تکرار تجربه ناموفق مبادلات ریالی این بار با تزارهای تحریم شده
آرمان ملی: رئیس کل بانک مرکزی اخیرا پس از سفری که به روسیه داشت از توافقات جدیدی برای انجام مبادلات تجاری از طریق ارزهای ملی خبر داده است. در واقع صالح آبادی در حالی از این توافق به عنوان راهکاری برای کاهش نفوذ دلار بر اقتصاد جهانی یاد کرده که در دولت گذشته و اوج تحریمها نیز بانک مرکزی قصد داشت تا از این روش برای دور زدن تحریمها استفاده کند اما کاهش ارزش پول و افت صادرات ایران و نگرانی از صادرات ریالی باعث شده تا اجرای این سیاست با شکست مواجه شود. حالا در حالی مجددا متولی پولی و مالی از اجرای این سیاست خبر میدهد که اگرچه شرایط روسیه تغییر کرده و این کشور عملا پس از درگیری تمایلی زیادی دارد تا تجارت با روبل را جایگزین کند اما کارشناسان معتقدند اجرای این سیاست تبعاتی را برای اقتصاد ایران رقم خواهد زد که مهمترین آن صادرات ریالی است اگرچه برای ایران نیز مجاب کردن خریداران نفت ایران برای تسویه ریالی آن هم در شرایط سخت نقل و انتقالات غیرمحتمل خواهد بود.
تلاش روسها برای تقویت روبل
تبادلات با ارزهای ملی؛ موضوعی که حداقل روسیه بعد از مناقشات خود با اوکراین، آن را به عناوین مختلف در دستور کار قرار داده و به همه دنیا اعلام کرده که اگر قرار است کالایی از او بخرند و او هم متناسب با راهبردهای سیاسی خود، کالایی به آنها بفروشد، باید حتما پرداختی طرف مقابل به روبل باشد. حالا حتی روسیه در فروش گندم خود به عنوان یکی از تولیدکنندگان مطرح و صاحب نام دنیا هم، موضوع تسویه مبلغ فروش گندم خود به روبل را به کشورهایی که دوست میخواند، به عنوان یک راهبرد جدید اعلام کرده و از دنیا خواسته است که اگر قرار است این کالای استراتژیکش را خریداری کنند، باید پول آن را به روبل بپردازند. موضوعی که روسها قصد دارند از آن برای تقویت ارزش روبل استفاده کنند. درست برعکس راهبردی که بانک مرکزی ایران در سنوات گذشته به خصوص در اوج تحریمها لحاظ کرده است؛ هر چند که موقعیت تجاری روسیه با ایران در شرایط یکسانی نیست تجربه سال 97 و اوج تحریمهای ترامپ نشان داده پول ملی ایران در سایه سیاستهای اشتباه بانک مرکزی با افت مواجه شده و این در حالیست که صادرات ایران نیز به عنتوان اتفاقی نادر در آن زمان کاهش 35 درصدی را تجربه کرد. حالا
علی صالح آبادی، رئیس کل بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران در سفری که در اخیرا به مسکو داشته از عزم جدی ایران و روسیه برای استفاده از ارزهایی غیر از دلار و یورو در مبادلات اقتصادی بین دو کشور خبر داده؛ سیاستی که صالح آبادی آن را یکی از محورهای مهم رایزنی با مقامات بلندپایه اقتصادی روسیه دانسته و به زودی شاهد اجرایی شدن آن خواهیم بود. او حتی به استفاده از پیام رسانهای بومی به جای سوئیفت هم اشاره کرده و گفته که هم اکنون ایران برای جایگزینی سوئیفت، از سامانههای پیامرسان بین بانکی بومی استفاده میکند و روسیه نیز پیامرسانهای بومی خود را دارد که میتواند مبنایی برای همکاری بانکی بین دو کشور باشد.
