تجربه قبلی، راه روشن مذاکره کنندگان

این دور مذاکرات بر سر احیای برجام در شهر وین در جریان است و ایران با چهار قدرت جهانی در حال رایزنی بر سر حل مسائل تحریمی است. واقعیت امر این است که مذاکرات وین بعد از ماه ژوئن و با تغییر دولت در جمهوری اسلامی ایران به مدت 5 ماه در شرایط تعلیق گونه قرار گرفت. طی این مدت جریان رسانه‌ای در کشورهای غربی مدام روی این موضوع مانور می‌دادند که ایران آمادگی لازم برای گفت و گوهای برجامی ندارد. این اتهامات در حالی مطرح می‌شد که طبیعی بود که با تغییر قدرت سیاسی و روی کار آمدن دولت جدید زمان برای ترکیب چینش تیم جدید مذاکره کننده و اساسا رویکرد دولت برای آغاز گفت‌وگوها لازم بود. اساسا حق هر دولت و جریان سیاسی است که مطابق مرام و الگوی سیاسی‌اش رویکرد و مسیر متناسب با گفتمان سیاسی‌اش را در مسائل کلان سیاست خارجی پیش ببرد. به‌خصوص اینکه موضوع هسته‌ای از آن دست مسائلی بود که در کشور با توجه به بدعهدی‌های طرف آمریکایی در وهله اول و بی‌عملی دولت‌های اروپایی در گام بعدی، محل تامل و گفت‌وگو در داخل کشور بود. از این زوایه هم تاخیر پنج ماهه برای جمع بندی رویکردها و اتخاذ استراتژی مشخص و روشن قابل فهم است. هم اکنون دولت با آمادگی که از قبل اعلام کرد و بایک تیم کارشناسی روز 16 آذر را برای گفت و گوهای هسته‌ای تعیین کرد از همان روز تیم مذاکره کننده ایرانی در هتل معروف کوبورگ حضور داشته‌اند و با راهکارهای لازم و شدنی تلاش‌های خودشان را برای رسیدن به توافقی مرضی الطرفین آغاز کرده‌اند. خواسته ایران رفع فوری همه تحریم‌های ظالمانه است. در نگاه ایران بانی اصلی شرایط کنونی در مساله برجام، ترامپ رئیس جمهوری سابق آمریکاست که با خروج یکجانبه و غیر قانونی زمینه ساز اعمال تحریم‌های گسترده علیه اقتصاد ایران شد. واقع امر این است که سابقه رفتار دولت آمریکا در برجام ناخواسته این نگرانی را موجب ساخته که چه تضمینی برای بدعهدی دولت بعدی آمریکا وجود ندارد. طرح مساله تضمین عدم خروج از همین دغدغه و تجربه تاریخی نشات می‌گیرد. موضوع دیگر ایران، غرامت است. خروج غیر قانونی آمریکا از برجام و اعمال تحریم های ثانویه از سال 2018 به این سو باعث شد که بخش بزرگی از صادارت نفتی ایران به کشورهای اروپایی و بازار شرق آسیا محدود و قطع شود. ایران قبل از شرایط تحریمی روزانه 700 هزار بشکه نفت خام به اروپا صادر می کرد و در حدود 400 هزار بشکه به هند و نزدیک به یک مییلون بشکه به کشورهای شرق آسیا منهای چین صادر می‌کرد. با تحریم‌های ترامپ تقریبا صادرات نفت ایران به بازارهای اصلی محدود گشت و مهم تر از همه درآمدهای حاصله از فروش نفت هم در بانک‌های مختلف اعم از هند، چین و عراق و کره جنوبی بلوکه شد. طبق برخی گزارش‌ها میزان دارایی‌های بلوکه شده ایران در بانک‌های خارجی رقمی در حدود 50 میلیارد دلار است. این دارایی‌ها بیش از سه سال است که به‌خاطر تحریم‌های ثانویه وزارت خزانه‌داری آمریکا امکان انتقال به چرخه بانکی کشور را ندارند. همین آمار به روشنی گویای این واقعیت است که تحریم‌های غیرقانونی ترامپ چه میزان خسارت و ضرر مادی به اقتصاد کشورمان وارد ساخته است. برای همین یکی دیگر از تقاضاهای ایران در دور اخیر مذاکرات مساله غرامت و جبران این خسارت‌هاست. امروز به بیانی فرصت آزمون طرف‌های غربی در عمل به تعهدات‌شان است و اینکه با رفع تحریم‌ها حسن نیت واقعی شان را در بازگشت به برجام نشان دهند. باید توجه داشت که ایران همواره پایبند به توافقات بین المللی وحامی صلح و ثبات منطقه‌ای بوده است. برای همین ضروری است تیم مذاکره‌کننده سیاسی در وین با محوریت رفع همه تحریم‌ها زمینه را برای احقاق حقوق ملت ایران فراهم سازند. کشور‌های اروپایی به‌رغم اینکه در ظاهر همه‌شان به دنبال تهدید ایران هستند که در این مورد نیز به نظر می‌رسد، با توجه به پرستیژی که آن‌ها برای خود همیشه قائل هستند، و همیشه مدعی هستند اما در پشت صحنه مذاکرات، انگلستان و فرانسه به‌دلیل مشکلات اقتصادی وآلمان نیز به نوعی دیگر به‌دنبال برقراری رابطه با ایران هستند، زیرا اروپا امروز با بحران اقتصادی و سوخت روبه‌رو شده و درحالی که هنوز فصل زمستان آغاز نشده، آن‌ها با بحران گاز و سوخت روبه‌رو هستند و بدین رویکرد باید حساب شده و همه جوانب در نظر گرفته شود و توافق قبلی و بدعهدی آنان تجربه و سرلوحه این دوره مذاکرات قرار بگیرد.