در قفقاز جنوبی چه میگذرد؟
يکي از نکات قابل توجه در خصوص تحولات قفقاز جنوبي اين است که روسيه در ارمنستان نيروگاه هستهاي و پايگاه نظامي دارد و تامين امنيت مرزي اين کشور نيز برعهده نيروهاي روسيه است. از سوي ديگر، ترکيه و روسيه نيز همکاريهاي گستردهاي با يکديگر دارند و اين ايفاي نقش ضمن افزايش نفوذ و موقعيت روسيه، در پيشبرد مذاکرات ارمنستان و دولت باکو تعيين کننده خواهد بود. دياسپوراي ارامنه در اروپا، آمريکا و حتي در روسيه چندان مايل نيستند ارمنستان عادي سازي روابط با ترکيه را در دستور کار قرار دهد و خواهان پذيرش مسئوليت نسل کشي ارامنه از سوي ترکيه هستند. پذيرش قتل عام ارامنه در سال 1915 به عنوان نسل کشي از سوي آمريکا در دوره بايدن، اقدامي براي تحت فشار گذاشتن ترکيه بود و اکثر کشورهاي اروپايي نيز اين بار حقوقي را براي اين کشتار قائل شده و مورد پذيرش قرار دادهاند. ترکيه در مذاکرات با ارمنستان به دنبال خنثي سازي و کاهش پيامدهاي اين سياست آمريکا و اروپاست. با توجه به موانع موجود در مسير عادي سازي روابط ارمنستان و ترکيه، دو طرف بايد بدون پيش شرط مذاکرات را جلو ببرند. در غير اين صورت اين گفتوگوها به بنبست خواهد رسيد. برخي کشورها مانند گرجستان با طرحهايي که ميتواند منجر به همکاريهاي منطقهاي با حضور ارمنستان شود مخالفت ميکنند، همان طور که شاهد عدم حضور گرجستان در نشست 3+3 در مسکو بوديم. از سوي ديگر اگر عادي سازي روابط صورت گيرد، ارمنستان ميتواند از امکانات درياي سياه بهره برداري کند. کميتههاي همکاري اکنون کار خود را آغاز کردهاند و مذاکرات متعاقبا به سطوح عاليتر منتقل خواهد شد. البته وزير خارجه ارمنستان ضمن اشاره به دريافت علامتهاي مثبتي براي ازسرگيري گفتوگوها از سمت ترکيه، از وضع پيش شرطهاي جديد از سوي آنکارا خبر داده که بر پيچيدگي گفتوگوها ميافزايد. يکي از شرايط مذاکرات براي عضويت ترکيه در اتحاديه اروپا، عادي سازي روابط با ارمنستان است و ترکيه انگيزه قوي براي ادامه مذاکرات و حل تنش با ارمنستان دارد. البته اين انگيزههاي قوي از سوي ارمنستان نيز وجود دارد و اين کشور اعلام کرده همواره براي عادي سازي روابط بدون هيچ پيششرطي آمادگي دارد. ارمنستان اکنون حدود 3 ميليون جمعيت دارد که همين ميزان از جمعيتش به کشورهاي ديگر مهاجرت کردهاند. بهبود اقتصاد اين کشور ميتواند باعث بازگشت بخشي از آنها بشود. ارمنستان در شرايط فعلي عادي سازي روابط با ترکيه را در راستاي تقويت قدرت ژئوپليتيکي و استراتژيکي در منطقه ميداند اما تاکيد دارد که کريدور اتصال آذربايجان و نخجوان بههيچ وجه نميتواند موضوع بحث باشد. اين عادي سازي روابط، پيامدهاي مهم سياسي و اقتصادي در منطقه خواهد داشت و تحولات را به نفع سه کشور قفقاز و سه کشور بزرگ منطقهاي شکل خواهد داد. البته تحولات فعلي در محيط همسايگي و منطقهاي، شرايطي را براي ايران ايجاد کرده که تهديدهايي را در درون خود دارد و نبايد مورد غفلت قرار گيرد.
