منافع ملی ایران در گرو به سرانجام رساندن برجام است

آرمان ملی- علیرضا پورحسین: همزمان با آغاز به کار رئیس‌جمهوری دولت سیزدهم بار دیگر گمانه‌زنی‌ها در خصوص کابینه شدت گرفته و در این میان متصدی وزارت حساس خارجه همچنان در هاله‌ای از ابهام قرار دارد. باید توجه داشت که وزیرخارجه دولت سیزدهم باید توانایی مقابله با برنامه‌‌ها و جریان‌سازی‌هایی را که در این روزها در عرصه بین‌المللی علیه ایران در حال شکل‌گیری است، داشته باشد و بتواند همچون دوران دولت دوازدهم حرکت‌های خصمانه همچون عملکرد ترامپ علیه ایران را به انزوا بکشاند. جریان‌های ایران‌‌ستیز در آمریکا و اروپا امروز تلاش‌های خود را دوچندان کرده‌اند، به همین علت باید به‌خوبی به ظرافت‌های نظام سیاسی و حقوقی آمریکا و کشورهای غربی تسلط داشته باشد، به سازوکارها و طرح‌‌های کنگره و نقش نهادهای مختلف ایالات متحده کاملاً اشراف داشته و لابی‌ها و بازیگران نقش‌آفرین را در عرصه بین‌المللی به خوبی بشناسد تا بتواند برای مقابله با هجمه‌‌های گوناگون به‌درستی از ظرفیت‌‌های موجود در داخل و عرصه جهانی، بهره‌‌برداری کند. در راستای بررسی چالش‌های پیش‌روی دستگاه دیپلماسی دولت سیزدهم، «آرمان ملی» گفت‌و‌گویی با علی‌اکبر فرازی، سفیر پیشین ایران در رومانی داشته است که در ادامه می‌خوانید.
اولویت اصلی وزارت خارجه دولت سیزدهم در عرصه بین الملل چه باید باشد؟
تا امروز وزیرخارجه کشور تعیین نشده است و مشخصا اهداف و برنامه‌های او نیز معلوم نیست و این فرصت وجود دارد تا توصیه‌هایی در این خصوص داشته باشیم. وزیرخارجه دولت سیزدهم باید چند نکته را مدنظر داشته باشد. باید توجه داشت که وزارت خارجه مسئولیت‌های داخلی نیز دارد و باید نکات مرتبط در این حوزه را در دستور کار قرار دهد. وزیر دولت سیزدهم و دستگاه دیپلماسی آینده باید در وهله اول تکلیف برجام را مشخص کند. این نخستین و مهمترین کار وزیرخارجه دولت سیزدهم است. امروز روابط و سیاست خارجی ایران توسط برجام گروگان گرفته شده است و باید تکلیف خودمان را در این حوزه مشخص کنیم. برای سامان دادن به وضعیت روابط خارجی خود در منطقه خاورمیانه امروز باید ایران ابتدا تکلیف مذاکرات وین را مشخص کند. امروز برجام چه به سرانجام برسد چه نه، ما همه امورمان پس از تعیین‌تکلیف آن می‌تواند سمت و سویی مناسب پیدا کند. دولت آقای روحانی زحمات زیادی برای به سرانجام رسیدن برجام کشیده است اما نباید فراموش کرد که طولانی‌شدن مذاکرات به ضرر کشور است و تمامی اهداف و جنبه‌های سیاست خارجی ما را در حوزه‌های امنیتی و اقتصادی به بن‌بست می‌کشاند. ایران باید در ارتباط دو‌جانبه با کشورهای دیگر و در ارتباط با سازمان‌های بین‌المللی تعجیل کند و این فرصت‌ها را از دست ندهد. امروز این یک ضرورت است که باید مدنظر دولت سیزدهم قرار گیرد. امروز کشورهای دوست ما و کشورهایی که تمایل به همکاری با ایران دارند، منتظر به سرانجام رسیدن برجام هستند. واقعیت این است که برجام بر تمام شئون سیاست خارجی ایران سایه انداخته لذا باید برجام به نقطه مطلوب برسد و برای آن ضرب‌الاجل تعیین کرد. کشورهایی در این میان هستند که نمی‌خواهند ایران در سیاست خارجی خود موفق باشد و ایران نباید در زمین آنها بازی کند. برخی از طولانی شدن برجام منتفع می‌شوند؛ بنابراین ایران باید به این بازی با یک اقدام خوب و مثبت پایان دهد.
