سرمایهگذاری خارجی، از اجرا تا دستاوردسازی
همه کشورهای جهان برای توسعه نیازمند سرمایهگذاری خارجی هستند حالا در این میان کشورهایی که اقتصاد خوبی ندارند نیازشان بیشتر هم هست. ایران در دهههای گذشته اقتصاد خوبی نداشت و بهرغم اینکه در سالهای گذشته فرصتهای زیادی برای رشد داشته اما همه این فرصتها را از دست داده و امروز به یک اقتصاد بیمار مبتلا شده که نتوان پیشرفت دارد و نه توان احیا. بههمیندلیل کشور ما نیازمند جذب سرمایهگذاران خارجی است. بااینحال در چند سال اخیر اقدامات قابل تاملی ازسوی مقامات برای فراهمسازی فضای سرمایهگذاری خارجی صورت نگرفته که برعکس اقدامات صورتگرفته چه ازسوی ایران و چه ازسوی آمریکا و شرکایش در تحریم ایران، باعث شده تا ریسک سرمایهگذاری در کشور به شدت افزایش یابد. از طرفی قوانین و مقررات دستوپاگیر و نبود ثبات اقتصادی باعث شده تا هیچ سرمایهگذاری نتواند برای آینده اقتصادی خود برنامهریزی کند. بااینحال کشورهای زیادی هستند که بازار ایران را بازاری قابل سرمایهگذاری میدانند و به همین دلیل هم درخواست سرمایهگذاری میدهند، آماری هم که وزارت صمت درباره این تصویب منتشر کرده نشان میدهد که این درخواستها رشد 189درصدی در سال 99
نسبت به سال 98 داشته است ولی چقدر از این درخواستها محقق شده معلوم نیست.
تصویب تا اجرای سرمایهگذاری
جمشید عدالتیان شهریاری، عضو اتاق بازرگانی ایران در پاسخ به این سؤال که آیا تصویب دو میلیارد و ۴۶۹میلیون دلار سرمایهگذاری خارجی در سال گذشته به معنای سرمایهگذاری واقعی در اقتصاد کشور است، به «آرمان ملی» گفت: «تصویب و انجام سرمایهگذاری دو موضوع کاملاً متفاوت هستند، به این دلیل که درخواستها ابتدا به وزارت اقتصاد و امور اقتصاد دارایی و اداره کل جذب سرمایهگذاری خارجی وارد و مورد بررسی قرار میگیرد و بعد تصویب و بعد از آن به مرحله اجرا گذاشته میشود. آنچه که واقعا در کشور سرمایهگذاری شده با آن چیزی که تصویبشده فاصله خیلی زیادی دارد. درواقع این تصویب به معنای ارسال درخواست سرمایهگذاران برای سرمایهگذاری از کشوری به کشور ماست که هنوز اجرا نشده است.» او ادامه داد: «فرض کنیم که شخص، گروهی یا شرکتی برای سرمایهگذاری در پتروشیمی، خودروسازی، توسعه راهها و... پیشنهادی برای سرمایهگذاری داشته است، همه این درخواستها در وزارت اقتصاد و امور دارایی و اداره کل جذب سرمایهگذاری خارجی بررسی میشود که اگر با ضوابط قانونی و منافع ملی کشور منافاتی نداشته باشد، به تصویب خواهد رسید. اما اینکه چطور اجرا میشود یا اجرا
شده بحث دیگری است».
تغیــیر شــرایط اقتصــادی و ریسک سرمایهگذاری
عدالتیان شهریاری اضافه کرد: «عملاً دیدهایم که فاصله زیادی بین صدور مجوز برای سرمایهگذار تا سرمایهگذاری وجود دارد. متقاضی خارجی سرمایهگذاری با وجود دریافت مجوز منتظر ماند تا شرایط برای سرمایهگذاری در کشور ما فراهم شود، اما گاهی اوقات این وضعیت زمانبر و طولانی میشود و ممکن است شرایط اقتصادی تغییر کند و درخواست هم اصلا اجرا نشود.» این عضو اتاق بازرگانی ایران، افزود: «اگر عدد و رقمی که وزارت صنعت اعلام کرد تصویب شده باشد که به نظر میرسد همینطور است، تجربه سالیان گذشته نشان میدهد که تصویب شده و جذب شده دو آمار کاملاً جدا هستند و لازم است که این وزارتخانه در مورد میزان اجرایی شدن و جذب سرمایهگذاری خارجی در کشور توضیح بدهد.» عدالتیان شهریاری در پاسخ به این سؤال که آیا در شرایط تحریمی که ایران قرار گرفته امکان سرمایهگذاری برای شرکتها و کشورهای خارجی فراهم هست یا نه، اضافه کرد: «شرکتهای کوچک و متوسطی که با آمریکا در ارتباط نباشند یا از تحریمهای آینده نگرانی نداشته باشند معمولاً آماده سرمایهگذاری در کشور ما هستند ولی عملاً در چند سال اخیر بهویژه شرکتهای اروپایی حاضر به ریسک برای سرمایهگذاری در
کشور ما نبودند. بنابراین اجرا شدن سرمایهگذاریهای خارجی مشکل است و نمیتوانند علنی سرمایهگذاری کنند.» او اضافه کرد: «اگر فرض کنیم در کشور ما یک میلیارد دلار بهصورت اجرایی سرمایهگذاری شده، هیچ کاری هم نکنیم این اتفاق خواهد افتاد، شرکتهای هواپیمایی یا برخی شرکتها به دلیل مشتریان ایرانی که دارند این سرمایهگذاریها را انجام خواهد شد، درواقع یک کفی از سرمایهگذاری در همه کشورها وجود داشته و دارد. البته مهم این کف سرمایهگذاری نیست».
کف سرمــایهگذاری بــرای کشــور سودی ندارد
عدالتیان شهریاری توضیح داد: «اگر براساس آمار گذشته بگوییم که کف سرمایهگذاری کشور ما یک میلیارد دلار بوده این رقم هیچ تاثیر بزرگی در کشورمان نداشته است. بهعنوان مثال در حوزه نفت و پتروشیمی و گاز نیاز به حدود ۲۰۰میلیارد دلار سرمایهگذاری جدید وجود دارد که چون در کشور وجود ندارد باید از طریق سرمایهگذاری خارجی جذب شود حالا مقایسه کنید یک میلیارد دلار چقدر تا ۲۰۰میلیارد دلار فاصله دارد.» این فعال اقتصادی اضافه کرد: «حتی اگر قرار باشد چارچوب توافقنامه ایران با چین اجرایی شود؛ هر طرحی که ارائه میشود باید بررسی و تصویب شود. برخی فکر میکنند این توافقنامه قابلیت اجرایی دارد ولی اینطور نیست. در این قالب سرمایهگذاری چینی قرار است در ایران و بخشهای مختلف سرمایهگذاری کند. این هم درصورتی است که سود این توافقات مشخص باشد و قراردادها با قوانین کشور ما همخوانی داشته باشد. در بهترین حالت اگر ۴۸۰تا۵۰۰میلیارد دلار ایران از چین در ۲۵سال جذب سرمایهگذاری کند، یا بر همین میزان نفت بفروشد، میبینیم که در اقتصاد کشور ما که برآورد میشود تولید ناخالص ملی ۴۵۰میلیارد دلار باشد، یک میلیارد دلار چین در سال رقمی نخواهد بود.
نکته دیگری که باید درنظر بگیریم این است که مجموع سرمایهگذاری در سال گذشته ایرانی و خارجی انجام شده، 80درصد کمتر از سرمایهگذاری سال 1355 است و این زنگ خطری برای کشور است».
