با آمريكا بايد«طرف» بشويم و«شريك تجاري»

مهم‌ترین چالش پیش روی تیم مذاکره کننده ایران در جریان احیای برجام چیست؟

یکی از مسائلی که به شدت تیم مذاکره کننده ایران را در روزهای اخیر تحت فشار قرار داده است، فضاسازی رسانه‌ای گسترده علیه مذاکرات است که عملا سبب شده تا هم بر طرف ایران فشار وارد شود و هم طرف‌های دیگر از این جو به نفع خود استفاده کنند. این اتفاق در حالی که ایران تعداد قابل توجهی کارشناس با خود برده است نباید رقم می‌خورد و باید فکری اساسی شود تا این گونه علیه ایران جوسازی در مذاکرات صورت نگیرد. ایران به خوبی نیاز رسانه‌ای را برطرف نکرده و به همین علت یا گفته‌های غربی‌ها فضا را ترسیم می‌کند یا همه چیز طبق حدس و گمان برآورد می‌شود. زمانی که تیم رسانه‌ای قوی در کنار نمایندگان ایران وجود نداشته باشد، فضایی ایجاد می‌شود تا در آینده و در پایان مذاکرات باز هم به شکل دیگری، همه چیز رقم بخورد. ایران باید در دور بعدی مذاکرات و زمانی که به وین اعزام می‌شوند با تمهیدات رسانه‌ای بهتری عازم شوند. نباید این گونه باشد که رسانه‌های سایر کشورها مسائل را آن گونه که می‌خواهند منتشر کنند و ذهن‌ها را به سمتی دیگر هدایت کنند بعد از مدتی آنگاه ایران پاسخ دهد. این رویه مناسب موضوع مهمی همچون مذاکرات احیای برجام نیست و باید این رویه اصلاح شود. تیم مذاکره کننده ایران بیش از اینکه دیگران جوسازی کنند باید مواضع خود و روند مذاکرات را رسانه‌ای کند تا هجمه خبری طرف‌های مقابل خنثی شود.

چه عواملی امروز باید در حین مذاکرات احیای برجام بیشتر مورد توجه قرار گیرند؟

عامل زمان یکی از مسائلی است که امروز بیش از هر وقت دیگری باید به آن توجه شود زیرا شرایط تغییر کرده و مشخصا دیگر زمانی برای هدر دادن وجود ندارد. زمان، امروز تعیین کننده‌ترین عامل در روند مذاکرات احیای برجام است. شرایط در داخل و خارج از کشور به گونه‌ای است که نباید حتی یک ثانیه زمان را از دست داد. زیرا ممکن است چنین شرایطی در آینده به‌وجود نیاید. افرادی که عنوان می‌کنند ایران باید زمان خریده تا بتواند در میز مذاکرات امتیازات بیشتری کسب کند، سخت در اشتباه هستند و عملا این رویه نتیجه نخواهد داد. خریدن زمان منتج به این نمی‌شود که ایران در مذاکرات دست بالاتر را داشته باشد زیرا طرف‌های مقابل نیز طرح‌های موازی دارند و مشخصا با این طرح ایران مقابله خواهند کرد. به همین علت ایران باید طرحی موازی داشته باشد مبنی بر اینکه اگر زمان و فرصت را از دست دهیم، چه می‌خواهیم انجام دهیم. لذا اصلا نباید به سمت وقت کشی رفت و باید در کنار دقت زیاد، روند مذاکرات را نیز به سرعت طی کنیم.

