آمادگی برای شکست در احیای برجام
آرمان ملی- امید کاجیان: درمورد آینده برجام یا مذاکرات احیای برجام در دولت رئیسی گمانهزنیهای متعددی مطرح میشود. مذاکرات احیای برجام که در دولت گذشته با جدیت و سرعت زیادی دنبال میشد و احتمالا تلاشی بود برای رفع تحریمها و از سرگیری توافق هستهای تا قبل از دولت رئیسی، تا بدان جا رسیده است که عراقچی معاون وزیرخارجه، خبر از تهیه پیشنویس توافق احیای برجام هم داده است. قرار بود طرفین در این مذاکرات خود را برای آینده آماده کنند و گفته میشد تنها یک مذاکره پایانی مانده است. اما همان یک مذاکره پایانی به سرانجام نرسید که نرسید. معلوم بود که یکجای کار میلنگد(!) در حالیکه همه منتظر پایان خوش در میان اتفاقات بد مکرر بودند؛ این پایان بازماند و خوش هم نشد. بعدها علی ربیعی سخنگوی دولت دوازدهم خبر از رد توافق اولیه احیای برجام از سوی شورای عالی امنیت داد و معلوم شد بدنه نظام با آن نتایج و توافق به دست آمده موافق نیست. البته بعدتر شورای امنیت در واکنش به اظهارات علی ربیعی زیادهخواهیهای آمریکا را باعث این اتفاق دانست. پس از این بود که گفته شد آمریکا چون رفع تحریم برخی اشخاص یا تحریمهای تسلیحاتی را منوط به
مذاکراتی دیگر کرده احیای برجام به سرانجام نرسیده است. نظام ایران بر رفع همه تحریمها فراتر از تحریمهای نفتی و شرکتی تاکید داشته و البته تضمینی هم برای عدمخروج آمریکا از برجام میخواسته است. این مساله و این بنبست سیاسی عملا دامنه مذاکرات برجامی را به بعد از دولت روحانی حتمی کرد؛ بهخصوص اینکه ظاهرا خواسته رفع تحریمها از سوی برخی حتی شاملحال تحریمهای فراتر از مسائل هستهای از جمله تحریمهای حقوق بشری، که از ابتدای انقلاب بوده است نیز میشد. کار بهجایی رسید که ابوطالبی مشاور سابق روحانی اظهار داشت: مذاکرات وین در دولت رئیسی از صفر شروع میشود. امروز بیتردید تداوم این مذاکره در دولت سیزدهم اساسا با اماواگرهای بسیاری روبهروست. حسن روحانی بیان کرد یکی از دلایل عدمموفقیت احیای برجام، نقش مصوبه مجلس تحت عنوان «اقدام راهبردی برای رفع تحریمها» نیز بوده است . رئیسجمهور سابق در این باره گفت که اگر مصوبه مجلس نبود ما قبل از عید 1400 به توافق و احیای برجام دست یافته بودیم؛ مصوبهای که میتواند گریبان دولت رئیسی را نیز در راستای احیای برجام بگیرد. البته آن هم به این شرط که دولت رئیسی برنامهای برای
توافق و احیای برجام داشته باشد. اقداماتی مانند خروج از پروتکل الحاقی و تحتالشعاع قرار دادن همکاریها با آژانس و غنیسازیهای چندین و چند برابر خارج از تعهدات در کنار خواست رفع همه تحریمها عملا راه مذاکرات احیای برجام را با چالشهای دوچندان روبهرو کرده است. پیش از این علی باقریکنی از سوی رئیسی به عنوان کسی که در جریان مذاکرات احیای برجام از سوی ظریف قرار برگیرد، معرفی شد. خیلیها این اقدام رئیسی را اینگونه تعبیر کردند که او میخواهد باقری را به عنوان وزیر خارجه آینده و ادامهدهنده مذاکره احیای برجام معرفی کند. بهخصوص اینکه باقری