پیامدهای خروج آمریکا از افغانستان

بارزترین نتیجه خروج ایالات متحده آمریکا از خاک افغانستان در بعد منطقه‌ای و بین‌المللی می‌تواند به وجود آمدن خلأیی باشد که توسط دیگر کشورهای منطقه پر شود؛ موضوعی که می‌تواند تحولات افغانستان را به سمت فضای مثبت‌تری سوق دهد. ایالات متحده آمریکا در ماه می به‌طور رسمی روند خروج نیروهایش را از افغانستان آغاز کرد. حضور نظامی آمریکا و ناتو در خاک افغانستان تا ۱۱ سپتامبر در حالی به پایان خواهد رسید که واشنگتن پیش از این سناریوی سه‌گانه‌ای را در نظر داشت. سناریوی اول مربوط به ادامه حضور در خاک افغانستان با توجه به مسائل مهمی چون احتمال سقوط دولت، قدرت گرفتن بیشتر طالبان و تحکیم جای پای چین در این کشور بود. سناریوی دوم مربوط به محاسبات واشنگتن و حضور 20 ساله در افغانستان بود که در این مدت علاوه بر صرف میلیاردها دلار هزینه، متحمل تلفاتی سنگین شدند که در نهایت تغییری را نیز در وضعیت افغانستان به وجود نیاورد. بنابراین تداوم این مسیر می‌توانست هزینه‌های آمریکا را در افغانستان بدون‌دستیابی به دستاوردی همچنان افزایش دهد. سومین سناریو خروج «مسئولانه» آمریکا از افغانستان است. براساس این سناریو با توجه به تعهدات امنیتی بین آمریکا و دولت افغانستان، آمریکا از موضع مستشاری به‌ویژه از منظر آموزش، حمایت مالی و تجهیز نیروها به افغانستان کمک خواهد کرد تا مسئولیتی که قرار است نیروهای آمریکایی در ارتباط با امنیت افغانستان برعهده بگیرند، نیروهای افغان برعهده بگیرند. در همین حال در پیشبرد پروسه صلح میان دولت افغانستان و طالبان نیز همکاری خواهد داشت؛ روندی که طالبان را از گروهی نظامی به سیاسی بدل خواهد کرد. البته باید احتمال خروج بدون‌تعهد آمریکا را نیز در نظر داشت. در صورت خروج بی‌قید و شرط و غیرمسئولانه و قطع تمامی همکاری‌های امنیتی با افغانستان به‌طور طبیعی پیامدهای منفی آن بروز پیدا خواهد کرد. کما اینکه با خروج نسبی نیروهای نظامی آمریکا، شاهد افزایش تحرکات نظامی و سیر صعودی درگیری‌ها هستیم؛ مساله‌ای که می‌تواند آتش درگیری‌های داخلی در افغانستان را نیز شعله‌ورتر کند. در بُعد منطقه‌ای وقتی یکی از قدرت‌های بزرگ، منطقه را ترک می‌کند، قدرت‌های دیگر منطقه‌ای جای آن را پر خواهند کرد. از همین رو به نظر می‌رسد چینی‌ها برای این امر تلاش زیادی داشته باشند تا بتوانند خلأ آمریکا را پر کنند. به طور طبیعی کشوری مانند پاکستان نیز با چین همسو خواهد بود و این پر کردن خلأ می‌تواند افغانستان را به سمت و سوی فضای مثبت‌تری سوق دهد. ضمن اینکه پکن و اسلام‌آباد علاوه بر روابط خوب با طالبان از مناسبات مطلوبی نیز با دولت افغانستان برخوردار هستند. بنابراین بارزترین آثار خروج ایالات متحده آمریکا از خاک افغانستان در بُعد منطقه‌ای و بین‌المللی این است که کشورهای دیگر این خلأ را پر کرده، با این تفاوت که این خلأ با جهت‌گیری مثبت همراه خواهد شد. چنین موضوعی زمانی اهمیت پیدا می‌کند که بدانیم چین و آمریکا رقیب استراتژیک یکدیگر در زمان حال و آینده خواهند بود. لذا خروج آمریکا از افغانستان و ورود چین به این عرصه، فضای مانور بیشتری را برای پکن به منظور ایستادگی در مقابل آمریکا به وجود خواهد آورد.