فضای موجود پیرامون برجام به گونه‌ای است که گویا جز روسیـــه و آمریکا سایر کشورها صرفا نظاره‌گر هستند و مواضــع معمولا از سوی مقامات این دو کشور مطرح می‌شود، چنین رویه‌ای به نفع مذاکرات است؟

کماکان شاهد هستیم که به‌وسیله دیگران پیغام منتقل می‌کنیم. نباید فراموش کرد که برجام 1+4 نیست و طرف معامله با ایران، آمریکاست. این یک واقعیت است که باید مورد توجه قرار گیرد و به دنبال آن در حین مذاکرات به سایر کشورها نباید بیش از اندازه اعتماد کرد تا آنها پیغام ببرند و بیاورند. ایران نیازی به پیغام رسان ندارد و باید خود حرفش را با طرف مقابل بزند. نادیده گرفتن آمریکا و ارسال پیام‌ها به صورت غیرمستقیم یک حفره‌ای ایجاد می‌کند که مشخصا کشورهایی همچون روسیه می‌توانند از این حفره‌ها به نفع خود استفاده کنند. روسیه در این روزها تقابل سختی با ناتو و کشورهای غربی در شرق اروپا دارد که نمونه بارز آن را در اوکراین شاهد هستیم. تنش‌ها در اوکراین افزایش پیدا کرده است و هر روز نیز بیشتر می‌شود و مشخصا روسیه در این عرصه برای نجات خود از هر ابزاری استفاده می‌کند. به همین علت نباید متصور بود که روسیه یک میانجی امین است و می‌توان به صورت کامل به آنها اعتماد کرد. طبیعی است که روسیه در ابتدا به فکر حل مشکلات خود است و بعد شاید به فکر دیگران باشد. اینکه عنوان می‌کنم نباید زمان را از دست داد نیز اینجا مصداق پیدا می‌کند زیرا هر چه مذاکرات طولانی تر شود امکان سوءاستفاده بیشتر می‌شود و باید هرچه سریع‌تر مذاکرات را به نتیجه رساند. مذاکرات غیرمستقیم منجر به از دست رفتن زمان می‌شود و مذاکرات طولانی می‌شود و مشخصا مذاکرات طولانی به نفع هیچ یک از طرفین نیست و باید این امر مدنظر قرار گیرد. ایران باید امروز پلن‌های b و c برای خود ترسیم کند زیرا هر اتفاقی ممکن است در مذاکرات یا خارج از مذاکرات رخ دهد و باید برای هر اتفاقی آماده باشیم. در مذاکرات اگر هر روندی به نتیجه نرسید ایران باید سریع پلن بعدی خود را اجرایی کند تا زمان از دست نرود. مجموعا در مذاکراتی که در دولت گذشته انجام شده است، ایران دستاوردهای خوبی داشته است و باید به نحوی با در نظر گرفتن آن نتایج سرعت مذاکرات را بیشتر کند تا چالش های پیش رو از میان برداشته شود، بنابراین، اهمیت دادن به زمان، دقت در مذاکرات و داشتن نقشه‌های جایگزین مهم ترین مواردی است که ایران باید در نظر گیرد.

ایران هنوز هم بر سر مساله ضمانت برای اجرای برجام تاکید زیادی دارد، آیا راهکار اجرایی در این زمینه وجود دارد؟

