خطر «سکته گرمايي» در تابستان را جدي بگيريد
گرما در روزهاي اخير در کشورمان افزايشيافته و بنا بر پيشبينيها اين ميزان دما طي نيمه دوم تير تا مرداد نواحي مختلف ايران را تحتتاثير قرار ميدهد. بروز گرما درست مانند آلودگي هوا براي افراد بهويژه گروههاي سني حساس و مبتلا به عوارض قلبي و کودکان خطرناک است. بارزترين خطر امواج گرما براي سلامت عمومي خطر گرمازدگي است، بهويژه براي کسانيکه در محيط باز کار ميکنند مانند کشاورزان و کارگران ساختماني؛ اما اين تنها خطر امواج گرما براي سلامت عمومي نيست. گرمازدگي يک بيماري تهديدکننده است که ممکن است حتي منجر به مرگ افراد شود. دکتر سيدمحسن افخمي، پزشک عمومي و متخصص بيماريهاي داخلي درباره علل و عوارض گرمازدگي نکاتي را بيان کردند.
علت گرمازدگي
دکتر افخمي در مورد علل گرمازدگي ميگويد: «بدن ما در يک محدوده دمايي خاص توانايي بهترين کارکرد و عملکرد را دارد و چنانچه دماي بدن ما از يک حدي کمتر يا بيشتر شود، عملکرد و فرآيندهاي بدن دچار اختلال ميشود. دماي طبيعي بدن 37 درجه است و اگر مقدار اين دما از 37.8 درجه افزايش پيدا کند، ما ميگوييم فرد دچار تب شده است. اگر چنانچه دماي بدن به 40 درجه برسد و مکانيزمهاي بدن نتوانند اين دما را کاهش دهند اتفاقاتي در بدن رخ ميدهد که اصطلاحا به اين اتفاقات گرمازدگي گفته ميشود؛ بنابراين، گرمازدگي زماني ايجاد ميشود که بدن ما توانايي خود در تنظيم دما را از دست ميدهد و نميتواند دماي بدن را در محدوده طبيعي نگه دارد، در اين حالت گرمازدگي اتفاق ميافتد.» اين متخصص ادامه داد: «عوامل محيطي شامل افزايش دماي بدن بهدليل گرماي محيط، کارکردن و ورزش در محيط باز و پررطوبت، کمآبي، فقدان جريان هوا، قرار گرفتن در معرض نور خورشيد، بهويژه در روزهاي گرم بين ساعت 10 صبح تا 4 بعدازظهر، حضور در جمعهاي گرم و شلوغ مثل کنسرت، مهماني، تئاتر و... از جمله عواملي هستند که منجر به گرمازدگي ميشود.»
عوارض
گرمازدگي عوارض و مشکلات متفاوتي در قسمتهاي مختلف بدن بهجا ميگذارد: «بالارفتن دماي بدن، خشکي يا مرطوبشدن پوست، قرمزي يا حالت داغي پوست، از بينرفتن مکانيزمهاي کنترلي و تنظيمي بدن، گرفتگي عضلات، بيحالي و ضعف، اختلالات مربوط به سطح هوشياري، سردرد، بالارفتن ضربان قلب، حالت تهوع و استفراغ و ايجاد علائم توهم، هذيان، کما و حتي مرگ ميتواند در نتيجه گرمازدگي اتفاق بيفتد.» دکتر افخمي تصري کرد: گرمازدگي در يک تقسيمبندي داراي چهار مرحله است: «مرحله اول، غش گرمايي است که فرد بهدليل دماي بالا، ازدستدادن رطوبت، کمشدن آب بدن و افت فشارخون دچار بيهوشي ميشود. در مرحله دوم بدن در پاسخ به بيهوشي و غش گرمايي، مکانيزمهاي تنظيمياش فعال ميشود ولي بهدليل اينکه اين مکانيزمها کافي نيستند فرد نميتواند شرايط را تحمل کند، در نتيجه دچار گُرگرفتگي و گرفتگي عضلات بهخصوص در ناحيه پا ميشود که اصطلاحا به آن گرماگرفتگي يا گُرگرفتگي ميگويند. مرحله سوم، گرمازدگي است که فرد از شدت گرما دچار اختلالات عملکرد اندامها، سردرد، تهوع و استفراغ شديد ميشود. مرحله چهارم، سکتهگرمايي و شديدترين حالت گرمازدگي است و زماني رخ ميدهد که ارگانهاي حياتي بدن دچار افت و اختلال عملکرد، توهم و التهاب مغز، اختلال عملکرد قلب و زيستي ميشود و حتي ممکن است فرد جانش را از دست بدهد.»
