفاقی که در فضای آن برای روسها در سال ۲۰۱۴ با بحران اوکراین افتاد. روسیه به این نتیجه رسید که اگر بخواهد یک اتحادیه قدرتمند شکل دهد بدون اوکراین امکانپذیر نیست و قرار بود از ابتدای ۲۰۱۵ اتحادیه اقتصادی اوراسیا شکل گیرد، اما تحولات اوکراین، این کشور را از دایره عضویت این اتحادیه خارج کرد. برای روسها این یک طرح بزرگ بود و خیلی اهمیت داشت که همچنان بتوانند به یک اتحادیه قدرتمند تبدیل شوند و در این بین شاید مهمترین اقتصادی که در منطقه وجود داشت متعلق به جمهوری آذربایجان بود که همیشه به دلیل مناقشه قرهباغ و به این بهانه که ارمنستان عضو این اتحادیه است، از عضویت در آن امتناع میورزید. عامل دوم و تاثیرگذاری که در تغییر سیاست سنتی روسیه تاثیرگذار بود، تحولات داخلی ارمنستان در ۲۰۱۸ بود که با جابهجایی نخبگان حاکم، روسها تردید کردند که نخبگان جدید از سوی غرب حمایت میشوند و ارمنستان را به سمت و سوی دیگری خواهند برد، البته نکتهای که وجود دارد این است که چیزی که در جنگ دوم قرهباغ اتفاق افتاد تفاوتی با طرحی که روسها قبلا ارائه داده بودند نداشت و در آنجا نیز روسها خواهان این بودند که اول پنج منطقه و بعد هر هفت منطقه در محیط پیرامونی قرهباغ به مرور زمان به جمهوری آذربایجان برگردد و این تبادل کریدوری اتفاق افتاد. بنابراین مجموعه این حوادث باعث شد که روسها واکنش جدی در جریان جنگ دوم نشان ندهند تا در نقطهای که حس کردند باید وارد عمل شوند جنگ اوکراین در ماههای گذشته، این برآورد را در بین روسها شکل داد که احتمالا در آینده خطوط مواصلاتی و ترانزیتی با غرب دچار تحریمهای بیشتری خواهد شد و باعث شد که روسها تجدیدنظر جدی درمورد مساله کریدور داشته باشند. برداشت اولیهای که باکو و آنکارا داشتند این بود که باید یک کریدور به عرض هفت تا یازده کیلومتر از جنوب ارمنستان بگذرد، جمهوری آذربایجان را به نخجوان متصل کند و درنتیجه خط مواصلاتی ترکیه ادامه پیدا کند؛ اما روسها همیشه در برابر این واکنش نشان دادند و همچنان قرائتی که روسها از آنچه باید بهنام کریدور ایجاد شود، دارند با قرائت آذربایجان و ترکیه متفاوت است. باکو و آنکارا خواهان این هستند که حاکمیت کنترل این کریدور هم دست خودشان باشد و بر اراضی ارمنستان حکمرانی کنند این در حالی است که روسها چنین چیزی را نمیپذیرند و با وجود خواست ایجاد کریدور، تاکید میکنند که اعلام حاکمیت از آنِ ارمنستان است و مدیریت و کنترل باید در دست روسیه باشد.