ایران کاملا حق دارد که چنین ایرادی به برجام و مذاکرات وارد کند. باید مطمئن شد که آمریکا سه سال دیگر از برجام خارج نمی‌شود زیرا هزینه های سنگینی را به کشور تحمیل می‌کند. این یک درخواست کاملا به جا و منطقی است. مشخصا نباید یک کشور به‌خاطر خواسته‌های یک رئیس جمهور به این شکل متحمل ضرر شود. در این راستا آمریکا باید وارد مذاکرات شود و به عنوان یک طرف این توافق همکاری‌های مشترکی را داشته باشد تا اگر بخواهد از برجام خارج شود، آنها نیز به جنبه‌های اقتصادی توجه کنند و به این راحتی توافق را زیر پا نگذارند. در این خصوص می‌توان پروژه‌های مشترک صنعتی و نفتی میان ایران و آمریکا تعریف کرد تا به شکلی آمریکا مجبور به حفظ توافق شود. زمانی که همه طرف ها نفع اقتصادی از برجام داشته باشند، خود به خود این توافق پایدارتر خواهد بود. ایران همچنین می‌تواند نقشی ایفا کند تا قسمتی از انرژی آمریکا از سوی ایران تامین شود و این امر سبب شود تا تحریم‌های جدید نیز وضع شود. باید منافع اقتصادی آمریکا نیز به برجام گره زده شود تا اهمیت آن را درک کنند. این یک ضرورت است وگرنه باز هم با یک توافق متزلزل رو به رو خواهیم شد که شاید سه سال و یا شاید 7 سال دیگر بیشتر عمر نداشته باشد. باید هوشمندانه عمل کرد و از تمامی ظرفیت‌ها برای رسیدن به یک توافق خوب استفاده کرد. وضعیت به گونه‌ای شده است که ایران به جای آن که طلبکار باشد، تبدیل به هدفی شده است که غربی‌ها به آن ضربه می‌زنند و به صورت مکرر با سخنرانی و صدور بیانیه به آن حمله می‌کنند. باید توجه داشت که غربی‌ها زمان را برای رسیدن به توافق محدود دانسته‌اند که این ادبیات جای بحث دارد و رویه کاملا جدی و خطرناک شده است. ایران نباید پافشاری داشته باشد تا غربی‌ها باز هم هجمه جدیدی علیه ایران شروع کنند. ایران باید با حساسیت و هوشیاری بیشتری به مذاکرات احیای برجام بپردازد تا امتیازات فعلی را نیز از دست ندهد. طبیعتا این حق ایران است که امتیاز و تضمین بخواهد اما باید توجه داشت که زمان نیز بسیار مهم است. در برهه‌ای از زمان آمریکا برای آغاز مذاکرات برای ایران شرط تعیین می‌کرد اما امروز آنها عنوان کرده‌اند که هیچ درخواستی ندارند و شرطی تعیین نمی‌کنند پس ایران نیز نباید بیش از این تاخیر در روند مذاکرات احیای برجام داشته باشد.

ورای مساله برجام کجای سیاست خارجی ایران اشتباه است که هنوز امضای توافقات ایران و مجارستان خشک نشده است که این کشور در سازمان ملل به صورت علنی علیه ایران رای می‌دهد در حالی که فقط دو روز از توافقات جامع دو کشور می‌گذرد؟

در سیاست یک اصل کلی وجود دارد که مشخصا هر کشوری در ابتدا منافع و راهبردهای خود را مدنظر قرار می‌دهد و پس از آن به سایر کشورها می‌پردازد. مجارستان نیز فارغ از این اصل نیست و نمی‌توان انتظار داشت که با یک سفر و انجام چند توافق راهبرد کلی این کشور تغییر کند. آن ها احتمالا هم سو با اتحادیه اروپا علیه ایران در سازمان ملل رای داده‌اند و همسویی با اتحادیه اروپا راهبرد آنهاست. هر کشوری منافع ملی خود را اولویت قرار می‌دهد. سفر آنها به ایران و انجام توافقات در راستای منافع ملی آنها بوده است و رای علیه ایران را نیز اینگونه برای خود دیده‌اند. تمام کشورها هر کاری می‌کنند تا به یک سود دست پیدا کنند. مشخصا ایران نیز باید طبق منافع ملی خود عمل کند. ایران نباید انتظار بیش از اندازه از سایر کشورها داشته باشد و نباید بیش از اندازه به دیگران اعتماد کرد. به‌صورت کلی تا زمانی که ایران درگیر برجام است، سایر کشورها نیز طبق روند مذاکرات نسبت به ایران موضع گیری می‌کنند. شاهد بودیم که تروئیکای اروپا نیز بیانیه‌ای صادر کرده بودند و در آن از خطر از بین رفتن برجام صحبت کرده بودند و امروز نیز همه آنها علیه ایران در سازمان ملل رای دادند. مشخصا جایگاه بین المللی ایران در رابطه با برجام مشخص می‌شود و هرچه به توافق نزدیک‌تر شویم مشخصا کشورهای جهان نیز طبق همان رابطه خود را با ایران بیشتر خواهند کرد. باید توجه داشت که مذاکرات فرسایشی به ضرر ایران است و سبب می‌شود تا جایگاه بین المللی خود را از دست دهیم و ظرفیت‌های همکاری یکی پس از دیگری از بین روند.