دستگاه دیپلماسی دولت سیزدهم در راستای موفقیت در سیاست خارجی از چه ابزارهایی می‌تواند استفاده کند؟
در این مسیر وزیرخارجه هم می‌تواند از تجربه گذشتگان استفاده کند و هم می‌تواند از مشورت با افراد باتجربه‌ در این عرصه استفاده کند. دستگاه دیپلماسی در مسیر منافع ملی حرکت می‌کند و بعید به نظر می‌رسد که سیاست‌های اساسی کشور در عرصه روابط خارجی تغییر زیادی کند. امروز حفظ منافع ملی ایران در گرو به سرانجام رساندن برجام است و این مساله می‌تواند با ابزار تجربه دیپلمات‌های ایرانی به نتیجه برسد. دولت سیزدهم باید به نیروی انسانی ویژه‌ای که در وزارت خارجه وجود دارد نگاهی متفاوت داشته باشد و از این سرمایه عظیم در مسیر حل مشکلات کشور استفاده کند. امروز تعداد زیادی دیپلمات بازنشسته در کشور هستند که نیاز مالی هم ندارند که قصد داشته باشند مجدد به استخدام وزارت خارجه درآیند و دولت سیزدهم باید با برگزاری نشست‌های هم‌اندیشی در فواصل زمانی معین از تجربه و نظرات این دیپلمات‌ها در عرصه سیاست خارجی استفاده کند و حتی روابط دوجانبه خود را شکلی بهتر بخشد. امروز هیچ سازمانی به‌اندازه وزارت خارجه متکی به نیروهای انسانی‌اش نیست. نباید فراموش کرد نیروهایی وارد وزارت خارجه می‌شوند که همگی دوره‌های تخصصی را گذرانده و برای آنها هزینه شده است و به همین علت نباید این سرمایه‌ها را به فراموشی سپرد. وزیرخارجه دولت سیزدهم باید مکانیسمی را تعریف کند تا طبق آن هر کارشناسی را در جایگاه خود قرار دهد و تخصص‌گرایی را در دستور کار خود قرار دهد. دولت سیزدهم باید به شایسته‌سالاری در دستگاه دیپلماسی نگاهی ویژه داشته باشد.
چه آفت‌هایی در کمین دستگاه دیپلماسی دولت سیزدهم قرار دارد؟
مشخصا در ابتدای آغاز به‌کار دولت حرف‌و‌حدیث‌ها و نظرات و پیشنهادات زیادی مطرح است که برخی از این نظرات و تعریف و تمجیدها شاید با توجه به منفعت شخصی گفته شود. وزیرخارجه در راستای مقابله با این موارد باید از همان ابتدا اولویت خود را منافع ملی ترسیم کند. پرسنل وزارت خارجه نیروهای دسته و جناح خاصی نیستند و در دولت بعدی نیز باید به این رویه دقت شود. دیپلمات، سیاستمدار نیست که سیاست‌های جریان فکری خود را پیش ببرد؛ بلکه دیپلمات صرفا باید در راستای منافع ملی کشور قدم بردارد. وزارت خارجه باید به پرسنل پرتوان خود، که از بانوان هستند، توجه ویژه‌ای کرده و از ظرفیت‌های آنها در کشورهای مختلف استفاده کند. امروز یک دیپلمات در یک کشور دورافتاده آفریقایی می‌تواند به‌مراتب بیشتر برای کشور مفید باشد تا یک دیپلمات که در یک کشور بزرگ اروپایی خدمت می‌کند؛ در صورتی که ظرفیت‌های مقصد شناخته شده باشد و در مسیر توسعه کشور خودمان به کار گرفته شود.