عواملی که خطر سرطان را افزایش می‌دهد

انتخاب رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم در هر دوره‌ای از زندگی از کودکی تا بزرگسالی موجب افزایش سلامتی و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌ها به‌خصوص سرطان می‌شود. رژیم غذایی، چاقی، هورمون‌ها، التهاب مزمن، اشعه آفتاب، مصرف دخانیات، استرس و فعالیت بدنی کم از کودکی تا بزرگسالی موجب افزایش سلامتی و کاهش خطر بیماری‌ها می‌شود. ارتباط بین غذا و سرطان به اندازه خود بیماری رمزآلود بوده و مطالعات متعددی در ارتباط مواد مغذی مختلف انجام گرفته است. در این ارتباط یکسری از مواد غذایی از اهمیت بیشتری برخوردار هستند که برخی از آنها اثر پیشگیری‌کننده داشته و نتایج به‌دست آمده نشان می‌دهد تغذیه و رژیم غذایی تقریبا ۳۵ درصد با بروز سرطان ارتباط دارد. برخی از عوامل خطر سرطان قابل تغییر نیستند ولی عواملی همچون رژیم غذایی و الگوی دریافت مواد مغذی قابل کنترل هستند. در حقیقت مطالعات نشان داده‌اند که کمتر از ۳۰ درصد افراد در اثر عوامل غیر قابل کنترل، در طول زندگی خود مبتلا به سرطان شده‌اند. ارتباط بین رژیم غذایی و اثرات محافظت کننده و پیشبرنده آن در بیماری سرطان ثابت شده نیست ولی بررسی‌ها نشان داده‌اند برخی از عادات غذایی، روش‌های آماده‌سازی مواد غذایی و همچنین تعادل انرژی دریافتی و مصرفی در بروز این بیماری موثرتر هستند. مطالعات متعددی در مورد ارتباط چاقی و سرطان انجام گرفته و در این خصوص نشان داده شده، شش درصد تمامی سرطان‌ها ناشی از اضافه وزن و چاقی است و عامل خطر مهمی برای سرطان در نظر گرفته می‌شود و در این مورد سرطان‌های مری، پانکراس، کیسه صفرا، کبد، سینه (پس از یائسگی)، اندومتریوم، کولون و رکتوم ارتباط قوی‌تری نشان داده‌اند. چاقی و اضافه وزن در دوران نوجوانی احتمال سرطان کولون در بزرگسالی را تا ۲ برابر افزایش می‌دهد. همچنین این عامل خطر احتمال عود مجدد سرطان را افزایش و بقای بیماران را کاهش می‌دهد. در این خصوص کاهش وزن و حفظ آن توصیه می‌شود. همچنین فعالیت بدنی منظم نقش موثری در کاهش وزن و کاهش برخی عوامل خطر بروز سرطان می‌شود. در این خصوص انجمن سرطان آمریکا، ۴۵ الی ۶۰ دقیقه ورزش با شدت متوسط برای بیشتر روزهای هفته را توصیه می‌کند.

پروتئین و گوشت قرمز

رژیم‌های غذایی که مقادیر بالایی از پروتئین دارند معمولا حاوی مقادیر بالای گوشت و چربی هستند. ارتباط پروتئین با سرطان به نوع پروتئین دریافتی و محتوای کالری رژیم غذایی دارد. به‌طورکلی دریافت پروتئین 2 تا سه برابر بیشتر از مقدار مورد نیاز با افزایش احتمال سرطان مرتبط است. گوشت فرآوری‌شده به هر نوع گوشتی گفته می‌شود که یکی یا ترکیبی از فرآیندهای دودی و یا تخمیرشدن، افزودن نمک، نیترات و دیگر طعم‌دهنده‌ها روی آن انجام پذیرفته باشد و ارتباط بین مصرف گوشت قرمز و محصولات فرآوری‌شده آن با افزایش خطر سرطان ثابت شده است. برای مثال مطالعاتی که روی سرطان کولورکتال که به‌عنوان یکی از شایع‌ترین انواع سرطان در جهان بوده، انجام شده نشان داده است که مصرف روزانه ۵۰ گرم گوشت فرآوری‌شده احتمال این بیماری را تا ۲۰ درصد افزایش می‌دهد. این نتایج در مورد گوشت‌قرمز نیز صادق است. به‌طور کلی توصیه می شود به منظور کاهش خطر سرطان و نیز افزایش احتمال بهبودی دریافت گوشت قرمز، مرغ و فرآورده‌های آنها کاهش یابد. گوشت ماهی از گوشت‌قرمز سالم‌تر بوده و حاوی چربی کمتر و اسیدهای چرب امگا۳ است و توصیه به مصرف ۲ بار در هفته آن می‌شود. در صورت استفاده از گوشت قرمز از قسمت‌های لخم و قطعات کوچکتر استفاده شود. گوشت ماکیان و حبوبات نیز جایگزین‌های مناسبی برای گوشت‌قرمز هستند. مصرف میوه‌ها اثر محافظتی در برابر انواعی از سرطان‌ها از جمله دهان، حلق، حنجره، رحم، ریه و غیره دارد. تمامی سبزی‌ها به‌ویژه سبزیجاتی که به رنگ زرد و سبز هستند، اثر محافظت‌کننده در برابر سرطان معده دارند. میوه‌ها و سبزی‌ها نیز از ترکیبات ضدسرطان و آنتی‌اکسیدان‌ها هستند که از جمله آنها می‌توان به ویتامینC ، ویتامین E، سلنیوم و فیتوکمیکال‌ها شامل کارووتنوئیدها، فلاونوئیدها و غیره اشاره کرد. توصیه می‌شود روزانه حداقل ۲ واحد میوه و سه واحد از سبزی‌ها استفاده شود. در مصرف از این دو گروه غذایی باید توجه داشت که تنوع در مصرف از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. برای مثال روزانه یک واحد میوه از خانواده مرکبات، سیب، هلو و غیره استفاده شود. متابولیسم بدن شامل واکنش‌هایی طبیعی است که در حین آنها مواد مضری به‌نام رادیکال‌های آزاد به‌عنوان فرآورده‌های جانبی تولید می‌شوند. این ترکیبات بسیار خطرناک بوده و موجب آسیب‌های بافتی و افزایش خطر سرطان‌ها می‌شوند. آنتی‌اکسیدان به‌عنوان مواد مغذی موثر برای از بین بردن اکسیدان‌ها شناخته می‌شود. از جمله آن می‌توان به ویتامین C، ویتامین E، سلنیوم و کاروتنوئیدها اشاره کرد. مصرف این مواد که منابع آنها اکثر میوه‌ها و سبزی‌ها هستند، با کاهش بروز انواعی از بیماری‌ها به‌ویژه سرطان همراه است. اما مطالعات مزایایی برای مصرف مکمل آنتی‌اکسیدان نشان نداده‌اند. کاروتنوئیدها گروه وسیعی از رنگدانه‌های غذایی بوده و از جمله آنتی‌اکسیدان موجود در میوه‌ها و سبزی‌های رنگی به‌ویژه قرمز، زرد و نارنجی هستند. این گروه از رنگدانه‌ها که شامل آلفاکاروتن، بتاکاروتن، لیکوپن، لوتئین و غیره هستند با کاهش خطر بسیاری از سرطان‌ها مرتبط هستند و اما مصرف دوز بالای این آنتی‌اکسیدان که به‌صورت مکمل وارد بدن می‌شود با افزایش خطر سرطان ریه در افراد سیگاری همراه بوده است.