بي اعتنايي به «بحران مشاركت»
آرمان ملی- محمدهادی علیمردانی: یکی از مشکلات اساسی کشور کاهش احتمالی مشارکت مردم در انتخابات است. شاید اصلیترین نیاز برای حضور مردم پای صندوقهای رای، افزایش اعتماد به سلامت انتخابات و تاثیر نتیجه رای بر شرایط کشور باشد. در سالهای اخیر به دلیل حوادث متعدد، اعتماد و رضایت مردم تا حد زیادی مخدوش شد که مشارکت 42 درصدی در انتخابات مجلس یازدهم، اولین زمینه بروز آن بود.
سرنوشت هر ملت به دست خودش
اصلیترین سرمایه هر کشور اعتماد میان بدنه مردم و هسته اصلی حاکمیت است. جملات کلیدی بسیاری در همین راستا از زبان امام خمینی(ره) بنیانگذار انقلاب اسلامی، بیان شده است. جملاتی مانند «سرنوشت هر ملتی به دست خودشان است»، «هر ملتی باید سرنوشت خود را، خودش معین کند» یا «امروز است که تمام ملت؛ چه بانوان محترم و چه برادران در سرنوشت خودشان دخالت میکنند» از امام راحل نشان میدهد یکی از اهداف مهم جمهوری اسلامی ارجاع قدرت اداره کشور به دست مردم است.
حاکمیت بر سرنوشت خویش
اندیشه مردمسالار یکی از آرمانهای جداییناپذیر انقلاب اسلامی به شمار میآید که تجلی آن در قانون اساسی کشور قابلمشاهده است. اصل 56 قانون اساسی میگوید: «حاکمیت مطلق بر جهان و انسان از آن خداست و هماو، انسان را بر سرنوشت اجتماعی خویش حاکم ساخته است. هیچکس نمیتواند این حق الهی را از انسان سلب کند یا در خدمت منافع فرد یا گروهی خاص قرار دهد و ملت این حق خداداد را از طرقی که در اصول بعد میآید، اعمال میکند.» در جمهوری اسلامی، انتخابات یکی از مرسومترین روشهای مشارکت مردم در صحنه سیاسی به حساب میآید.
بحران ردصلاحیت
هر اقدامی که مقابل اراده ملت بایستد، خلاف آرمانهای اولیه انقلاب و نص صریح قانون اساسی کشور خواهد بود. در سالهای اخیر ادعاهایی در خصوص وجود موانعی مقابل مشارکت مردمی مطرح شده است. یکی از مصادیق کاهش مشارکت مردم در انتخابات، در اسفند سال 98 اتفاق افتاده است. در این زمان بود که بسیاری از چهرههای سیاسی، فیلترهای نظارتی را مقصر دانستند. در همین راستا غلامرضا انصاری، فعال سیاسی اصلاحطلب گفته بود: «متاسفانه در این دوره با تنگ شدن فیلتر نظارت و ردصلاحیت حداکثری اصلاحطلبان و نیروهای مستقل و اعتدالی شرایطی به وجود آمده که عملا رقابت در بین خود گروههای اصولگرا رخ داد و طبیعتا برای طیف عمده آرا پیرو احزاب اصلاحطلب و بخش گستردهای از آرا خاکستری امکان و بستر مناسب برای مشارکت سیاسی فراهم نشد.» در واقع محدود کردن دایره انتخاب مردم است که از سوی عدهای از تحلیلگران فضای انتخابات را به سمت مشارکت حداقلی سوق میدهد.