علائم
در شرايطي که فرد دچار سکتهگرمايي ميشود، عمدتا برخي علائم خيلي واضح هستند: «افزايش دماي بدن بيش از 40 درجه، سرعت ضربان قلب، تنفسهاي سطحي و کمعمق، داغشدن پوست، سردرد، خستگي، سرگيجه، ضعف عضلاني بهخصوص در ناحيه اندام تحتاني و پاها، تيره و پررنگشدن ادرار، هذيان، گيجي، کما و حتي مرگ ميتواند از علائم سکتهگرمايي باشد.» دکتر افخمي ادامه ميدهد: «سکتهگرمايي با سکته قلبي و مغزي متفاوت است. در سکته قلبي، قلب و در سکتهمغزي، مغز آسيب ميبيند اما در سکتهگرمايي بهدليل گرما، بالارفتن دماي بدن و عدم تواناييهاي بدن در کنترل دما ارگانهاي حياتي مثل قلب و مغز آسيب ميبينند و عملکردشان را از دست ميدهند، در اين حالت ممکن است فرد جانش را از دست بدهد يا آسيبهاي غيرقابلبرگشت در اين ارگانها اتفاق بيفتد؛ به همين دليل توصيه ميکنم گرمازدگي را جدي بگيريد زيرا گرمازدگي درماننشده ميتواند بهسرعت به مغز، قلب، کليهها و ماهيچهها آسيب برساند و منجر به سکته گرمايي شود.»
کودکان در خطرند
هرکسي ممکن است دچار گرمازدگي شود اما برخي افراد بيشتر در معرض خطر هستند: «نوزادان و کودکان بهخصوص کودکان زير 4 سال و افراد مسن بهخصوص افراد بالاي 65 سال بيشتر در معرض گرمازدگي قرار ميگيرند، چون سيستمهاي کنترلکننده بدن در کودکان و افراد مسن ضعيف عمل ميکند و اين شرايط در افراد مسن بهدليل مصرف برخي از داروها مثل داروهاي فشارخون، آرامبخش و... بيشتر اتفاق ميافتد.»
پيشگيري
به گفته اين متخصص بيماري داخلي براي جلوگيري از گرمازدگي لازم است به اين نکات توجه شود: 1- لباسهاي نخي، گشاد و رنگ روشن پوشيده شود. 2- بهمنظور جلوگيري از تابش مستقيم نورخورشيد از وسايلي مثل چتر، عينک، نقاب، ضدآفتاب بهخصوص ضد آفتابهاي داراي حداقل spf15 استفاده شود. 3- آب زياد بنوشيد و توجه کنيد که لزوما آبخنک مانع از گرمازدگي نميشود؛ حتي آبگرم و مناسب با دماي محيط هم مانع از گرمازدگي ميشود زيرا حجم در گردش را تامين ميکند و با تبخير از سطح پوست مقدار زيادي دما از سطح بدن خارج ميشود. 4- سعي کنيد خنک بمانيد و در محيطهاي سربسته و سايه قرار بگيريد. 5- تا حد امکان در خانه بمانيد و سعي کنيد زماني از خانه خارج شويد که آفتاب وجود نداشته باشد. 6- در فصول گرم کمتر کارهاي سنگين انجام دهيد. دکترافخمي توصيه ميکند: «مدتزمان قرارگيري در آفتاب را به حداقل برسانيد و در فصول تابستان بههيچعنوان داخل خودرويي که شيشههايش بالاست و در معرض آفتاب قرار دارد، نمانيد زيرا قرارگرفتن در يک محيط کاملا بسته و بدون تهويه مناسب منجر به گرمازدگي ميشود و ممکن است فرد آسيبهاي خيلي سريع و جدي ببيند.
