رماننویسی در وقت اضافه
خــوانـدن رمــان به همــان انــدازهای که هیجانانگیز است، نوشتن برای هر آدمی که به دنبالش نام مـیآورد و گاه نان، اما ملالتها و سختیهای بیشماری دارد که همان «نوشتن» است. نوشتن، کار بسیار سختی است. بازی با کلمات شاید در وهله اول هیجانانگیز و آسان بیاید، اما وقتی این کلمات را در یک کمپوزیسیون ادبی قرار میدهید تا از آن یک اثر ادبی که اسمش داستان یا رمان است بیرون بیاورد آنوقت متوجه میشوید با چه کار سختی مواجه هستید، تاجاییکه ممکن است عطایش را به لقایش ببخشید. نبخشید هم وقتی از پس آن برنیایید، عدمتوجه مخاطب به اثرتان شما را پس میزند. پس بهتر است پیش از نوشتن، از تجربیات نویسندههای بزرگ مشق کنید تا بتوانید در این بازی با کلمات، سربلند بیرون بیایید.
در دنیای ادبیات، کتابهای بسیاری است که میتوانیم از آنها بیاموزیم؛ کتابهایی که بسیاری از آنها به فارسی هم ترجمه شده، اما کتابهایی هم هستند که نویسندهها و مترجمهای ایرانی تالیف کردهاند، که تعداد قابل اعتنای آنها به انگشتهای یک دست هم نمیرسد. یکی از این کتابها که میتوان از آن بهعنوان منبع و مرجعی برای داستان یاد کرد، کتاب دو جلدی محسن سلیمانی است که یکی از مترجمهای برجسته نیز بهشمار میآید: مترجمی که از یکسو بیش از پنجاه رمان مهم ادبیات جهان را ترجمه، و از سوی دیگر کتابهای پژوهشی بسیاری درباره داستاننویسی ترجمه کرده است. جز این دو، محسن سلیمانی هرچند هرگز در قامت داستاننویس حرفهای ظاهر نشده اما داستانهای کوتاه و بههمپیوستهای هم منتشر کرده است. شاید از او بتوان بهعنوان ویراستاری که داستان را خوب میشناسد یاد کرد که همین امر موجب شده از پس چنین کار مهم و دشواری برآید.
محســن سلیمــانی در کتــاب دو جلــدی «رماننویسی در وقت اضافه» که از سوی نشر علمیوفرهنگی منتشر شده، ما را به ضیافت بازی با کلمات دعوت میکند تا بتوانیم کلماتمان را به بهترین شکل، چیدمان کنیم تا بتوانیم نام «اثر» را بر آن بگذاریم: اثری در ژانر داستان کوتاه یا بلند یا رمان. «رماننویسی در وقت اضافه» با 38 فصل در 1200 صفحه، آنطور که سلیمانی در مقدمه کتاب مینویسد بیشتر نوعی انتقال تجریبات است تا نوشتن تجربیات شخصی در زمینه رماننویسی. سلیمانی در این کتاب جمعبندی نظریات رمانپژوهانی را ارائه داده که خود همه رماننویس بودهاند. به بیانی بهتر، او نظریات رماننویسها را با تجربیات سالهای طولانی تدریس، پژوهش و ترجمه در این رشته درآمیخته و با ساماندهی، بستهبندی و البته زبان خودش، همراه با مثالهای بیشماری گرد آورده تا چراغی برای خواننده/نویسنده ایرانی باشد.
زیروبم داستان
مجموعه سهجلدي «زيروبم داستان» از جمله کتابهایی است که هر قصهنویسی به آن نیازمند است تا با ریزکاریهای داستاننویسی از الف تا ی آشنا شود؛ یک راه کمدردسر و پــرفایده که زیروبم یک کار پرهیجــان و خلاقــانه را به هر قصهنویسی نشان میدهد. «زيروبم داستان» (تجربههاي نويسندگان ايران و جهان) يكي از بهترين كتابهايي است كه طي سـالهاي اخير در حوزه مسائل نظري داستان منتشر شده؛ چراكه بيشتر كتابهايي كه طي سالهاي اخير درباره داستان و داستاننويسي منتشر شدهاند، تعاريف خود را براساس نظريات منتقدان و پژوهشگران اين عرصه تدوين كردهاند. بحثهاي فني درباره عناصري كه رمان را ميسازد، ضروري است، اما در نهايت، اين نويسندگان هستند كه با خلق آثار خود، مرزهاي تعاريف را تعيين كرده يا بسط ميدهند.
«زيروبم داستان» با بهرهگيري از تجربههاي ملموس داستاننويسان ايران و جهان، اساس تعاريف داستاني خود را سامان داده است. كتاب، با گردآوري و تدوين تجربهها و توصيههاي پيشكسوتان داستان نويسي، تجربههاي انضمامي و زيست بيش از 300 نويسنده را در خود جمع كرده كه اين موضوع آن را به اثري بينظير تبديل كرده. مجموعه سهجلدي «زيروبم داستان» براي علاقهمندان ادبيات داستانـي پيشنهاد وسوسهانگيزي است كه در آن، داستان و انواع آن، ايده داستاني و طرح اوليه، فعاليت ناخودآگاه ذهن يا جستوجوي خودآگاه، شخصيتپردازي، گفتوگو، صحنهپردازي، گرهافكني و گرهگشايي، زاويهديد، درونمايه و حقيقتمانندي، زبان و نماد، انتخاب نام داستان، آغاز و انجام داستان، بازبيني و بازنويسي، نويسنده و ناشر و عادتها و ظرافتهاي كاري داستاننويسان را در فصول 16گانه «زيروبم داستان» را بخوانند.
این مجموعه سهجلدی را حسین حداد نوشته و محمــد حنیــف داسـتاننــویس به تصحیح و بازنویسی آن همــت گمارده. ايـن مــجـمــوعه سهجلــدی را نشـر علمیوفــرهنگــی منتشر کرده است.