تاریخ ضمانت اجرا در توافقات بینالمللی
بعد از خروج ترامپ از برجام، آن هم توافقي که در شوراي امنيت سازمان ملل مورد بررسي قرار گرفته بود و به موجب يک قطعنامه بينالمللي 6 قطعنامه شوراي امنيت عليه ايران را کنار گذاشت، مساله ضمانت اجراي توافق وين در صورت بازگشت آمريکا به برجام در رسانهها مطرح گرديد. بحثهاي زيادي از جنبه حقوقي داخلي و بينالمللي در اين ارتباط مطرح شد اما واقعيت آن است که توافقهاي بينالمللي از منظر حقوق بينالملل هيچگونه تضميني ندارند. در اين معنا که حقوق بينالملل به هيچ وجه از اين قدرت برخوردار نيست که قوانين داخلي کشورها را کنار بگذارد و توافقهاي بينالمللي را تضمين کند. واقعيت آن است که اگر به سير توافقات بينالمللي نگاهي بيندازيم، در حقوق بينالمللي هيچ تضميني در ارتباط با قراردادهاي بينالمللي وجود ندارد و اين مورد مربوط به توافق وين و برجام هم نيست. بسياري از توافقات بينالمللي و حتي توافقهاي دوجانبه در تاريخ وجود دارد که به صورت يک طرفه از آن خارج شدهاند. تضمين هر توافق بينالمللياي در اراده دو طرف نهفته است. هر زمان دو طرف يک توافق بينالمللي بر اجراي توافق تاکيد داشته باشند، آن توافق ادامه پيدا ميکند و هر زماني اين اداره وجود نداشته باشد، توافق متوقف ميشود. مطالعات در اين زمينه نشان ميدهد که دهها توافق بينالمللي تاکنون نقض شده است و اين نقض تعهد فقط در برجام روي نداده است. براي نمونه توافق الجزاير در بين ايران و عراق حکمفرما بود اما صدام به صورت يکجانبه از اين توافق خارج شد و جنگ تحميلي 8 ساله ناشي از اين تصميم بود. جالب اينکه اين توافق به صورت رسمي به تصويب مجالس ايران و عراق هم رسيده بود. همچنين توافق مودت که بين ايران و آمريکا در سال 1355 به تصوب رسيده بود، در سال1398 بعد از اينکه ديوان لاهه با توسل به آن آمريکا را محکوم کرد، ايالات متحده از آن خارج شد. آمريکا توافق موشکهاي ميان برد را با روسها انعقاد کرده بود و کنگره آمريکا و مجلس روسيه نيز بر آن مهر تاييد زده بودند اما با دستور ترامپ اين توافق لغو شد. در دوره بوش پسر نيز توافق مربوط به موشکهاي کوتاه برد به صورت يک طرفه توسط آمريکا لغو شد. چنين نقض تعهداتي در حقوق بينالملل وجود دارد اما مهم اين است که به گونهاي توافق صورت گيرد که دو طرف به خود اجازه ندهند که توافق را زير پا بگذارند و يا اينکه در متن توافق آمده باشد که اگر يک طرف از توافق خارج شد، چه ميزان بايد خسارت بپردازد ويا طرف مقابل در برابر آن چه اقداماتي ميتواند انجام دهد. از موارد ذکر شده ميتوان اينگونه برداشت کرد که تضمين کنگره در ارتباط با برجام آش دهان سوزي نيست زيرا توافقاتي که ترامپ و بوش پسر از آن خارج شدند توسط کنگره به تصويب رسيده بود. لذا هيچ توافقي تا ابد ادامه نخواهد يافت مگر اينکه دو طرف ادامه آن را بخواهند.
