ایران در همسایگی خود دوست واقعی ندارد!

آرمان ملی- علیرضا پورحسین: بسیاری از کارشناسان بر این باورند که برای بایدن بازگشت به مسیر توافق هسته‌ای یک هدف اصلی است. همچنین برای وی ترمیم روابط آسیب‌دیده با متحدان اروپایی که در کنار آمریکا، روسیه و چین جهت رسیدن به توافق اصلی مذاکره کردند، اهمیت ویژه‌ای دارد. در این میان واشنگتن یک‌بار توافق هسته‌ای را نقض کرده است و در حال حاضر به صورت ضمنی اعلام کرده که ماندن در برجام را ضمانت نمی‌کند. وزیر امور خارجه آمریکا و رابرت مالی مدعی شدند که در یک دموکراسی، هیچ راهی برای بستن دستان رئیس‌جمهوری آینده آمریکا وجود ندارد و این که بهترین راه جهت حفظ توافق نشان دادن این است که توافق برای دو طرف کار می‌کند. نماینده ویژه آمریکا در امور ایران همچنین گفته است که هیچ ضمانت این‌چنینی وجود ندارد و این در ذات دیپلماسی نیست، اما قصد این را نداریم تا چندین ماه برای مذاکره بازگشت به توافق صرف کنیم تا بعدا از آن خارج شویم. یکی از نگرانی‌های غرب این است که عدم حضور ایران در توافق هسته‌ای موجب افزایش دانش کشور در زمینه هسته‌ای و غنی‌سازی اورانیوم و متعاقبا ذخیره‌سازی آن شود. یک مقام ارشد ایرانی به نیویورک‌تایمز گفته است که هر‌چه مدت زمان عدم اجرای توافق ادامه پیدا کند، ما دانش بیشتری پیدا می‌کنیم. اگر آمریکا نگران است هر‌چه زودتر به توافق بازگردد، بهتر است. اتفاقی که هنوز هم با اما و اگرهای زیادی همراه است. در راستای بررسی این مسائل «آرمان ملی» گفت‌و‌گویی با علی بیگدلی، تحلیلگر مسائل سیاست خارجی داشته است که می‌خوانید.
گره ایجاد شده در مذاکرات وین صرفا به‌خاطر مسائل منطقه‌ای است؟
یکی از تصورات اشتباه این است که برخی به‌دنبال این بودند تا برجام 2015 را مجددا عینا احیا کنند که این از ابتدا نیز مشخص بود، محقق نخواهد شد. امروز نیز اگر مذاکرات در وین با خلل مواجه شده است به این دلیل است که همچنان بر این موضع تاکید می‌شود. برجام 2015 عمرش رو به پایان است و بایدن نیز نخستین سخنرانی خود عنوان کرده است که قید زمانی برجام باید تا سال 2050 باشد؛ زیرا در سال 2023 از اعتبار می‌افتد. آمریکا دیگر برجام 2015 را مسلما نخواهد پذیرفت و آن را تمام شده می‌داند. آن‌ها مشخصا برجام پلاس را می‌خواهند و مسائل حقوق بشری را همچنان در ادامه مدنظر قرار می‌دهند و بر مسائلی همچون مسائل منطقه‌ای و دفاعی نیز به‌صورت ویژه‌تر تاکید خواهند کرد و در همین برجام می‌خواهند تکلیف آن مشخص شود. از برنامه‌ها دیگر این بود که برجام دو مرحله‌ای شود و در ابتدا می‌خواستند که مسائل هسته‌ای را حل‌و‌فصل کنند و سپس در‌خصوص مسائل دیگر گفت‌وگو شود که اختلاف بر سر قید این مورد در متن برجام سبب شد تا گره در مذاکرات ایجاد شود. آمریکا امروز به‌شدت تحت فشار کشورهای عربی و صهیونیست‌هاست و به‌همین علت صرفا ایران نمی‌تواند با کشورهای غربی یک توافق هسته‌ای داشته باشد و انتظار داشته باشد تا تحریم‌ها لغو شود. مشخصا کار برای ایران سخت است و باید به دنبال چاره‌ای باشد تا متحمل ضرر نشود و از سوی دیگر تحریم‌ها هر‌چه سریع‌تر برداشته شود. بایدن اگر امروز در حال برخورد سخت با کوباست به این علت است که می‌خواهد هشداری نیز به ایران دهد که توانایی تحریم کردن سخت‌تر را نیز دارد. امروز بایدن نه دیگر مسیر ترامپ را می‌رود و نه می‌خواهد سیاست‌هایی نزدیک به اوباما داشته باشد. ایران باید در این میان امتیازاتی بدهد و از برخی خواسته‌های خود کوتاه آید. نمی‌توان انتظار داشت تا امتیازات صددرصدی از مذاکرات به‌دست آورد.
آیا تلاش‌ها برای اجماع علیه ایران و کشاندن کشورمان به شورای امنیت آغاز شده است؟
امروز هم تحت عنوان ناامن کردن آب‌های بین المللی قصد دارند پرونده ایران را به شورای امنیت بکشانند و هم این که ممکن است در صورتی که مذاکرات به نتیجه نرسد این اتفاق رقم بخورد. امروز برای چندمین بار است که دریاهای حوزه خاورمیانه با تنش همراه می‌شود و این امکان وجود دارد که این بار برخوردی جدی‌تر صورت گیرد. هم اسرائیل و هم برخی جریان‌های عربی به دنبال این هستند تا بار دیگر یک اجماع جهانی علیه ایران ایجاد کنند و باید به شدت مراقب این عرصه بود. به وضوح این را می‌توان در صحبت‌های مقامات کشورهای عربی و اسرائیل مشاهده کرد و این بار با دفعات قبل تفاوت دارد و اروپا به آمریکا نزدیک‌تر است تا به ایران. از سوی دیگر اگر ایران وارد یک تنش شود کار بسیار سخت تر می‌شود زیرا در منطقه نمی‌توان روی هیچ کشوری حساب باز کرد. امروز برخی کشورها در تلاش هستند تا پرونده ایران را امنیتی کنند و ایران نباید اقدامی انجام دهد تا هدف آن‌ها محقق شود. این یک اقدام خطرناک است و شاید حتی منجر به حملات نظامی شود. باید توجه داشت که این امکان وجود دارد تا تحریم‌ها را علیه ایران سخت‌تر کنند پس باید دقیق و محکم گام برداشت.
ایران در منطقه می‌تواند روی کشوری حساب باز کند؟
ایران امروز در همسایگی خود هیچ دوست واقعی ندارد و این رو در صحبت‌های مقامات دولت ایران نیز به وضوح شنیده‌ایم که هیچ یک از همسایگان ما امروز دوست کشورمان نیستند. این صحبت‌ها را به این علت مطرح کردند که بگویند تمام مشکلات ایران معطوف به آمریکا نیست و سایر کشورها نیز امروز برای ایران در حال دردسرسازی هستند. این یک نقطه ضعف برای ایران است که نمی‌توان روی هیچ کدام از همسایه‌ها حساب باز کرد و این خود یک خطر بالقوه برای ایران است.