حمایت 47 میلیاردی برای فروش 85 میلیاردی
آرمان ملی: دومین نمایشگاه مجازی کتاب تهران که یکشنبه، ۳ بهمن ماه ۱۴۰۰ به شکل سراسری و با مشارکت بیش از ۲۰۰۰ ناشر داخلی آغاز به کار کرد، در پایان فعالیت 9 روزه خود، مطابق با اعلام محمدمهدی اسماعیلی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به فروش یک میلیون و ۳۳۱ هزار نسخه کتاب به ارزش بیش از ۸۵ میلیارد و 200 میلیون تومان رسید. این رویداد، اولین بار در سال گذشته و به دلیل تعطیلی سیوسومین نمایشگاه کتاب تهران با دستور ستاد ملی مقابله با کرونا، برگزار شد، اما تجربیات بهدست آمده، مجریان را بر آن داشته تا حتی پس از دوران کرونا نیز برگزاری آن را ادامه دهند. آمار فروش دومین نمایشگاه مجازی کتاب تهران در شرایطی ثبت شد که برگزارکنندگان، بودجهای معادل با 16 میلیارد تومان را در قالب بن الکترونیک خرید کتاب، در اختیار دانشجویان، طلاب، اساتید دانشگاهها و حوزههای علمیه و همینطور اهالی قلم قرار دادند. همچنین همکاری شرکت ملی پست و عهدهداری ارسال مرسولههای کتابی از سوی ناشران به مشتریان، با تخصیص بودجهای ۱۰ میلیارد تومانی از محل بودجههای فرهنگی میسر شد که این رقم، هزینه برگزاری دومین نمایشگاه مجازی کتاب تهران را به حدود 26 میلیارد تومان رساند. این یعنی 30 درصد فروش نمایشگاه، از محل بودجه اولیهای که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای برگزاری این رویداد هزینه کرده، تامین شده است. از سوی دیگر، مطابق با آئیننامه و ضوابط ثبتنام در دومین نمایشگاه مجازی کتاب تهران، ناشران شرکتکننده، کتابهای خود را با تخفیف 20 درصدی ارائه کردند که این میزان تخفیف در کنار بنهای تخصیص یافته شده، یکی از عوامل اصلی تشویق خریداران کتاب به حضور در این رویداد مجازی بهشمار میآمد. در واقع قیمت پشتجلد کتابهای فروش رفته در این نمایشگاه، تقریبا معادل بوده با 106 میلیارد و 500 میلیون تومان که با تخفیف 21 میلیارد و 300 میلیون تومانی ناشران، به ثبت آمار فروش اعلام شده، انجامیده است. با این حساب، فروش 85 میلیارد و 200 میلیون تومانی در نمایشگاه اخیر، با حمایتی معادل با 47 میلیارد و 300 میلیون تومان (جمع یارانههای خرید و تخفیف ناشران) که بیش از 55 درصد از رقم فروش را شامل میشود، میسر شده است. تازه این در شرایطی است که ما هزینههای جانبی دیگر همچون هزینه مشارکت شرکت ملی پست در قالب تخصیص «تعرفه فرهنگی» یا هزینههای تبلیغ و اطلاعرسانی از سوی شهرداریها، صداوسیما و... را در نظر نگیریم. برگزاری نمایشگاههای کتاب در کشور که پیشینهای سیوچند ساله دارد، همواره از سوی کارشناسان اعم از منتقدان و موافقان، موضوع بحث و تبادل نظر بوده است. منتقدان معتقدند ایجاد چنین بازاری؛ آنهم با ریلگذاری و صرف بودجههای دولتی، اگرچه در کوتاه مدت میتواند بخشی از عطش مردم کتابخوان را فروبنشاند و ناشران را نقدینگی برساند؛ اما در درازمدت، نتایج معکوسی را بههمراه خواهد داشت که برهم خوردن نظم بازار کتاب، اصلیترین نشانه آن است؛ چراکه نمایشگاههای فروشگاهی، عملا دو حلقه موثر از چرخه نشر را که موزعان و کتابفروشاناند، کنار میگذارد و ناشران را در جایگاه فروشنده مینشاند. ضمن اینکه آنها معتقدند تخصیص یارانههای نمایشگاهی به مخاطبان، باعث ایجاد نوعی وابستگی میشود که این مساله، روی منطق قیمتگذاری کتاب تاثیر منفی دارد. از سوی دیگر، این نظریه وجود دارد که حمایت واقعی از صنعت نشر و امر مطالعه در جامعه، با احداث زیرساختهای اساسی که میتواند توسعه پایدار را برای این بازار به همراه داشته باشد، محقق میشود؛ نه با تخصیص یارانههای مستقیم و غیرمستقیم. با اینهمه اما، سیاستگذاران و مجریان نمایشگاهها در دولتهای مختلف، ضمن تاکید بر کارآمدی نمایشگاه و رد انتقادات موجود، برپایی نمایشگاههای فروشگاهی را زمینه توزیع عادلانه کتاب و تسهیل دسترسی به این کالای فرهنگی عنوان کردهاند. از سوی دیگر آنها میگویند برگزاری نمایشگاههای کتاب، نهتنها به شبکههای فروش کتاب صدمهای وارد نمیکند؛ بلکه با ایجاد شور و هیجان در جامعه، مردم را به خرید کتاب از کتابفروشیها ترغیب میکند که این امر، خود باعث رونق گرفتن بازار کتابفروشیها میشود.
