مذاكرات برجام دو مرحله‌اي مي شود

آرمان ملی-علیرضا پورحسین: روز گذشته و حین برگزاری دور ششم مذاکرات وین میان ایران و طرف‌های برجام، شائبه‌ای مطرح شده که حاکی از این بوده ایران از آمریکا درخواست تعهد کرده تا با روی کارآمدن دولتی دیگر در این کشور امکان بر هم زدن برجام وجود نداشته باشد؛ اما در پایان دور ششم مذاکرات وین برای احیای برجام صحبتی از این خواسته در مقابل رسانه‌ها نشده است. نشست کمیسیون مشترک برجام به ریاست معاون نماینده عالی اتحادیه اروپا در سیاست خارجی‌ برگزار شد و طی آن روسای هیات‌ها ضمن ابراز خرسندی از تلاش‌های مستمر و فشرده تیم‌های کارشناسی، نتایج گفت‌و‌گوهای دور جاری را مورد ارزیابی مشترک قرار داده‌اند. همچنین عراقچی با اشاره به پیشرفت‌های صورت گرفته درمورد پیش‌نویس متون مذاکراتی، بیان کرده برخی موضوعات مهم باقی مانده که نیازمند تصمیم‌گیری‌های جدی است. او‌ از طرف‌های مذاکره خواسته با جدیت جهت حفظ و احیای برجام، تصمیمات لازم را اتخاذ کنند. معاون سیاسی وزیر خارجه کشورمان ضمن تصریح این موضوع که بیش از هر زمان دیگری به توافق نزدیک هستیم، اظهار امیدواری کرده در دور آتی مذاکرات بتوان به توافق دست یافت. روسای سایر هیات‌ها نیز ضمن تایید پیشرفت‌های صورت گرفته، بر ضرورت مشارکت همه طرف‌ها با رویکردی سازنده در ایجاد زمینه رسیدن به توافق تاکید کرده‌اند؛ توافقی که طبق گفته برخی کارشناسان، تحقق آن نزدیک‌تر از گذشته به نظر می‌رسد. در راستای بررسی این مسائل «آرمان ملی» گفت‌و‌گویی با رحمان قهرمان‌پور، تحلیلگر ارشد مسائل بین‌الملل داشته که در ادامه می‌خوانید.

ایران درخواستی برای گرفتن تعهد از آمریکا ارائه داده است، این درخواست چه جنبه‌هایی می‌تواند داشته باشد؟

در پایان دور ششم مذاکرات در وین جزئیاتی در این خصوص منتشر نشده است و مشخص نیست ایران این درخواست را به چه شکل مطرح کرده است. آیا منظور این است که روسای‌جمهور بعدی آمریکا نتوانند از برجام خارج شوند یا اینکه اگر از برجام خارج شدند، تحریم‌ها قابل‌اجرا نباشند. این دو مقوله متفاوت است و مشخص نیست جزئیات در این خصوص به چه شکل است؛ اما احتمالا ایران درخواست کرده اگر از برجام خارج شدند، تحریم‌ها علیه ایران عملیاتی نشوند و احتمالا ایران خواستار لغو دائمی تحریم‌هاست. به این علت که شناخت کافی از نظام سیاسی آمریکا وجود دارد و می‌دانیم هیچ تضمینی وجود ندارد که روسای‌جمهور آتی از برجام خارج نشوند. نهایی کردن چنین درخواستی بسیار دشوار است. در داخل آمریکا تفاسیر متفاوتی وجود دارد. نظام سیاسی آمریکا یک نظام ریاستی اما مبتنی‌بر نظارت موازنه است. با این وجود در انتخابات 2020 اتفاقاتی رخ داد که در گذشته به هیچ‌وجه نمی‌توانستیم متصور شویم. این اتفاقات ریشه در تفسیرهای متفاوت از قوانین داشت. بنابراین در عالم نظر این امکان وجود دارد که دولت فعلی آمریکا نوعی تعهد به ایران دهد؛ اما انجام آن بسیار دشوار است. مساله این است که ایران علاوه بر آمریکا آیا خواستار چنین تعهدی از سایر طرف‌های برجام نیز هست یا خیر. زیرا اگر چین، روسیه و اروپا قبول کنند در صورت خروج آمریکا از برجام، همکاری خود را با ایران ادامه دهند، این نیز یک امتیاز مثبت خواهد بود و ایران باید به این سمت حرکت کند. اراده سیاسی به نظر می‌رسد برای پذیرش چنین خواسته‌ای وجود دارد اما شاید نحوه آن متفاوت باشد. ایران امروز ابزارهای خوبی در اختیار دارد اما مشخصا نیز کار را به سمتی نمی‌برد که منجر به شکست مذاکرات شود. وقتی عراقچی می‌گوید عجله‌ای برای توافق نداریم به این معناست که ابزاری در اختیار ایران برای کسب امتیاز بیشتر وجود دارد.

برگزاری انتخابات در ایران و مشخص شدن دولت جدید، علت افزایش سرعت مذاکرات است؟

یک نکته در مذاکرات این دور وجود دارد و آن، این است که نمایندگان ایران با رویکرد فراجناحی به وین رفته و مشخصا برجام این‌بار جناحی نمی‌شود. به‌زودی نیز کمیته‌ای متشکل از دولت، شورای عالی امنیت ملی و مجلس تشکیل می‌شود تا متن توافق مورد بررسی قرار گیرد. این اتفاقات نشان می‌دهد ایران برای احیای برجام دیگر در گرداب اتفاقات سیاسی داخلی نخواهد افتاد. ایران تجربه کرده و اراده لازم را برای توافق دارد. به همین علت نمی‌توان این‌گونه برداشت کرد که روی کار آمدن دولت سیزدهم تغییری ایجاد می‌کند. مذاکرات متوقف نخواهد شد و طرف‌های دیگر نیز چنین تصمیم نخواهند گرفت. در داخل کاخ سفید تحلیل این است که فارغ از اینکه چه کسی در ایران رئیس‌جمهور می‌شود، باید برجام احیا شود و برای آن دلایل مختلفی نیز دارند و تصمیم خود را نیز گرفته‌اند. سیاست خارجی آمریکا در سال ‌ای اخیر دیگر با اتفاقات داخلی ایران تنظیم نمی‌شود.

روند توافق احتمالی به چه شکل خواهد بود؟ آیا شاهد مذاکره در خصوص برجام پلاس خواهیم بود؟

بعید به نظر می‌رسد که مذاکرات ایران و طرف‌های برجام دو مرحله‌ای شود. امروز طرف‌ها به دنبال یک توافق جامع هستند و به همین علت بعید به نظر می‌رسد در کوتاه مدت پس از توافق وین به سمت مذاکره دیگری بروند اما مسائل فنی همچنان مورد بحث قرار می‌گیرد. گام بعدی پس از توافق وین این است که آمریکا سایر تحریم‌های غیر‌برجامی را در قالب گفت‌و‌گو لغو کند. تحریم‌های حقوق بشری و سایر مسائل از این دست هستند. باید در ابتدا اعتمادسازی صورت گیرد تا در سال آینده بتوان شاهد مذاکره در خصوص برخی مسائل منطقه‌ای بود. بایدن می‌خواهد گام به گام پیش آید. آن‌ها هنوز مسائل جانبی برجام را از دستور کار خارج نکرده‌اند و این امر باید مورد توجه ایران باشد. شاید مذاکرات آتی در خصوص یمن باشد و احتمالا نقشه راه آن‌ها در‌خصوص ایران همین برنامه گام به گام است.