ضرورت کاربرد قدرت ملی

سیاست خارجی ایران در ارتباط با موضوع هسته‌ای تابعی از انعطاف پذیری متقابل قدرت‌های بزرگ و بازیگرانی است که در روند توافق برنامه جامعه اقدام مشترک(برجام) نقش آفرین بودند. واقعیت این است که ایران صرفا بخشی از تعهدات برجامی خودش را در ارتباط با آژانس و کشورهای گروه 1+5 در وضعیت تجدید نظر قرار داده است. در حالی که محور اصلی سیاست ایران برای دیپلماسی معطوف به برنامه جامع اقدام مشترک(برجام) را پایان دادن به تحریم‌ها شکل می‌داد. خروج ترامپ از برنامه جامعه اقدام مشترک بخش قابل توجهی از زندگی اقتصادی و اجتماعی ایران را تغییر داد و دگرگون کرد. واقعیت این است که ترامپ نه تنها یک توافق بین المللی را نادیده گرفت بلکه به اعتماد ایران در مورد میزان اثربخشی قدرت‌های بزرگ بر ایالات متحده برای شکل گیری توافق‌های جدید کاهش داده است. در چنین شرایط و فضای جدید جهت گیری سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران کنش متقابل در برابر تهدیداتی است که محور آن را خروج ترامپ از برنامه جامع اقدام مشترک به وجود آورده است. فشارهای بین المللی به ویژه تهدیدات کشورهای انگلیس، فرانسه، آلمان و ایالات متحده آمریکا در چارچوب اجلاسیه گروه بیست(جی-20) در ایتالیا بیانگر این واقعیت است که فشارهای ایالات متحده در ارتباط با ایران افزایش پیدا کرده است. آمریکا تلاش داشت تا جمهوری اسلامی ایران را از طریق دیپلماسی اجبار وادار به انعطاف پذیری در ارتباط با برنامه هسته‌ای و اعاده نظارت‌های همه جانبه و تعهدات برجامی نماید؛ اما الگوی رفتاری و سیاست جمهوری اسلامی ایران مبتنی بر نشانه‌هایی از انعطاف پذیری، همکاری متقابل و همچنین مشارکت چند جانبه بوده است. واقعیت این است که جمهوری اسلامی ایران تلاش داشته است تا سیاست همکاری متقابل را در دستور کار قرار دهد اما این گونه از همکاری‌ها نیازمند انعطاف پذیری ایالات متحده آمریکاست. اگر آمریکا از سیاست تداوم فشار برای بی اثر کردن برجام و تاکید بر برجام جدید دست برندارد طبیعی است که جمهوری اسلامی ایران فاقد ساز و کارهای همکاری جویانه موثر با آژانس و قدرت‌های اروپایی حاضر در برجام (انگلیس، فرانسه و آلمان) خواهد بود. مهم‌ترین مشکل ایران و آمریکا را موضوع نظارت‌ها تشکیل می‌دهد. ایران اعتقاد دارد که به همان گونه‌ای که در معرض نظارت قرار می‌گیرد باید نسبت به اقدامات آمریکا برای باز شدن سوئیفت مالی راستی آزمایی شود. چنین رویکردی با واکنش ایالات متحده رو به رو شده و فشارهای جدیدی را علیه ایران به وجود آورده است. بنابراین جمهوری اسلامی ایران در روزهای آینده از دیپلماسی همکاری جویانه استفاده خواهد کرد اما دیپلماسی همکاری به مفهوم نادیده گرفتن منافع ملی در راستای ضرورت کاربرد قدرت ملی در ارتباط با دیپلماسی هسته‌ای شکل نمی‌گیرد.