چالش‌های پلیس و شهرداری در ساماندهی معتادان

آرمان ملی: ظرف دو هفته گذشته که رئیس پلیس پایتخت از اقداماتی برای راه‌اندازی «دهکده معتادان» و در واقع زندانی کردن مصرف‌کنندگان موادمخدر دور از چشم جمعیت عمومی شهر در فضاهای محصور و محدود خبر داده، کارشناسان حوزه درمان اعتیاد با ابراز نگرانی از تبعات این تصمیم غیرعلمی هشدار داده‌اند که با اجرای این برنامه‌ها، نه تنها وضعیت اعتیاد در کشور به بهبود و کاهش نمی‌رسد، بلکه شرایط پس از آزادی تک به تک بازداشت‌شدگان و زندانیان معتاد به مراتب بدتر و غیرقابل کنترل‌تر خواهد شد. هومان نارنجی‌ها که در دهه 70 و 80، مدیریت امور فرهنگی ستاد مبارزه با موادمخدر را بر عهده داشت و حالا به‌عنوان پژوهشگر و درمانگر حوزه اعتیاد فعالیت می‌کند در توضیح تبعات ایجاد فضاهایی همچون «دهکده معتادان» گفت: «بیشتر سرمایه‌گذاری نظام در حوزه درمان اعتیاد مبتنی بر ساختمان و تجهیزات بوده و این درحالی است که روی رفتار و مداخله درمانی اقدامی صورت نگرفته است.» نارنجی‌ها در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه تجربیات کشورهای موفق در دنیا نشان می‌دهد تنها عنوان دهکده‌های سلامت مهم نیست، بلکه آنچه در بطن جامعه اتفاق می‌افتد، اهمیت دارد، گفت: نگهداری معتادان در طولانی‌مدت منجر به بهبود اختلال آنها نمی‌شود، زیرا ۸۰ درصد اعتیاد، اختلالات رفتاری و اجتماعی است. راه‌اندازی مراکزی تحت عنوان دهکده سلامت و... مهم نیست، بلکه آنچه در عمل در مراکز درمانی و در روح درمان حاکم است، اهمیت دارد، لذا در ابتدا باید دید که در ریز جزییات روانشناسان، مددکاران و سایر خدماتی که به معتادان ارایه می‌شود چه اتفاقی می‌افتد. در مرکز مهر سروش (اردوگاه درمان اجباری متعلق به نیروی انتظامی) حرفه‌آموزی اتفاق افتاده اما بعد از حرفه‌آموزی لازم است برای بعد از خروج معتادان از مرکز، اشتغال‌زایی شود. سوالی که مطرح می‌شود، این است که متخصصان برای این موضوع چه فکری اندیشیده‌اند؟ در طرح دهکده سلامت، معتادان به‌طور قطع ایزوله می‌شوند اما به نظر باید فکری برای بعد از ایزوله کردن آنها شود. درمان اعتیاد عبارت از یک هفته تا یک ماه درمان جسمانی است و پس از این دوره باید برای افراد مداخلات روانشناختی و مهارتی صورت گیرد. این مهارت به معنای شغل نیست بلکه به معنای خودشناسی و درمان‌های روانپزشکی و اختلالات اضطرابی است.

شهرداری موظف به ساماندهی شد

این هشدارهای نارنجی‌ها در حالی بود که ظرف روزهای گذشته، شهردار تهران هم اعلام کرده بود که به دنبال اجرای برنامه‌هایی برای ساماندهی معتادان خیابانی، تا دو ماه آینده چهره تهران از معتادان خیابانی پاک خواهد شد. علیرضا زاکانی در نشست هم‌اندیشی با نخبگان منطقه ۱۷ تهران گفته بود: «این افراد خطایی را مرتکب شدند اما همه آنها انسان هستند و ما باید نوکری آنها را بکنیم و نسبت به آنها وظیفه داریم. خوشبختانه دستگاه‌های مختلف پای کار آمدند و شهرداری تهران به عنوان محور مشخص شده است.» اینکه شهرداری قرار است چه اقدامی برای ساماندهی وضعیت معتادان خیابانی پایتخت داشته باشد هنوز معلوم نیست اگرچه طبق قوانین متعدد، شهرداری تهران در برابر معتادان خیابانی مسوولیت دارد چنانکه طبق ماده 80 قانون شهرداری‌ها، شهرداری‌ها مکلفند تا 10 درصد بودجه‌های مستمر و وصولی سالانه خود را به امور فرهنگی و امور بهداری شهری اختصاص دهند و مکمل این ماده قانون هم بند 9 مصوبات جلسه 128 ستاد مبارزه با مواد مخدر (سال 1392) است که شهرداری‌های شهرهای بالای 500 هزار نفر و همین‌طور شهرهای مراکز استان‌ها را بدون قید جمعیت مکلف کرده که 10 درصد بودجه فرهنگی و اجتماعی خود را به موضوع پیشگیری و درمان اعتیاد اختصاص دهند. تبصره «ب» ذیل ماده یک مصوبه شورای عالی اداری کشور هم به صراحت شهرداری‌ها را مکلف کرده که در خصوص مبارزه با تکدی‌گری، جمع‌آوری و شناسایی و تعیین‌تکلیف افراد بی‌سرپرست، گمشده، متواری، در راه مانده و موارد مشابه اقدام کنند. همچنین سازمان رفاه و خدمات اجتماعی شهرداری‌ها موظف شده‌اند که برای حمایت از خدمات اجتماعی، روانی، مددکاری، پیشگیرانه و حمایتی از افراد آسیب‌دیده و در معرض آسیب‌های اجتماعی برنامه‌ریزی کرده و همچنین طبق بند 3 از ماده 80 قانون برنامه ششم توسعه، وزارت تعاون باید با همکاری شهرداری‌ها برای بهره‌برداری و تکمیل مراکز نگهداری، درمان و کاهش آسیب معتادان خیابانی و بی‌خانمان و راه‌اندازی مراکز جامع توانمندسازی و صیانت اجتماعی برای معتادان بهبودیافته اقدام کنند. شهرداری‌ها همچنین موظف به ایجاد گرمخانه و فضای مشخص برای اسکان معتادان بی‌خانمان هستند و بنابراین، شهرداری‌ها در سراسر کشور باید با توجه به وظایف موکد در قانون، برای حمایت‌های اجتماعی از معتادان خیابانی اقدام کنند اما تا امروز، زاکانی با اقدامات مربوط به بازپروری و حمایت‌های اجتماعی از معتادان خیابانی پایتخت مثل یک راز برخورد کرده و هنوز کارشناسان حوزه سلامت و درمان اعتیاد نمی‌دانند که شهردار تهران چه برنامه‌ای و با چه نقشه‌ای برای کمک به این بیماران و آسیب‌دیدگان اجتماعی در نظر دارد.