برجام و مناسبات منطقهای ایـــــران!
ادامه از صفحه یک/ نظریهپردازان داخلی هنوز در تعاریف کلاسیک و کلیشهای مولفههای قدرت، استقلال، روابط خارجی، خودکفایی و غیره ماندهاند و این مقولات کلیدی در دنیای مدرن تعاریفی نوین بر اساس مقتضیات و تحولات جدید یافتهاند که اگر در تصمیمسازیها ملاک قرار نگیرد، نتیجه آن میشود که امروزه میبینیم اقتصاد و روابط خارجی ایران بدون هیچ گونه رابطه دیپلماتیک، سیاسی و اقتصادی با آمریکا، آنچنان سخت تحت تاثیر تصمیماتی قرار میگیرد که در کاخ سفید اتخاذ میشود و کشور با وجود برخورداری از منابع عظیم، اما به علت درهمآمیخته نشدن اقتصاد آن با اقتصاد بینالملل امروز فاقد بازدارندگی اقتصادی شده و اقتصاد به پاشنه آشیلی تبدیل شدهاست. در واقع، در دوران بین المللی شدن اقتصاد و تقسیم کار ناشی از آن، استقلال اقتصادی در معنایی که در گذشته نظریه وابستگی از آن مستفاد میشد، دیگر محلی از اعراب ندارد. فارغ از این مباحث بنیادین، قبلا هم در یادداشتهای متعددی بر این گزاره تاکید شده است که تنشهای منطقهای ایران به ویژه با عربستان بر اثر طولانی شدن و لاینحل ماندن به بخشی از تنش بزرگتر با آمریکا و در کل غرب تبدیل شدهاست؛ به گونهای که زمان برای حل یکی بدون دیگری تا حدود زیادی از دست رفتهاست. از این جهت، نتیجه گفتگوها با عربستان به نوعی با سرنوشت مذاکرات وین گره خورده است. همچنین، عربستان و اسرائیل دو طرف منطقهای مخالف برجام بودند و خروج آمریکا از این توافق هم به نوعی نتیجه لابیگری آنها در دولت ترامپ بود. حالا این پرسش هم مطرح است که عربستان که خود مخالف برجام بود، چگونه حاضر است پس از احیای آن روابط خود با ایران را نه تنها از سربگیرد، بلکه گسترش دهد؟ البته اسرائیل نیز با وجود مخالفتهای سرسختانه خود با بازگشت آمریکا به برجام اخیرا به نوعی موضع اعلامی خود را تعدیل کرده و بنی گانتز گفته است که تلآویو در صورت بهبود برجام و توسعه آن با شمولیت مهار برنامه موشکی و سیاست منطقهای ایران با آن موافق است. عربستان نیز چنین خواستههایی را مطرح کرده و احتمالا موافقت آن با احیای برجام مشروط به تامین این خواسته هاست که این خود به معنای همان برجام پلاس است. حالا باید دید، منظور آمریکا از احیای برجام چیست؟ صرفا زنده کردن همان توافق 2015؟ یا احیای سطحی از آن و ریلگذاری برای توافقی جامعتر است که متحدان منطقهایش با این اطمینان خاطر با احیای خود برجام موافقت کردهاند؟ یا این که آمریکا در سایه دشواریهای احیام کامل برجام 2015 و همچنین رسیدن به برجام پلاس توانسته است موافقت این متحدان را با توافقی موقت به عنوان پیشمقدمهای برای توافق کاملتر جلب کند. در این صورت چون همچنان بخش اعظم سیاست فشار حداکثری حفظ خواهد شد، احتمالا عربستان نیز با چنین توافقی تحت عنوان احیای برجام موافقت کردهاست. البته ناگفته هم نماند که خروج آمریکا از افغانستان و سپس عراق به یک نوع نگرانی در میان متحدان منطقهای آن دامن زدهاست، از اینرو، بعید نیست که یکی دیگر از دلایل موافقت ریاض با احیای برجام از سرناچاری و معطوف به همین نگرانیها باشد.