پای صادرات ریالی باز میشود
اما در مقابل این توافق و اثرات آن بر اقتصاد کشور غلامرضا پناهی، معاون ارزی سابق بانک مرکزی معتقد است که اجرای این سیاست میتواند پای صادرات ریالی را به اقتصاد ایران باز کند که این موضوعی است که همواره مورد مخالفت بانک مرکزی قرار داشته است. او در این باره میگوید: روسیه درخواست انجام تبادل مبتنی بر روبل را به ازای قراردادهای گازی که قبل از آغاز جنگ منعقد کرده بود، ارائه کرده است. این قراردادها همگی رسمی و شفاف بوده و شرایط و موضوع پرداخت بهطور دقیق مشخص است و پرداختها از کانالهای بانکی صورت میگیرد. به گفته پناهی اگر تحریمها علیه روسیه تداوم یابد و این کشور ناچار شود از روشهای غیررسمی و پوششی برای انجام تجارت و تسویه مالی آن استفاده کند، دیگر قادر نخواهد بود کشورهای دیگر را به استفاده از روبل مجاب کند. وی اظهار داشت: درخصوص ایران که تسویه مالی بخش بزرگی از صادرات نفت و گاز آن به روشهای پوششی و از کانال صرافیها و تراستیها انجام میشود، مجاب کردن خریداران نفت و گاز به پرداخت ریال نمیتواند آسان باشد. به علاوه، سایر محدودیتهای مورد اشاره در مقاله نظیر نرخ تورم بالا، نرخ سود حقیقی منفی، بیثباتی
بازار ارز، فاصله زیاد استانداردهای بانکی کشور با استانداردهای بینالمللی، محدود بودن خریداران نفت و گاز ایران و تعدد صادرکنندگان کالا به کشور ما و همچنین عدم مبادله ریال در بازارهای مالی بینالمللی، موجب میشود تا فروش نفت و گاز ایران مبتنی بر ریال سیاست موفقی نباشد. معاون ارزی سابق بانک مرکزی گفت: تسری این سیاست به حوزه صادرات غیرنفتی نیز به هیچ عنوان توصیه نمیشود؛ چون به معنای صدور مجوز قانونی برای صادرات ریالی است که بانک مرکزی همواره مخالف آن بوده است.
سیاستی تنها در حد یک خبر
در واقع در اواخر سال 96 زمزمههایی شنیده میشد که ایران قصد دارد با استفاده از انجام مبادلات بر مبنای ارزهای ملی تبعات تحریمها را به حداقل کاهش دهد. در این رابطه یکی از پروژههایی که همواره بسیاری از کارشناسان مالی برای دورزدن تحریمها مطرح میکردند، شکلدهی یک شبکه مالی به موازات سوئیفت و مبتنی بر ارزهای ملی بین دو کشور بود که بر اساس آن بتوان به دور از فضای تحریمی و ردیابیهای معمولی که از طریق سوئیفت برای تحت فشار قرار دادن ایران در تبادلات مالی با دنیا صورت میگیرد، زمینه را برای شکلدهی کلونیهای مالی داخلی با دنیا فراهم آورد. روسیه هم یکی از کشورهایی بود که به سرعت به عنوان کشور هدف برای اجرای این سیاست در نظر گرفته شد این سیاست در دولت دوازدهم نیز به اجرا گذاشته شد و حتی ولی ا... سیف در سفری که به مسکو داشت. از اتصال شبکه بانکی شتاب ایران و سامانه میر روسیه خبر داد و از مذاکراتی صحبت به میان آورد که با بانک مرکزی روسیه پیرامون اتصال سوئیچ کارتهای بانکی دو کشور یعنی سامانه شتاب ایران و سامانه میر روسیه شکل گرفته بود تا بر مبنای آن بتوان از خدمات کارتهای دو کشور و حتی دستگاههای خودپرداز و
پایانههای فروش بر مبنای ارز ملی طرفین بهرهمند شد. رویایی که هیچ گاه به حقیقت نزدیک نشد؛ در حالی که رئیس کل وقت بانک مرکزی تنها یک ماه زمان خواسته بود که بتواند این سامانه را برقرار کرده و زیرساختهای فنی آن را فراهم کند؛ اما اکنون ماهها از آن صحبت گذشته و دو رئیس کل در بانک مرکزی جابه جا شدهاند و این سیاست تنها در حد یک مصاحبه و خبر باقی ماند.