موج بیاعتمادی
از سوی دیگر مردم باید این احساس را داشته باشند که «حاکمیت مردم بر مردم» در اولویت قرار داده شده است و آنان به عنوان حاکمان اصلی جایگاه یافتهاند. اگر چنین حسی میان مردم در جریان نباشد، نمیتوان به آنان برای مشارکت نکردن در انتخابات خرده گرفت، زیرا عدول از قانون اساسی مورد تایید مردم و فرمایشات امام خمینی(ره) امری قابل چشمپوشی نخواهد بود. پس از انتخابات سال 98 بود که الیاس حضرتی دبیرکل حزب اعتماد ملی تصریح کرد: «با موج بیاعتمادی موجود در جامعه، مقدمات رقابت حداکثری، اکسیر حیاتی کشور بود که مشارکت حداکثری را رقم میزد. حوادث آبان ماه ۹۸ و اعتراضات دی ماه ۹۶ وضعیتی را در کشور ایجاد کرده بود که امید بود این انتخابات به جشن بزرگ ملی تبدیل شود.» همانطور که این چهره اصلاحطلب تصریح کرد، «برخورد قهری با حوادث سالهای گذشته نیز در کاهش مشارکت اثرگذار خواهد بود.»
به مردم پاسخ بدهید
دیگر عاملی که تهدیدی برای میزان مشارکت مردم در انتخابات ریاستجمهوری سیزدهم به شمار میآید، فشارهای فراوان اقتصادی است که آسیبهای بسیاری را متوجه مردم کرده است. بازگشت تحریمها و افزایش فشارهای اقتصادی با ورود کرونا، سبب شد میزان رضایت بسیاری از مردم، خصوصا طبقات مستضعف از وضعیت اقتصادیشان کاهش یابد. مردم رای خود را برای بهبود اوضاع زندگی به صندوق میریزند تا دیدگاه موردپسند آنان در جایگاه ریاستجمهوری قرار بگیرد و مطابق وعدههای داده شده، مشکلات را رفع کند. با این حال توقع مردم از وضعیت کشور در سالهای اخیر برآورده نشده است. مردم از خود سوال میکنند، چرا باید دوباره پای صندوقهای رای بروند؟ حکومت و نامزدهای انتخاباتی باید این پاسخ را در اختیار مردم قرار دهند.
تدارکاتچیها
اختیارات رئیسجمهور نیز یکی دیگر از بحثهای چالشبرانگیز این روزهاست. اگرچه قانون اساسی اختیارات فراوانی را برای نامزدهای انتخاباتی در نظر گرفته است اما در عمل، ورود برخی نهادها به حوزههای اختیار دولت، وجود نهادهای موازی، سنگاندازیهای داخلی و مسائلی از این دست سبب میشود دولتها یا به حداکثر توان خود دست پیدا نکنند یا مجبور به درگیری با نهادهای دیگر شوند. این موضوع با عبارت «تدارکاتچیام» رئیس دولت اصلاحات آغاز شد و در دولتهای احمدینژاد و روحانی نیز با بیان دیگر تکرار شد. این موضوع از جمله مسائلی است که باید مورد توجه و سپس اصلاح صاحبان مناصب قرار گیرد.
امید به اصلاح
جریان اصلاحات در سالهای اخیر پیوسته به دنبال رفع این معضلات بوده است. روز گذشته اولین نشست مجازی جبهه اصلاحات در کلابهاوس با حضور ابراهیم اصغرزاده، رئیس کمیته سیاسی جبهه اصلاحات و آذر منصوری، سخنگوی جبهه اصلاحات، درباره سازوکارهای جبهه اصلاحات برای انتخابات ریاستجمهوری ۱۴۰۰ برگزار شد و اصغرزاده در همین راستا گفت: «اساسیترین مشکل در جامعه، شکاف بین دولت و ملت است. اگر اصلاحطلبی به بنبست برسد، سیاستورزی هم به بنبست میرسد.» همچنین آذر منصوری سخنگوی جبهه اصلاحات در ادامه این نشست افزود: «باید از جریان اصلاحات با توجه به ظرفیتهای موجود انتظار داشته باشیم. در انتخابات ۱۴۰۰ اصلاحطلبان باید روی دو مساله تمرکز داشته باشند؛ یکی احیای سرمایه اجتماعی، دومی احیای قاعده رقابت سیاسی در انتخابات، که در انتخابات ۹۸ گامهای جدی برداشته شده است. اگر این مسیر ادامه پیدا کند میتوان به آینده جریان اصلاحطلبی امیدوار بود.»
