اشرف غنی، دنبال باج‌گیری از ایران؟!

آنچه که در روزهای اخیر به نقل از رئیس‌جمهوری افغانستان مطرح شد با واقعیت فاصله داشت و همین امر سبب شد تا سوالات زیادی در اذهان عمومی شکل بگیرد. اشرف غنی در واقعیت عنوان کرده بود که قرارداد سال 1351 بین ایران و افغانستان را در خصوص رودخانه هیرمند عملیاتی خواهد کرد اما اگر ایران آب بیشتری از آن سهم توافق شده در آن قرارداد را خواستار باشد باید در ازای آن به افغانستان نفت دهد. او در این صحبت‌های خود توافق گذشته دو کشور را نقض نکرده است بلکه مسیری برای از سرگیری مذاکرات بیشتر را باز گذاشته است. آنچه که تحت عنوان آب در برابر نفت در رسانه‌ها منتشر شد با واقعیت فاصله داشت و تمامی صحبت‌های اشرف غنی نبود. از سوی دیگر باید توجه داشت که دیدگاه‌های متفاوتی در خصوص آب مورد اختلاف، در داخل ایران وجود دارد اما به نظر می‌رسد که در افغانستان در این خصوص اتفاق نظر وجود دارد و آنها بر این باور هستند که آبی که از داخل افغانستان سرچشمه می‌گیرد و به سمت خاک ایران و پاکستان جاری می‌شود، منابع ملی افغانستان است و باید آن را مدیریت کنند و به راحتی وارد کشورهای دیگر نشود. این تفکری است که در میان عموم جامعه افغانستان وجود دارد، هرچند سیاستمداران افغانستان با احتیاط نسبت به آن موضع‌گیری می‌کنند. آن‌ها معتقد هستند که این حق طبیعی افغانستانی‌ها است که به این آب دسترسی داشته باشند و تمام آن را مدیریت کنند و اجازه ورود آن را به کشور دیگری ندهند. آنها یک اصلی تحت عنوان حق حاکمیت مطلق را پایه باورهای خود قرار داده‌اند که البته در جهان مورد پذیرش همگان نیست. در مقابل نگاه داخلی افغانستان در خصوص هیرمند، نگاه دیگری وجود دارد که ایران نیز به آن باور دارد و آن این است که آب رودخانه هیرمند مشترک است. به این علت که این رودخانه به صورت طبیعی پس از مسیری حدود 900 کیلومتری وارد ایران و هامون می‌شود، بنابراین هر کشوری که در مسیر آن قرار دارد، حق دارد تا از آن استفاده کند. در طول تاریخ و طبق عرف بین الملل همواره بهره‌گیری از این قبیل منابع طبیعی به این شکل بوده است. در گذشته سدها و آب بندهایی به گونه ابتدایی در مسیر رودخانه ها تاسیس می‌شد تا روستاییان و یا شهرنشینان بتوانند از آن آب در حد نیاز خود استفاده کنند و مابقی به پایین دست جاری می‌شده است و این اتفاق در طول مسیر رودخانه تکرار می‌شده تا به پایین دست و دشت سیستان و هامون رسد. امروز با توسعه سدسازی در افغانستان و احداث سدهایی همچون کجکی و کمال خان و در دستور کار قرار گرفتن ساخت سدهای دیگر در مسیر هیرمند، ایران باید برخورد جدی‌تری داشته باشد و مذاکرات را در این خصوص آغاز کنند تا به یک راه‌حل دست یافت تا حقابه سیستان و بلوچستان و دریاچه هامون با خطر مواجه نشود.