وعده اشتغال‌زایی کاری دشوارتر از احیای برجام

در فــارســی معـادل دقیقـی بــرای مثل «مراقب آرزوهایتان باشید، ممکن است به حقیقت بپیوندند» نداریم. بسیاری از محافظه کاران باور دارند با روی کار آمدن ابراهیم رئیسی، این اولین مرتبه است که یک دولت انقلابی اداره کشور را برعهده دارد که نشان می‌دهد بسیاری از آنها محمود احمدی‌نژاد، رئیس جمهوری پیشین را که در سال‌های 2005 تا 2013 با حمایت کامل مجلس و دیگر مراکز قدرت فعالیت می کرد، از خودشان نمی‌دانند. شاید دلیل این باشد که به‌رغم شرایط بهتر در قیاس با حالا، ریاست جمهوری احمدی‌نژاد تجربه موفقی نبود. دولت آن زمان تحت تحریم‌های شدید قرار نداشت، خزانه به دلیل گرانی نفت پر از پول نقد بود، تورم در حد متوسط بود و خدمات آب و برق تا حد اعتراض‌های خیابانی خراب نشده بود. والبته، همه گیری وجود نداشت و همسایه ایران در شرق، افغانستان، در آشوب نبود. محافظه کاران می‌دانند که شرایط این مرتبه وخیم‌تر است. موج پنجم همه گیری کووید19مرگبارترین آن بوده، قیمت کالاها سالانه 40 درصد افزایش دارد، کسری شدید بودجه مهار تورم را برای دولت جدید دشوار می‌کند، خارج کردن اقتصاد از رکود دشوار است و کارزار اعمال فشار حداکثری آغاز شده در دولت دونالد ترامپ هنوز ادامه دارد و بر زندگی مردم عادی تاثیر می گذارد. خوش بینی محافظه‌کاران در مواجهه با بحران اقتصادی از این باور ناشی می‌شود که مشکلات را ناشی از سیاست‌های غلط غرب گرای دولت قبلی به رهبری سیاستمداران اصلاح‌طلب و میانه رو، می‌دانند. آنها تصور می‌کنند با معکوس کردم این سیاست‌ها، اقتصاد شروع به رشد می‌کند. با این حال، هیچ الگوی منسجمی برای تحقق این تصور وجود ندارد! بسیاری از تندروها توافق هسته ای 2015 معروف به برجام را عامل مشکلات اقتصادی می دانند، اما بیشتر کارشناسان اقتصادی باور دارند احیای این توافق باید در صدر دستورکار اقتصادی رئیسی باشد. رئیسی در همسویی با رهبری ، بر لغو تحریم‌ها به عنوان اولویت اصلی دولت خود تاکید کرده است. او حسین امیرعبداللهیان را برای وزارت خارجه نامزد کرده که نشانه خوبی برای دستیابی به توافق با قدرت‌های غربی تلقی می‌شود. اگرچه امیرعبداللهیان به اندازه جواد ظریف با گروه‌های مذاکره کننده آشنا نیست، اما مهارت‌های زبانی خوبی دارد و از حمایت لازم برخوردار است. منافع حاصل از احیای توافق هسته‌ای فوری و قابل توجه خواهد بود. حدود 50 تا 100 میلیارد دلار از دارایی‌های مسدود شده ایران در سراسر جهان آزاد می‌شود و ایران اجازه خواهد داشت نفت بیشتری صادر کند. به‌علاوه، اقتصاد ایران مجدا به نظام مالی جهانی دسترسی خواهد داشت که اتفاق مهمی است. در حال حاضر، تقاضای محلی جایگزین واردات شده که این مساله به رشد تولید کمک می‌کند. برای ادامه رشد، تولیدکنندگان ایرانی باید به اقتصاد جهانی دسترسی داشته باشند و این امر تنها با توافق در وین محقق می‌شود. توافق همچنین به بهبود تولیدات وابسته به واردات کالاهای واسطه کمک می‌کند، تجارت تسهیل می‌شود و ارز خارجی برای خرید نهاده‌های واسطه افزایش می‌یابد. اگرچه توافق در وین به نفع اقتصاد ایران است و رئیسی را به تحقق وعده انتخاباتی در زمینه ایجاد یک میلیون فرصت شغلی جدید و یک میلیون خانه در سال نزدیک‌تر می‌کند، اما او احتمالا باید به تکرار وضعیت سال گذشته با 700هزار فرصت جدید شغلی و رشد متوسط رضایت دهد. با این حال، تکرار عملکرد سال گذشته به سلامت سیاست‌های اقتصادی دولت بستگی خواهد داشت. انتصابات پیشنهادی رئیسی نشان دهنده فاصله گرفتن از سیاست های قبلی مبتنی بر بازار دولت روحانی هستند. برخی از نامزدها از جمله فرهاد رهبر و مسعود میرکاظمی زیر نظر احمدی‌نژاد مشغول به کار بودند. کاظمی کارشناس اقتصادی نیست و انتظار می رود سیاست‌های اقتصادی توسط رهبر و احسان خاندوزی، وزیر پیشنهادی اقتصاد و دارایی، تعیین شود که هر دو منتقد سرمایه داری، معتقد به نگاه به درون و شکاک به بازار هستند، اما اهمیت ارتباطات جهانی و رشد تحت رهبری بخش خصوصی را درک می کنند. آنها همچنین از توزیع مجدد ثروت حمایت می کنند که می تواند روند افزایش نابرابری و فقر در دوره روحانی را معکوس کند. نکته قابل توجه این است که محافظه کاران و تندروها در گذشته با تصویب قوانین لازم برای خروج ایران از فهرست سیاه اف.ای.تی.اف، ناظر بین المللی مبارزه با پولشویی، مخالف بودند. گروه اقتصادی رئیسی افزایش شفافیت در نظام بانکی ایران را مهم توصیف کرده است. بدون رعایت استانداردهای اف.ای.تی.اف، حتی در صورت لغو همه تحریم‌های اعمال شده علیه ایران، باز هم بانک های خارجی از پذیرش مبادلات با بانک های ایرانی بدون اطلاع از منشا پول های مورد مبادله سر باز خواهند زد. گروه اقتصادی «اولین دولت انقلابی» با چالش‌های مهمی روبه‌روست. در چنین شرایطی، رسیدن به اهداف بلند ایجاد یک میلیون شغل و ساخت یک میلیون خانه جدید در هر سال و کاهش فقر مستلزم چیزی بیش ازغیرت انقلابی خواهد بود. رئیس جمهوری رئیسی بهتر است پیش از اقدامات انقلابی پیشنهادی حامیان انقلابی خود، به توصیه‌های گروه عملگراتر خود گوش دهد و اقتصاد ایران را به سمت آب‌های آرام‌تر هدایت کند.