آمریکا باید دنبال ابتکارعمل باشد، نه ایران

آرمان ملی- علیرضا پورحسین: سخنگوی وزارت امور خارجه ایالات‌متحده در اواسط هفته جاری در پاسخ به این سوال که چه نظری درباره گزارش اخیر آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دارد که مطرح کرده بود ایران غنی‌سازی اورانیوم با مجموعه سوم سانتریفیوژهای پیشرفته در نطنز را آغاز کرده است، گفت که ما در این باره گفته‌ایم که صبر ما نامحدود نیست و صبرمان به خاطر ماهیت این چالش نمی‌تواند نامحدود باشد. به خاطر ماهیت این چالش است که هر روزی که می‌گذرد و به آن پرداخته نمی‌شود، نگرانی‌مان افزایش می‌یابد و به همین دلیل است که از روزهای اول، اقدام به رایزنی با شرکا و متحدانمان و اعضای کنگره کرده‌ایم تا دیدگاه‌ها را به اشتراک بگذاریم، رویکردها را همگام‌سازی و در نهایت طبق آن رویکرد عمل کنیم. ما این کار را چند هفته پیش وقتی به‌وضوح گفتیم که آمریکا اگر اتحادیه اروپا پیشنهاد میزبانی نشستی را بدهد، همان‌طور که پیش‌تر در چارچوب گروه ١+۵ انجام داده بود، آماده مذاکره مستقیم با ایران هستیم. پرایس تصریح کرد که هنوز بر این عقیده است که برنامه هسته‌ای ایران چالشی است که بهترین راه پرداختن به آن دیپلماسی است؛ صحبت‌هایی که بار دیگر به نظر می‌رسد عدم توجه به ابعاد گوناگون برجام، ریشه در آن دوانده است. عدم توجهی که بعضا صدای آن از داخل کشور نیز شنیده می‌شود و می‌تواند تبعات ناخوشایندی در پی داشته باشد. در راستای بررسی این مساله «آرمان ملی» گفت‌وگویی با دیاکو حسینی، تحلیلگر ارشد مرکز بررسی‌های استراتژیک ریاست‌جمهوری داشته است که در ادامه می‌خوانید.

برخی نگرش‌ها در داخل کشور وزارت خارجه را در حوزه برجام و آمریکا مستاصل می‌دانند، این امر تا چه میزان به واقعیت نزدیک است؟

گاهی مباحثی درخصوص مواضعی که دولت یا وزارت خارجه اتخاذ می‌کنند، مطرح می‌شود که با واقعیت سنخیتی ندارد؛ برای نمونه، وزیر خارجه نسبت به همه امور در حوزه چالش‌های ایران و ایالات‌متحده آگاهی دارد و پیشنهادهایی را نیز بر همین اساس می‌دهند که به‌خاطر وجود مکانیزم اداری و سلسله‌مراتبی در نظام ایران ممکن است در نهایت به تصویب نرسد و عملیاتی نشود اما این به معنای آن نیست که وزیرخارجه یا دولت نسبت به برخی مسائل و راهکارها بی‌توجه هستند. این به شیوه تصمیم‌گیری در کشور برمی‌گردد و این امر به‌خصوص در برجام و سیاست‌ها در قبال آمریکا مشخص می‌شود که اختیار آن به صورت کامل در دست دولت نیست؛ بنابراین نمی‌توان گفت که وزارت خارجه به جنبه‌های مختلف سیاست خارجی آگاه نیستند یا بی‌توجه هستند.

آمریکا گفته است منتظر پیشنهادی سازنده از سوی ایران است، تا چه میزان در این عرصه صداقت دارند؟

دولت ایالات‌متحده در حال ارتکاب اشتباه است و آن این است که با رد انتظار اولیه که باید تعهدات خود را طبق قطعنامه 2231 انجام دهند و به برجام عمل کنند که یک خواسته کاملا قانونی نیز هست، عملا دیپلماسی را با مشکل مواجه کرده و امروز قصد دارد با این موضع‌گیری‌ها ایران را متهم کارشکنی در دیپلماسی معرفی کند. به نظر می‌رسد دولت و وزارت خارجه ما در حال ترسیم راه‌حلی برای این موضوع هستند و همواره دیپلماسی را در دستورکار دارند اما مسئولیت امروز برعهده آمریکاست زیرا آنها از برجام خارج شدند و اقدامات ایران صرفا به علت بدعهدی آنها بوده است. ایران اعلام کرده اگر طرف‌های مقابل به تعهدات خود عمل کنند، بلافاصله تعهدات ذیل برجام را عملیاتی می‌کند؛ بنابراین این آمریکاست که باید به دنبال ابتکارعمل باشد و نه ایران. نباید تلاش ایران برای راه‌حل‌های جدید منجر به این شود که آمریکا احساس آسودگی کند. حتی اگر از طرف ایران پیشنهاداتی شود در چارچوب خط قرمز غیرقابل عبوری است که مبتنی بر آن در ابتدا آمریکا باید تحریم‌ها را لغو کند و سپس امکان دیدار در قابل 1+5 مهیا شود.

تعامل ایران و آژانس در این برهه زمانی تا چه میزان می‌تواند بر روند سیاسی پیش رو تاثیرگذار باشد؟

سفر قبلی گروسی به تهران همزمان شده بود با تاریخ اجرای مصوبه مجلس که می‌توانست به یک بحران بدل شود و روابط ایران و آژانس را مختل کند و پیامدهای سنگینی برای ایران داشته باشد. ابتکار دوجانبه‌ای که در آن برهه زمانی در دستورکار قرار گرفت سبب شد خطر این بحران رفع شود. ایران در حال حاضر مشکل بنیادی با آژانس ندارد. مشکلات در گذشته حل و فصل شده است هرچند اگر پس از پایان مهلت سه‌ماهه، راه‌حلی پیدا نشود می‌تواند فصل جدیدی از تنش را میان ایران و آژانس ایجاد کند. واقعیت این است که امروز همه چیز وابسته به یک ابتکارعمل سیاسی است و ابتکارعملی فنی میان ایران و آژانس امروز کمتر اهمیت دارد. ابتکارعمل سیاسی نمی‌تواند صورت گیرد، مگر در میان اعضای برجام و ایالات‌متحده و در این میان اروپا نیز باید نقش خود را ایفا کند و آمریکا را تشویق به بازگشت سریع‌تر به برجام و انجام تعهدات کنند. در این صورت می‌توان تنش‌ها را کنترل کرد. در این مرحله آژانس نمی‌تواند کاری فراتر انجام دهد و صرفا یک ابتکارعمل سیاسی در مدت‌زمان باقی‌مانده می‌تواند راهگشا باشد. وظیفه این امر برعهده گروسی و آژانس نیست و بازیگران سیاسی در اروپا و ایالات‌متحده باید امروز در این خصوص دست‌به‌کار شوند.