در زمان دولت احمدینژاد هم مذاکرهکننده ارشد توافقهای هستهای بوده است. باقری میتوانست نمادی از تداوم این مذاکرات البته با راه و روشی دیگر باشد. حال آنکه معرفی حسین امیرعبداللهیان به عنوان وزیر خارجه پیشنهادی رئیسی، این ذهنیت را تغییر و جدیت در مذاکره با غرب را تحتالشعاع قرار داد. رئیسی وزیری را پیشنهاد داده که نه در دولت احمدینژاد و نه دولت روحانی در مذاکرات هستهای و برجام نقش خاصی را ایفا نکرده است. امیرعبداللهیان به عنوان معاون عربی و آفریقایی وزارت امور خارجه در
دوران علیاکبر صالحی و البته ظریف نقش داشته است. انتخاب امیرعبداللهیان که در مذاکرات با کشورهای عربی و نه غربی تجربه دارد، نکته دیگری است که میتواند بیانگر تغییر استراتژیک یا نوع نگاه متفاوت دولت آینده به موضوع مذاکرات غرب و برجام تلقی شود. اینکه این احتمال وجود دارد که رئیسی با این انتخاب در واقع بخواهد بیشتر تمرکز خود را روی کشورهای خلیجفارس و همسایه بگذارد، آن هم به دور از اینکه حسابی روی غرب باز کند. این را هم فراموش نکنیم که رئیسی تا قبل از این هم موضعی مشخص را در ارتباط با موضوع مذاکرات احیای برجام نداشته است و بیشتر کلیگویی کرده و همین بر پیچیدگی شرایط میافزاید .
یک معنا از امیرعبداللهیان و اظهارات مخبر
امیرعبداللهیان و انتخابش به عنوان وزیر خارجه اگر چه میتواند به معنای آن باشد کــه او گزینهای بینابینی نهچندان موافق با دولــت قبل و نه کاملا مخالف با دولت قبل برای پیشبرد کمحاشیهتر سیاست خارجه برگزیده اما همین امر نوعی ابهــام و سردرگمــی در نــوع رفتار و کنش در روابط آینده این وزارتخانه را هــم به نمایش میگذارد. اساسا مواضع امیرعبداللهیان و سالهای فعالیتش در امور خلیجفــارس و کشورهای عربی بیانگر این است کــه او بــرای اهداف دیگری جدا از گفتوگوهای غربی و برجامی برگزیده شده است؛ هرچند وی برخی گفتوگوها با آمریکا پیرامون مسائل عراق را در کارنامه داشته باشد. از سویی دیگر اما اظهارات اخیر مخبر به عنوان معاون اول دولت رئیسی را میتوان به معنای حسنختام گمانهزنیها مطرح ساخت. او با صراحت اعلام داشته که بعید است تحریمها لغو شوند و مذاکرات برجام به جایی برسد. او میگوید: بعید است که بتوانیم با نظام سلطه بهجایی برسیم و نمیتوان برنامهریزی خود را برای اداره کشور متکی به رفع تحریمها کرد و باید به نحوی برنامهریزی کنیم که فرض بر این باشد که نظام سلطه تحریمها را لغو نخواهد کرد. به نظر میآید با
اوصاف پیش آمده و اظهارات قابلتامل مخبر از هماکنون دولت، خود را برای شکست در مذاکرات احیای برجام آماده کرده است. این در حالی است که عدهای هم معتقدند گفتههای مخبر میتواند بیانکننده استراتژی ساختار کلان کشور در آینده و رویکرد و نگاه جدا از غرب و برجام و رفع تحریمها باشد. هرچند میتوان صحبتهای معاون اول رئیسی را تلاشی در جهت کاهش توقعات از دولت سیزدهم بهویژه در موضع اقتصادی نیز با توجه به عدمرفع تحریم ها تعبیر کرد. هرچه هست اینکه بوی خوبی از احیای برجام به مشام نمیرسد .
