تکمیل پازل مهم کریدور شمال – جنوب
آرمان ملی : با روی کار آمدن دولت سیزدهم توسعه دیپلماسی اقتصادی با کشورهای همسایه یکی از مهمترین مسائل سیاست خارجی کشور شد و رفت و آمدهای دیپلماتیک و سفرهای رئیسجمهور به کشورهای همسایه نشان دهنده عزم دولت برای به نتیجه رساندن این اتفاق است. کریدور شمال - جنوب مهمترین موقعیت استراتژیک و ژئوپلیتیکی است که تکمیل پازل آن میتواند راه گذرهای بینالمللی چهارراه ترانزیتی منطقه باشد در این میان وجود برخی مشکلات زیرساختی از جمله تکمیل نبودن خط آهن رشت - آستارا موجب شده تا از این مسیر ترانزیتی بهره کافی برده نشود لذا تکمیل خط آهن 162 کیلومتری رشت - آستارا، راهگذر ریلی شمال - جنوب را کامل میکند و باعث کاهش زمان و هزینه ارسال کالا میشود به همین جهت است که تکمیل این خط آهن آنقدر مهم است که یکی از موضوعات مطرح شده در دیدار رهبر معظم انقلاب با رئیسجمهور روسیه بود که در حال حاضر در حال تکمیل است.
اهمیت کریدور شمال- جنوب
کریدور بینالمللی حمل و نقل شمال- جنوب (INSTC) یک پروژه حمل و نقل چندمنظوره به طول ۷۲۰۰ کیلومتر برای جابهجایی بار بین هند، ایران، افغانستان، ارمنستان، روسیه، بلاروس، بلغارستان، قزاقستان، قرقیزستان، عمان، سوریه، تاجیکستان، ترکیه، و اوکراین است. در واقع، این پروژه اتصال استراتژیک مهم در آسیای مرکزی و اروپا محقق میکند که توسط روسیه، هند و ایران در سپتامبر ۲۰۰۰ در سن پترزبورگ اعلام شد. این قرارداد در ۱۶ می۲۰۰۲ امضا و اکنون همه طرفها به ویژه هند، ایران و روسیه در تلاش برای راهاندازی آن هستند. کریدور شمال- جنوب، زمان و هزینه تحویل کالا را در مقایسه با کانال سوئز بیش از ۴۰ درصد کاهش خواهد داد. تجارت از طریق INSTC با کاهش زمان ترانزیت و هزینه حمل و نقل در مقایسه با مسیر موجود از طریق کانال سوئز، برای صادرکنندگان و واردکنندگان در هند و روسیه مفید خواهد بود چون زمان حمل و نقل را از ۴۰ روز فعلی به ۲۵- ۲۸ روز کاهش میدهد. اهداف اصلی این پروژه احیای مسیرهای حمل و نقل باستانی و اتصال اقیانوس هند به خلیج فارس و دریای خزر است. این مسیر کوتاهتری بین روسیه و هند از طریق ایران و کشورهای آسیای مرکزی است. البته، امکان
استفاده بنگلادش از INSTC وجود دارد. بنگلادش کشور همسایه هند، از همین روی بنادر بنگلادش را میتوان از طریق بندر بمبئی - چنای و بندر چابهار ایران با این پروژه متصل کرد، همچنین در حال حاضر روسیه و هند تاکید بسیاری بر راهاندازی این کریدور از طریق ایران دارند و به نوعی هر دو کشور نیازمند موقعیت ژئواکونومیکی ایران هستند. مسکو که از تحریمهای غرب رنج میبرد به دنبال گسترش مبالات خود با کشورهای جنوب آسیاست که این کریدور امکان آن را فراهم میکند. از سوی دیگر، دهلی برای تامین امنیت انرژی و دسترسی به آسیای میانه بهترین گزینه را در کریدور شمال- جنوب میبیند. از سوی دیگر هند و روسیه متعهد به گسترش تجارت دوجانبه هستند و به دنبال افزایش این حجم تجارت سالانه به ۳۰ میلیارد دلار تا سال ۲۰۲۵ هستند. دو کشور همچنین در حال کار بر روی توافق بلندمدت برای واردات بلندمدت نفت خام از منطقه خاوردور روسیه هستند. بنابراین این کریدور و موقعیت سرزمینی ایران برای تحقق این اهداف بسیار مهم است.
پکن دنبال مسیرهای جایگزین
در این میان چین بهعنوان دومین اقتصاد جهان به دنبال گسترش مبادلات خود با اروپاست تا بازارهای این قاره را به رقبا واگذار نکند اما پس از آغاز جنگ اوکراین، کریدور شمالی که محمولههای چین را از طریق روسیه وبلاروس به اروپا منتق میکرد با چالش جدی مواجه شده است از همین روی پکن به دنبال مسیرهای جایگزین مانند کریدور میانی و همچنین ایران است همچنین چین به دنبال استفاده از مسیر جایگزین یا مکمل برای کریدور میانی از طریق خاک ایران است از همین روی شاهد راهاندازی قطار چین- قزافستان- ایران- ترکیه در هفتههای اخیر بودیم. با در نظر گرفت این موضوع، پکن در راستای افزایش همکاریهای خود با تهران و مقابله با رقیب سنتی خود در پی افزایش همکاریهای ترانزیتی با ایران است. همچنین جنگ اوکراین باعث تغییرات ژئوپلیتیکی در جهان و به ویژه آسیا شده است که نتیجه آن را میتوان در رقابت کریدورها مشاهده کرد. در این میان ایران به دلیل موقعیت سرزمینی خود از اهمیت بالایی برای قدرتهای اقتصادی نوظهور بزرگ مانند چین، روسیه و هند دارد که شاید مهمترین جنبه آن راهاندازی کریدور شمال- جنوب باشد. تبادلات ایران و روسیه تاکنون در چهارچوب واردات یا
صادرات کالا بود اما با توافقهای دوجانبه و چندجانبه، از این پس کالاهای روسیه از طریق ایران ترانزیت میشود. در سال اول این برنامه 10میلیون تن بار روسیه از مسیر ایران به هند یا از هند به روسیه جابهجا میشود.
