قفل بودجه بر دروازه ترانزیت
اهميت کريدور شمال جنوب از چه جهت است؟
کريدور حمل و نقل بينالمللي شمال- جنوب ظرفيت ايجاد چارچوبي براي يک شبکه ارتباطي پرقدرت از اقيانوس هند تا کشورهاي بالتيک و اسکانديناوي را دارد و موقعيت جغرافيايي به ايران اجازه ميدهد نقش چهارراه اين مسير و طرح يکجاده- يککمربندچين را داشته باشد. در دورهاي که همه تمرکزها به ابرپروژه يک جاده يک کمربند که شرق را به غرب وصل ميکند، معطوف بود اما به دليل کمتوجهي همکاري گستردهتر با شرق ناديده گرفته شد و اين تعلل موجب شد تا بخش مهمي از ظرفيت ايران در پروژه بزرگ اقتصادي يک جاده يک کمربند نصيب ديگر کشورها شود و در عمل پاکستان مرکز اقدامات زيرساختي چين شد و ايران نتوانست از موقعيت سوقالجيشي خود براي اتصال شرق به غرب به اندازه کافي بهرهبرداري کند اما مدتي است تمرکز بر احياي مسير اقتصادي شمال- جنوب بيشتر شده و مسيري که ميتواند منافع اقتصادي فراواني را براي ايران بههمراه داشته باشد و موجب تحکيم پيوندهاي کشورهاي منطقه هم شود دوباره احيا شده است. در سال 2002 (1379) ايران، روسيه و هند قراردادي را براي ايجاد کريدور حمل و نقل بينالمللي شمال جنوب (INSTC) امضا کردند و سپس علاوه بر سه کشور فوق، کشورجمهوري آذربايجان نيز در اين مسيرنقش مستقيم دارد و در واقع قرار شد مسير ريلي از سه کشور ايران، روسيه و جمهوري آذربايجان عبور کند البته تنشهاي سال گذشته باکو و ايروان موجب شد تا دو مسير جايگزين آبي و خاکي براي مقابله با تنشها در دستور کار قرار گيرد که يکي از مهمترين مسيرها، کريدور را از طريق بندرهاي ايراني درياي خزر به صورت مستقيم با روسيه ارتباط ميدهد و طي شدن مراحل عضويت ايران در سازمان همکاري شانگهاي، گام مهمي براي ورود پرقدرت ايران در سه ابتکار يک جاده- يک کمربند، همگرايي اورآسيايي و کريدور شمال- جنوب به شمار ميرود. با اينحال کشورهاي ديگر همچون ترکيه، ارمنستان، قزاقستان، قرقيزستان، بلاروس، تاجيکستان و حتي عمان، سوريه، اوکراين و بلغارستان نيز خواستار همکاري با اين گذرگاه مهم شدند و در کل انتهاي جنوبي اين مسير به هندوستان و انتهاي شمالي آن به روسيه ختم ميشود و بخش اعظم مسير خشکي مياني آن در ايران قرار دارد و از طرف ديگر روسيه به راحتي از طريق مسيرهاي ريلي خود، اين گذرگاه را به بازارهاي اروپايي متصل ميکند که اين طرح اتصال روسيه و آسياي ميانه به هند را هم ممکن ميسازد.
بودجه عجيب امسال وزارت راه و نارضايتي آقاي وزير
بودجه امسال وزارت راهوشهرسازي حدود 20 هزار ميليارد تومان تعيين شده است و براي وزارت راه و شهرسازي 20 هزار و ششصد ميليارد و 876 ميليون و 300 هزار تومان بودجه در نظر گرفته شده است که اين بودجه در قالب 22 برنامه مختلف در حوزههاي مختلفي از جمله توسعه حمل و نقل ريلي، توسعه زيرساخت حمل و نقل جادهاي، توسعه حمل و نقل هوايي، حمل و نقل شهري و روستايي، توسعه خدمات و زيرساخت هواشناسي، حمايت از توليد مسکن و... در نظر گرفته شده است که به عنوان مثال براي برنامه توسعه حمل و نقل ريلي 5 هزار و 892 ميليارد و 143 ميليون تومان براي توسعه زيرساخت حمل و نقل جادهاي، 8 هزار و 732 ميليارد و 568 ميليون و 500 هزار تومان براي توسعه حمل و نقل هوايي، 242 ميليارد و 628 ميليون تومان براي ترميم، براي ترميم بهسازي و ايمن سازي راهها دو هزار و 420 ميليارد و 22 ميليون و 600 هزار تومان براي حمايت از توليد مسکن 170 ميليارد و 790 ميليون تومان و براي حمل و نقل شهري و روستايي 240 ميليارد و 197 ميليون تومان در نظر گرفته شده است البته اين لايحه در اسفند ماه پارسال مورد تاييد قرار گرفت اما رستم قاسمي وزير راه و شهرسازي دو بار زبان به انتقاد گشود و وزير راه معتقد است که اين بودجه معادل هزينه نگهداري تنها يک آزادراه در کشور است البته اين لايحه در اسفند ماه پارسال مورد تاييد قرار گرفت، اما رستم قاسمي گويا از اين اعداد و ارقام اصلا راضي نيست و تاکنون دو بار زبان به انتقاد گشود. اولين بار در اواخر سال گذشته بود که رستم قاسمي با انتقاد به بودجه وزارتخانه گفت: اين بودجه معادل هزينه نگهداري تنها يک آزادراه در کشور است و نميتوان با اين بودجه تحول ايجاد کرد و بايد روشهاي ديگري جايگزين شود همچنين وزير در روزهاي اخير نيز براي دومين بار انتقاد خود را اين بار شديدتر متوجه بودجه کرد و با اشاره به اهميت تکميل کريدور شمال - جنوب و راهآهن رشت - آستارا گفت: راهآهن 160 کيلومتري رشت - آستارا بايد بيش از پيش مورد توجه قرار گيرد حتي من در جمع مديران و مسئولان اين وزارتخانه بارها گفتهام که اگر ساختمان وزارت راه و شهرسازي را هم بفروشيم بايد خرج اين مسير کنيم اين در حالي است که بودجه راه و شهرسازي در يکسال هم کفاف تکميل آن را نميدهد.
