مشکلات ایران و آمریکا: اختلاف بر سر چیست؟

نه تنها بخش قابل توجهی از مردم ایران، بلکه می‌توان گفت، حتی کم نیستند خود آمریکایی‌ها و احتمالا مردم منطقه که آنها نیز این روزها بی‌صبرانه منتظرند تا ببینند، آیا ایران و آمریکا به توافق می‌رسند یا خیر؟ سوال اساسی مطرح آن است که اختلاف در کجا است؟ آنچه در حقیقت بیشتر از اختلاف اساسی می‌تواند به ریشه‌یابی اینکه اختلاف کجا است کمک کند، نگاه متفاوت ایران و آمریکا به مذاکرات و برجام 1400 است. اختلاف از اینجا شروع می‌شود که آمریکایی‌ها نگاه بلندمدت و ایرانی‌ها نگاه کوتاه‌مدت به برجام 1400 دارند. ایرانی‌ها می‌خواهند، هرچه سریع‌تر تحریم‌ها برداشته شود، حتی کمترین دارایی‌های ایران آزاد شود و ایران بتواند حداقل یک میلیون بشکه نفت صادر نماید، بدون آنکه مشکلی برای او به وجود بیاید اما آمریکایی‌ها به دنبال اهداف دیگری هستند. آنها می‌خواهند کل برنامه هسته‌ای ایران با دقت کافی زیر نظر آژانس قرار بگیرد تا کشورهای دیگر منطقه که نگران برنامه هسته‌ای ایران هستند، اطمینان پیدا کنند، فردا برای آنها خطری به وجود نمی‌آید. این نخستین خواسته آمریکاست. دوم به برنامه‌های نظامی ایران باز می‌گردد. آمریکایی‌ها نگران هستند که با پیشرفت‌هایی که در برنامه تسلیحات دور برد ایران به دست می‌آورد و کمک‌های نظامی احتمالی چینی‌ها در چارچوب توافق 25 ساله، ایران تا به امروز توانسته است، به تسلیحات دور بردی با برد بیش از 2 هزار کیلومتر دست پیدا کند. اگر این برد بیشتر شود، تنها اسرائیل و عربستان نیستند که در خطر قرار خواهند گرفت. تنها کشورهای حوزه خلیج فارس نیستند، بلکه حتی ممکن است به تدریج کشورهای اروپایی نیز در برد تسلیحات ایران قرار بگیرند. بنابراین گام بعدی آمریکایی‌ها کنترل برنامه‌های تسلیحاتی ایران است. مسأله سوم، آنچه آمریکایی‌ها به آن حضور نظامی می‌گویند اما ایرانی‌ها نام حضور مستشاری در سوریه و برخی کشورهای دیگر را بر آن قرار می‌دهند، خواهد بود. آمریکایی‌ها خواهان آن هستند که این حضور پایان یابد. در مرحله بعدی باید از آزادی زندانیان دو تابعیتی به عنوان خواسته چهارم آمریکایی‎ها صحبت کرد. البته حضور زندانیان دو تابعیتی در ایران بیشتر حالت تعارف داشته تا واقعیتی که ملموس باشد. بنابراین اهداف آمریکایی‌ها از برجام 1400 با اهداف ایران یکسان نیست. در عین حال اروپایی‌ها معتقدند، می‌توان زمینه‌های مشترکی به وجود آورد. نه تنها اروپایی‌ها بلکه چهره‌های معتدل و میانه‌رویی که در کاخ سفید حضور پیدا کرده‌اند، به علاوه اعتدالیون در ایران نیز معتقدند، می‌توان به توافقی دست یافت. آنچه مسلم است، در کوتاه مدت ممکن است واشنگتن با تحقق برخی از اهداف ایران موافقت نماید، یعنی بخشی از دارایی‌های ایران آزاد شود، بخشی از تحریم‌ها برداشته شود و توان صدور نفت به وجود بیاید. در عین حال چنانچه هدف ایران تنها رسیدن به دارایی‌های خود است و هیچ برنامه بلندمدتی برای تنش‌زدایی با غرب ندارد، آمریکایی‌ها می‌دانند، می‌توان همه تحریم‌ها را مجددا بازگرداند.