بايد بر روي حوزه صادراتي روسها متمرکز شويم
ميلاد ترابيفر کارشناس اقتصادي در مورد کريدور شمال ـ جنوب گفت: کريدور شمال ـ جنوب که دائما در خصوص آن صحبت ميشود، کريدوري است که از هند آغاز و از مسير ايران به روسيه و سپس اروپا ميرود که اين مسير يکي از 9 کريدور شمالي ـ جنوبي شناخته شده حوزه ايران است همچنين راهاندازي کريدور دشواريهاي زيادي دارد از جمله اينکه ميزان مبادلات تجاري هند و روسيه، آنچنان بالا نيست در نتيجه انگيزه براي سرمايهگذاري در اين حوزه در سطح پاييني قرار دارد و نکته ديگر در کريدور شمال ـ جنوب اين است که با توجه به رفتاري که روسها در مورد اوکراين از خود نشان دادند، به نظر ميرسد که بايد دست به عصاتر نسبت به ايجاد زيرساخت حمل و نقل کريدور شمال ـ جنوب اقدام کرد. او افزود: با توجه به مواردي از جمله تخاصم رژيم باکو و برخي مشکلات ديگر که با ترکمنستان وجود دارد، به نظر ميرسد توسعه بنادر در درياي خزر براي ايجاد يک کريدور مرتبط با روسيه بسيار متناسبتر و کاراتر خواهد بود، در نتيجه ما بايد بر روي حوزه صادراتي روسها و آن هم بيشتر در حوزه دريايي متمرکز شويم. ترابيفر بيان کرد: دو کريدور جنوب به غرب داريم که يک مسير از هند، ايران و ترکيه به اروپا ميرسد و در صورت ورود ما به توسعه عراق و سوريه از اين کشورها خواهد گذشت و مسير دوم، اتصال راه ابريشم چيني و اتصال آن به کريدور ريلي (ITI) است که از غرب چين آغاز و با عبور از پاکستان و ايران از طريق مسير ريلي به استانبول ميرسد و مبادلات تجاري بين هند و اروپا حدود 130 ميليارد دلار است و بيشتر اين مبادلات مربوط به دو قطب ماشينآلات و دارو است و ايران به صورت بالقوه ميتواند بازيگري بسيار خوبي در اين حوزه داشته باشد اما مشکلات سياسي از سوي هند و اروپا وجود دارد که به اين دليل حاضر به همکاري نيستند در نتيجه بايد اهرمهايي در اين زمينه فعال شود. يکي از مهمترين اين اهرمها مساله چين است. وقتي رقباي چين مشاهده کنند که يک کريدور چيني از مسير ايران عبور ميکند، خود به خود نسبت به مشارکت در کريدور جنوب ـ غرب ترغيب خواهند شد. اين کارشناس اقتصادي معتقد است: کريدور هند به اروپا بهشدت براي ما منفعت دارد اما دچار مشکلات سياسي است که راهکار آن را نه در اين پرونده بلکه در پرونده چين بايد جستوجو کرد. در نتيجه شايد منافع اقتضا کند که ابتدا از سمت چيني موضوع را پيگيري کنيم تا بحث تحريک منافع براي اروپا و هند وجود داشته باشد، بنابراين به نظر ميرسد بايد يکسري منافع تعريف شود تا هند و اروپا نسبت به سرمايهگذاري در کريدور جنوب به غرب مشارکت کنند. ترابي فر ادامه داد: در پي اتفاقات پيش آمده فرصتهاي ژئوپليتيکي بسيار قوي براي ما ايجاد شده است. به خصوص به اين دليل که روسيه در بنبست قرار گرفت و نياز دارد تا امتيازاتي در اختيار بگيرند تا با رقباي خود از جمله چين به تعادل برسند از جمله پروندههايي که ميتواند براي روسيه و در مقابل چين يا اروپا يک توازن به وجود بياورد، دسترسي به آبهاي خليج فارس يا درياي عمان از طريق ايران است که در نتيجه اين مساله را ميتوانيم به صورت يک پرونده سياسي نيز در نظر بگيريم.
